Vastrap of aanstap

Wat is volksdanse en volksmusiek nou eintlik? Ons ken Skotse swaarddanse en doedelsakke. Ons ken ook Zoeloedanse. Maar wat van ons, die Boerevolk? Het ons nie ook ons eie etniese musiek en danse nie? Volksdanse is tradisionele danse wat deur ‘n volk beoefen is in die dae voor radio. In Nederland, byvoorbeeld, sluit volksdanse die wals en polka in. Die danse word begelei deur ondermeer die viool en trekklavier. Hulle volksdanse is ook sterk beïnvloed uit Skotland en Engeland.

Voordat daar gedans kan word, moet daar musiek wees, en voordat daar musiek kan wees, moet daar musiekinstrumente wees. Die eerste mens wat musiekinstrumente gemaak het, was ‘n afstammeling van Adam se seun Kain – die een wat sy broer Abel vermoor het. Dit staan in Genesis 4:21: Die naam van sy broer was Jubal. Hy was die vader van almal wat op siters en fluite speel.

Die musiekinstrumente wat meestal in Boeremusiek gebruik word, is konsertina, kitaar, trekklavier, banjo en baskitaar. Die klavier, kontrabas, traporrel, elektroniese klawerbord, tjello, mondfluitjie en viool word ook gebruik. Hier en daar word ‘n saag, klarinet en teekis-bas gebruik. Meestal word die musiek op gehoor gespeel en nie van bladmusiek af nie. Elke orkes het sy eie manier van speel en sy eie unieke klank. Boeremusiek is informele musiek wat bedoel is om sosiale danse te begelei. Van die oudste Boeremusiek nommers is nooit genoteer nie en die oorspronklike komponiste is onbekend. Dit is van een geslag na die volgende oorgedra. Die gebruik is om nommers waarvan die komponis onbekend is, te klassifiseer as “tradisioneel”.

Ons stamouers het danse en musiek uit verskillende streke in Europa saamgebring. Hierdie danse was oorspronklik volksdanse en plattelands. Hier het dit ingeburger geraak en ‘n eie karakter ontwikkel. Die tydmate is dieselfde, maar Boeremusiek het ‘n eie kenmerkende klank daaraan gegee. Boeremusiek en Boeredanse gaan hand aan hand.

Daar is nie veel inligting oor musiek en dans aan die Kaap van Goeie Hoop tussen 1652 en 1800 nie. Na die Britse Besetting in 1806 het musiekinstrumente meer beskikbaar geword. Boeremusiek is by danse en partytjies gespeel met instrumente wat beskikbaar was. Dansplekke was redelik ver van mekaar af en musiekinstrumente moes vervoerbaar wees. Die viool, en later die konsertina, het min plek gevat en kon maklik vervoer word.

Boeredanse verwys na dansvorme wat gekoppel is aan ooreenstemmende Boeremusiek-wysies. Die verskillende Boeredanse is die wals, seties, polka, masurka, paddika, kadriel, lansers en kotiljons. Elkeen van hierdie danse het ‘n eie tradisie.

Die een dansritme wat oorspronklik en eie is aan die Boerevolk is die vastrap. Die woord vastrap het ‘n idiomatiese betekenis as: moed hou en aanhou. Hoewel die vastrap algemeen is by Boeremusiek, is die dans self nie meer bekend nie. Daar is drie uiteenlopende beskrywings van vastrap as ‘n soort dans. Die eerste is dat dit ‘n soort riel was wat deur een persoon alleen gedans word. Die tweede is dat dit met die “barn dance” ooreenstem en baie populêr was by jongmense. Die derde is dat dit verwant was aan die polka. Die naam vastrap het ook verwys na ‘n dansparty.

Tot omstreeks 1940 was Boeredanse baie populêr by partytjies, troues en ander dansgeleenthede. Ten spyte van sommige kerke se siening dat dans sonde is, het dans ‘n behoefte onder die Boerevolk vervul. Mense het moeite gedoen en groot afstande afgelê om danse by te woon.

Daar is gedans in huise, buitegeboue, skure en selfs op grasperke. By uitsonderlike geleenthede is ‘n saal gehuur. Die dansplek is versier met lanterns, kerse en lampe. Sitplekke was dikwels strooibale, kissies of selfs sakke mielies. Dansplekke se vloere het bestaan uit grond, klei, beesmis, hout, perskepitte en sement. In die ou dae was misvloere algemeen, maar dit was ook stowwerig. Die vloer moes gereeld besprinkel word. Die woorde “balke toe” het beteken die dansers moet aan die balke hang sodat die vloer besprinkel kon word. Die vloere moes ook glad gemaak word. Daarvoor is semels, meel, poeier, seepvlokkies of kersvet gebruik.

Vandat die eerste 78-spoed plate gemaak is, is Boeremusiek opgeneem en het orkeste soos die Vyf Vastrappers, die Vier Transvalers en die Ses Hartbrekers landswyd bekend geword. Met die landswye Groot Trek eeufeesviering in 1938, het Boeremusiek ‘n groot oplewing beleef. Vandag is daar klubs wat die Boeredanse bewaar en beoefen.

Volkspele is iets anders as Boeredanse. Dit het in die 1940’s ontstaan as ‘n georganiseerde poging om tradisionele danse daar te stel. Sweedse volksdanse was die inspirasie en as basis is piekniek-speletjies gebruik. Die eerste danse wat gebruik was, is uit Sweeds vertaal. In 1941 is ‘n handleiding opgestel en die Reddingsdaadbond het by die organisasie daarvan betrokke geraak. Kursusse is aangebied om Volkspele te vestig as ‘n kulturele aktiwiteit.

Van die piekniek-spele wat gebruik is om Volkspele te ontwikkel, was speletjies soos “Siembaba” en “Japie my Skapie”. Kenmerkend van Volkspele is die gebruik van die aanspreekvorms “neef” en “niggie”. Die kleredrag wat voorgeskryf word, is die Voortrekkersdrag van omstreeks 1836. Spesifiek die deftige drag van destyds wat by spesiale geleenthede gedra is.

Boeremusiek en Boeredanse het ‘n kragtige assosiasie met ‘n spesifieke volksgroep. Dit dateer uit ‘n tyd toe hierdie volksgroep internasionaal bekend was as die Boere. Volkspele het ontstaan as ‘n poging om Afrikanernasionalisme te bevorder. Verder was Volkspele (wat veronderstel was om ‘n spel en nie ‘n dans te wees nie) waarskynlik meer aanvaarbaar vir kerke as wat Boeredanse was.

Beide Boeredanse en Volkspele maak aanspraak daarop om ons volk se etniese danse te wees. Kan daar twee wees?

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Laat 'n boodskap

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui