Inleiding tot Eksodus, Levitikus en Numeri

Foto: Berg Sinai https://wyattmuseum.com/mt-sinaijebel-lawz

In die Ou Testament is die boeke Eksodus, Levitikus en Numeri drie verskillende boeke. Dit is ook so in die Hebreeuse Ou Testament (die Tanakh). Indien ons na die inhoud van die boeke kyk, behoort dit eintlik net een boek te wees. In die tyd waarin hierdie boeke oorspronklik geskryf was, is dit geskryf op leer wat aanmekaar gelas is en dan opgerol is. Sulke boekrolle was moeilik hanteerbaar as dit te groot word en is dan verdeel in twee of meer rolle. As gevolg hiervan is die een boek verdeel in drie. Vir studiedoeleindes is dit beter om die drie boeke as een aaneenlopende boek te bestudeer.

Die name wat aan die drie boeke gegee is, is in Grieks Exodus (=Uittog), Leuitikon (=Boek van Leviete), arithmoi (Latyn Numeri) (=Getalle). Die Hebreeuse name kom van die eerste woorde in elke boek: Eksodus is Sjemot (=naam), Levitikus is Wajkira (=hy het geroep) en Numeri is Bemidbar (=in die woestyn). Indien ons ‘n gesamentlike naam vir net hierdie drie boeke wil gebruik, sou dit die  “Boek van Instruksies” wees – ooreenstemmend met die Hebreeuse woord Torah. Die grootste deel van die boeke handel oor instruksies wat YHWH (die HERE) aan die volk Israel gegee het.

Die eerste vyf boeke van die Ou Testament (in Grieks die Pentateug en in Hebreeus die Torah) word elders in die Bybel en deur Yeshua (Jesus), die Gesalfde, toegeskryf aan Moses. Dit sluit die moontlikheid in dat dit onder toesig van Moses geskryf is. Die boeke Eksodus, Levitikus en Numeri is ook in dieselfde tydvak geskryf as die gebeure wat daarin voorkom. Al drie boeke kan as ‘n ooggetuie verslag beskou word.

In die eerste boek van die Ou Testament, Genesis, het YHWH ‘n verbond met Abraham gesluit waarin hy ondermeer aan Abraham ‘n nageslag en ‘n land van hul eie belowe het. Abraham se kleinseun Jakob en sy gesin, wat een gedeelte van Abraham se nageslag was, het in ‘n deel van Egipte, wat aan die Farao behoort het, gaan woon. In Eksodus word vertel wat van Jakob se nageslag, nou bekend as die volk Israel, geword het. Hulle het vermeerder in getalle maar het in slawerny verval. YHWH het Sy verbond met Abraham onthou en besluit om hulle te bevry en te neem na die land wat Hy aan Abraham beloof het. In Eksodus ontmoet YHWH die volk Israel by berg Sinai en sluit ‘n verbond met hulle. Hy gee aan hulle Sy vereistes van hoe hulle moet leef, besonderhede van ‘n ontmoetingsplek wat hulle moet bou en aanwysings van hoe om Hom te aanbid. In Levitikus gee Hy die offerstelsel en die pligte van die priesters aan hulle. In Numeri word die volk Israel opgestel om die beloofde land te gaan beset, maar hulle weier om te gaan en dwaal vir 40 jaar rond in die woestyn. Hierna is Moses oorlede en word Joshua die nuwe leier.

Die boeke Eksodus, Levitikus en Numeri is gerig aan die volk Israel. Die doel daarvan is om die ontstaan en die afgesonderde aard van die volk op te teken sodat dit ‘n ewige herinnering vir hulle nageslag kan wees. Dit vertel van YHWH se stryd om hulle los te kry uit slawerny en om ‘n verbondsverhouding met hulle te sluit. Die verbond tussen YHWH en Israel is ‘n voorwaardelike ooreenkoms waarin YHWH vereistes stel wat die volk moet nakom, iets wat die nageslagte ook sal moet doen. Terselfdertyd is daar waarskuwings dat indien die volk nie die vereistes nakom nie, YHWH teen hulle sal optree. Dit alles moet opgeteken en bewaar word sodat die volk dit kan onthou en dit as ‘n getuienis gehou kan word.

Daar is dikwels verwarring oor die tydperk wat Israel in Egipte was. Gen 15:13 en Hand 7:6 noem 400 jaar wat Abraham se nageslag in ‘n vreemde land sou woon.  Die tydperk wat die kinders van Israel (Jakob) in Egipte gewoon het, was 430 jaar (Eks 12:40-41). Die wet van Moses het 430 jaar na die roeping van Abraham gekom (Gal 3:17-17). In Gen 15:16 sê YHWH dat hulle vir 4 geslagte in die vreemde land sou wees. Die nageslag van Jakob se seun Levi (Eks 6:16-20) was Kehat, Amram, Moses – vier geslagte. Daar is ook verskillende ander gegewens wat die tyd tussen Jakob se vestiging in Egipte en die Uittog uit Egipte onder Moses as 215 jaar bereken. Die probleem met hierdie syfers kom in by die Massoretiese Teks (wat as grondteks vir ons vertalings dien). Die Samaritaanse Pentateug en die Septuagint (albei antieke vertalings uit die oorspronklike) se weergawe van Eks 12:40 lees: En die verblyf van die kinders van Israel, en hulle vaders, waar hulle as vreemdelinge vertoef het in die land Kanaän en in Egipte, was 430 jaar. (Let op: Kanaan EN Egipte). Dit word ook deur die historikus Josephus bevestig. Dus 215 jaar van YHWH se belofte aan Abraham tot Jakob se vestiging in Egipte, en 215 jaar van Jakob se vestiging in Egipte tot die Uittog onder Moses, 430 jaar in totaal. Die tydperk van 400 jaar is ‘n ander tydperk wat begin met Abraham se saad Isak en duur tot die Uittog.

Nog iets waaroor daar verskillende menings is, is die roete wat Israel gevolg het. Die roete wat Israel gevolg het, was van Raamses (Avaris) af tot by die berg Sinai. Die ligging van die berg Sinai is dus van groot belang. Hierdie berg was geleë in die land Midian (Eks 3:12), wat vandag deel is van Saoedi-Arabië. Die regte berg Sinai is eers in 1984 deur ‘n amateur argeoloog ontdek en dit is vandag bekend as Jabal al-Lawz. Die roete uit Egipte het deur die Rooi See, dit wil sê die Golf van Akaba, gelei tot by berg Sinai. Daar is oorblyfsels van strydwaens op die bodem van die see gevind. Van die berg Sinai af het hulle getrek na Kades-Barnea, die Wildernis van Paran en die Wildernis van Sin.

Die getal van die volk Israel wat uit Egipte gekom het en in Kanaan gaan woon het, is belangrik in die verstaan van verskeie gedeeltes. In Numeri word gemeld dat twee sensusse gehou is. Die eerste sensus (Num 1:1-4) word gehou in die tweede jaar na die Uittog net voor hulle vertrek na die Beloofde Land. Die tweede word gehou in die veertigste jaar na die Uittog en net na die omswerwinge in die wildernis. Met die eerste is 603,550 krygsmanne van 20 en ouer getel.  Met die tweede is 601,730 krygsmanne getel. Indien hierdie syfers korrek is, sou die hele volk wat uit Egipte gekom het omtrent 2,5 miljoen moes gewees het. Daar is heelwat redes waarom dit onwaarskynlik klink: die logistieke probleme van soveel mense met hulle vee, die vrees vir vyande wat meer en sterker as hulle is, hulle onvermoë om Kanaan ten volle in besit te neem, ensovoorts. Die Hebreeuse woord ehlef word vertaal as duisend, maar kan ook hoofman of leier beteken. Indien ehlef verkeerd vertaal is, sal die totale bevolking van Israel nie meer as 400,000 gewees het nie. Toe Jakob na Egipte verhuis het, was hulle 70 persone. Hulle het vir vier geslagte daar gewoon. Om in vier geslagte te vermeerder tot 2,5 miljoen lyk onwaarskynlik.

Hoewel dit nie werklik van hulp is vir die bestudering van Eksodus nie, is dit wel interessant om Eksodus te vergelyk met Egiptiese geskiedenis. Farao Thutmoses I (Amenoteb) het ‘n dogter Nefure (Hatsheput) gehad wat kinderloos was. Tog is daar standbeelde van haar met ‘n babaseuntjie. Hierdie baba se naam was Senmut en hy dra ‘n versiering wat sy status as erfgenaam van die troon aandui. As volwassene was hierdie Senmut ‘n hoogs opgevoede persoon wat saam met Farao Hatsheput regeer het. Senmut het, toe hy 40 jaar oud was, onder geheimsinnige omstandighede verdwyn. Sy grafkelder was nooit gebruik nie. Na sy verdwyning is amper elke beeld van Senmut se neus afgebreek as simboliese gebaar om sy gees dood te maak. Daar is een oorblywende standbeeld van Senmut waarin getoon word dat hy ‘n arendsneus gehad het – iets wat nie kenmerkend van Egiptenare was nie, maar wel kenmerkend van Israeliete was.

Hier volg die struktuur van die  “Boek van Instruksiesˮ:

BOEKROL 1: EKSODUS

Deel 1: Israel en die roeping van Moses (Eks 1 – 5)

Deel 2: YHWH se stryd teen Farao (Eks 6 – 12)

Deel 3: YHWH lei Israel uit Egipte tot by Sinai (Eks 12 – 18)

Deel 4: Die eerste verbond tussen YHWH en Israel (Eks 19 – 24:11)

Deel 5: ‘n Plek waar Israel vir YHWH kan ontmoet (Eks 24:12 – 31)

Deel 6: Israel verbreek die eerste verbond en sluiting van die tweede verbond (Eks 32 – 34)

Deel 7: Die bou van die Tabernakel (Eks 35 – 40)

BOEKROL 2: LEVITIKUS

Deel 1: Die offers wat Israel aan YHWH moet bring (Lev 1 – 7)

Deel 2: Die inwyding van die Priesterhoof en sy seuns (Lev 8 – 10)

Deel 3: Instruksies oor reinheid (Lev 11 – 15)

Deel 4: Die Dag van Toedekking (Yom Kippur) (Lev 16)

Deel 5: Instruksies aan Israel om as afgesonderde volk te leef (Lev 17 – 22)

Deel 6: Tye wat deur YHWH vasgestel is (Lev 23-25 )

Deel 7: Nakoming van die Verbond – Voorspoed en Teenspoed (Lev 26-27 )

BOEKROL 3: NUMERI

Deel 1: Voorbereidings om na Kanaan te trek (Num 1 – 10:10)

Deel 2: Die trek vanaf Sinai na Kades Barnea (Num 10:11 – 12)

Deel 3: Israel weier om Kanaan binne te gaan (Num 13 – 14)

Deel 4: In die wildernis: ‘n Nuwe geslag moet gereinig word (Num 14 – 20)

Deel 5: Die trek van Kades Barnea na Moab (Num 21)

Deel 6: Bileam, die profeet (Num 22 – 25)

Deel 7: Israel gereed vir die beloofde land (Num 26 – 32)

Deel 8: Bylaes oor verskillende sake (Num 33 – 36)

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Laat 'n boodskap

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui