Is Boerekos superieur?

Deesdae is alles net teorie en niks praktyk nie. Ek het ook ‘n teorie. My teorie is dat die Boerevolk se kultuur superieur is want dit word deur die sogenaamde “Blanke Suid-Afrikaners” nagevolg. Almal braai, almal eet biltong, almal gebruik blatjang. Maar dit is alles die Boerevolk se kultuurgoed – Boerekos – wat deur hulle “Tradisionele Suid-Afrikaanse Kos” genoem word.

Nou weet ons dat niemand die Boerevolk sy eie goed gun nie. Een van die aanslae teen ons kultuur is om ons eiegoed toe te skryf aan iemand anders. Byvoorbeeld dat van ons Boerekos geregte van Oosterse slawe afkom. Hierdie fiksie is gepopulariseer in sekere tydskrifte en kookboeke. En moenie die politici vergeet nie.

Die Europeërs wat van 1652 af hulle aan die Kaap kom vestig het, was reeds bekend met die gebruik van speserye in kos. Hulle koskultuur, hoofsaaklik van Hollandse oorsprong, is verder versterk deur die Hugenote en die Mogol politieke gevangenes. Teen 1725 het die eiesoortige Kaapse koskultuur sy beslag gekry. Hierdie vroeë Kaapse koskultuur is dieselfde as wat vandag as Boerekos bekendstaan.

Die eerste Europeërs het aanvanklik gesukkel om te oorleef. Hulle was noodgedwonge verplig om te leer jag en veldkosse te gebruik. Luukses was daar nie en hulle moes leer om met minder verskeidenheid klaar te kom. Vleis was skaars en hulle moes staatmaak op die eet van groente. Dit het tot gevolg gehad dat dit ‘n kenmerk van Boerekos geword het dat daar verskeie groentes op tafel was.

Slawe het uit verskeie kontinente en lande gekom. In hulle lande van herkoms was hulle van die armste van die armstes en het slegs oorlewingskos geken. Hulle het moontlik ‘n bydrae tot Boerekos gemaak deur die gee van name aan geregte. Indien die name wel van hulle af gekom het, het die oorspronklike betekenis in hulle lande van herkoms iets heel anders gewees as wat die Kaapse gereg was. Die Kaapse geregte self het al bestaan voordat daar slawe aan die Kaap was. Die enigste nuwe invloed van buite was hoe om korrelrige rys te kook.

Die Britse anneksasie van die Kaap in 1806 het ‘n groot invloed gehad op ons koskuluur. Sommige Kapenaars het ‘n voorliefde vir alles wat Engels was, gehad. Hulle het dus die Engelse kookkuns slaafs nagevolg en hulle eie kultuur prysgegee. (Dit ten spyte daarvan dat die Engelse nog nooit bekend was vir lekker kos nie.) Nie almal was ingenome met die Engelse nie en sommige “Dutchmen” het die Groot Trek onderneem om van hulle af weg te kom. Die Voortrekkers kon eers nadat hulle gevestig was, begin om groente, kruie en speserye te kweek. Na die Anglo-Boere Oorlog was baie van die Boerevolk erg verarm en het gesukkel om te oorleef. Gevolglik het hul eie Boerekos van hulle tafels af verdwyn. Dit was eers later in die twintigste eeu dat die Boerevolk weer op die been kon kom en weer hulle eie koskultuur kon beoefen.

As ek ‘n koskenner was, sou ek Boerekos in twee afdelings gegroepeer het: kos wat dadelik geëet word en kos wat vir latere gebruik bewaar moes word. Kosse wat dadelik geëet word sou mens dan verder kan verdeel in kos wat in die kombuis berei word, en potjiekos en braaivleis wat buite berei word.

Dit was van oudsher af noodsaaklik om kossoorte te kan bewaar. Dit is gedoen op verskeie maniere soos pekel, droging, beroking, inlê en verwerking in iets anders soos souse, asyn en konfyt. Die Boerevolk is veral bekend vir biltong, Boerebeskuit, blatjang ensovoorts.

Veeboere in die Swellendam en Graaff-Reinet distrikte het, ten spyte van groot veekuddes, ‘n harde bestaan gevoer. Die opset by so ‘n plaas was om baie groente en vrugtebome te plant. Die lae reënval het veroorsaak dat min graan geplant is.  Deur vee van die hand te sit kon koffie, suiker, en speserye gekoop word. Ander produkte wat verkoop of verruil kon word was botter en velle. Ander produkte wat aangekoop moes word was kledingstowwe, kruit en gereedskap. Onder hulle het ‘n eiesoortige koskultuur ontstaan waarin vleis die stapelvoedsel was. Vars vleis is verkry deur vee te slag of deur wild te jag. Wanneer vars vleis nie beskikbaar was nie, het die veeboere soms maande lank van biltong gelewe. Hierdie voorliefde vir vleis bestaan vandag nog by die Boerevolk.

Op lang reise moes kos by die huis voorberei en saamgeneem word. Dit is padkos genoem. Tot onlangs toe was daar nie eetplekke langs snelweë nie en is padkos saamgeneem wanneer met vakansie gegaan is.

Bobotie is van Europese oorsprong en het saam met Van Riebeeck na die Kaap gekom. Die naam bobotie is al vroeg in die Kaap gebruik. Die Verenigde Volke se internasionale resepboek verkeer onder die verkeerde indruk dat bobotie van die slawe af kom en dat dit ‘n “tipies Suid-Afrikaanseˮ gereg is. Sosaties word ook verkeerdelik as afkomstig van slawe beskou. Frikkadelle het ‘n baie ou geskiedenis en het van Europa af gekom. In ‘n tipiese bredie word skaapvleis stadig geprut tot dit sag is en daarna word groente en speserye bygevoeg. Potbraai is ‘n metode om taai vleis sag te maak. Dit kom oorspronklik uit Brabant.

Daar is geen ander Boerekos produk wat so gewild soos Boerewors is nie. Die maak van wors bestaan al duisende jare. Elke worsmaker van Van Riebeeck tot vandag het gehelp om Boerewors te ontwikkel. Daar is ook ‘n wetlike vereiste dat Boerewors uit minstens 90% vleis en 10% speserye en ander middels moet bestaan en dat nie meer as 30% vet mag bevat nie. Gewoonlik word koljander en naeltjies in die speserye gebruik. Goeie Boerewors word van die beste vleissnitte gemaak en die speserye word so vermeng dat daar nie een smaakmiddel is wat oorheers nie. Boerewors is baie gewild by die Boerevolk en ook by baie ander Suid-Afrikaners en uitgewekenes.

Potjiekos is ‘n eg Boerekos gereg en word saam met boerewors, biltong, melktert, koeksisters en bobotie as tipiese Boerevolk geregte beskou. Die pot is oorspronklik afkomstig van die Nederlandse hutspot (ook genoem “dutch-oven”) en is van gietyster. ‘n Tipiese potjiekosresep het een of ander vleis as basis saam met groente en sous. Gewoonlik word die bestanddele in lae geplaas en glad nie geroer nie. Dit is baie gewild by die Boerevolk.

Om vleis te braai is baie oud en het uit Europa hierheen gekom. Braai hier by ons het by die Boerevolk begin, maar het ook gewild geword by ander Suid-Afrikaners. Dit is ‘n sosiale tradisie waartydens (meestal) vleis op ‘n rooster of ander braaier gaar gemaak word. Bykosse sluit in broodjies, slaai, aartappels of patats. Mieliepap is dikwels ook ‘n bykos. Daar is verskillende metodes van braai: oor oop kole, met ‘n ketelbraaier, met ‘n spitbraai, met ‘n gasbraaier of met ‘n skottelbraai. ‘n Braai is ‘n sosiale geleentheid wat spesifieke tradisies en norme het.

Daar is drie gebiede waar ander kultuurgroepe met Boerekos verbind word. Een is die vergissing by sommige persone dat Europese geregte wat deur Van Riebeeck saamgebring is, eintlik by die Maleier slawe ontstaan het. Tweedens is die populariteit van Boerekos by blanke nie-etniese Suid-Afrikaners. (Het blanke nie-etniese Suid-Afrikaners ‘n kultuur?) My gevolgtrekking is dat ten spyte van propaganda, die Boerevolk se kultuur sterker is as hulle “kultuur”. In die derde plek sien ons dat baie produkte wat vroeër tuisgemaak was, nou kommersieel vervaardig en bemark word – met Engelse handelsname. Dit wil klink of hierdie vervaardigers wil voorgee dat hierdie egte Boerekos-produkte geskep of vervolmaak is deur Engelse.

Gewoonlik neem die verowerdes die kultuur van die veroweraars aan – byvoorbeeld die Kapenaars na die Britse besetting. Ten opsigte van Boerekos werk dit anders. Die Boerevolk is die verowerdes en hulle koskultuur word oorgeneem deur die veroweraars. Kan dit wees dat die Boerevolk ‘n beter en sterker kultuur het as wat die veroweraars het?

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Laat 'n boodskap

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui