Volksmuseums en -monumente

Foto: Vryheidsmonument in Vereeniging

Ons volk het heelwat monumente en gedenkwaardighede opgerig. Hierdie monumente herinner ons aan die lotgevalle van ons voorgeslagte. Ons het ook museums gestig om items uit ons geskiedenis te bewaar. In 1994 het ons ʼn groot deel van ons erfgoed aan die nuwe regering oorgedra vir bewaring en instandhouding.

Monumente, standbeelde en gedenkstene is opgerig om geskiedkundige gebeure, plekke en mense te herdenk. Hierdie monumente en gedenkwaardighede is deel van ons volk se bouwerk en is ʼn sigbare bevestiging van ons volk se aanspraak op eiesoortigheid. Monumente is dikwels kunstig ontwerp sodat dit ook die voorkoms van die omgewing kon verbeter.

Verskeie gedenkplate is opgerig om die Slagtersnek rebellie van 1815-1816 te herdenk. Naby Cookhouse is ʼn gedenknaald opgerig om die  teregstelling van die vyf vryheidsvegters in gedagte te roep. Dit is opgerig met bydraes deur die publiek en is in 1916 onthul.

...

Daar is verskeie monumente en standbeelde opgerig vir Voortrekkerleiers. Die Voortrekkermonument naby Pretoria is ʼn indrukwekkende gebou wat uittroon oor die omgewing en van ver af gesien kan word. Die gebou is omring met ʼn laer van 64 kakebeenwaens van graniet. By die ingang is daar ʼn groot standbeeld van ʼn Voortrekkermoeder met 2 kinders. Die “grondvloer”, waar die ingang is, staan bekend as die Heldesaal. Die mure daarvan is bedek met ʼn fries van 27 marmerpanele wat die geskiedenis van die Groot Trek uitbeeld. Die Senotaafsaal in die “kelder” bevat die Senotaaf van graniet en ʼn museum met items uit die Groot Trek. Heel bo op die gebou is daar uitkykplekke vanwaar die omgewing besigtig kan word. Buitekant, op elke hoek van die gebou, is daar 4 standbeelde van Voortrekkerleiers.

Behalwe vir die Britse Setlaars was daar ook Duitse Setlaars wat hulle in die Oos-Kaap gevestig het. In 1857 is ʼn Duitse legioen tussen die Amatolaberge en die see gevestig om ʼn buffer tussen die Xhosas en blankes te vorm. Nog 450 families, meeste uit Pommere, het hulle ook aan die Oos-Kaap gevestig. In Oos-Londen is ʼn beeld opgerig van ʼn setlaar, sy vrou en hulle dogter. Brons plate beeld die afskeid uit Duitsland, die reis na Afrika, en die begin van ʼn nuwe boerdery  uit.

Die Paardekraal-monument is geleë in Krugersdorp. Nadat die Britte die ZAR beset het, is ʼn volksvergadering op Paardekraal gehou. Die burgers het ʼn klipstapel opgerig om aan hulle vasbeslotenheid uitdrukking te gee. Dit is gevolg deur die Slag van Majuba waarmee die ZAR weer sy onafhanklikheid herwin het. ʼn Monument is daarna oor die klipstapel opgerig en dit is in 1891 onthul. Tydens die Anglo-Boereoorlog het die Britte die klippe onder die monument verwyder en in die Vaalrivier gegooi.

Die Ou Raadsaal was die Volksraadsgebou van die ZAR en is geleë op Kerkplein, Pretoria. Die styl is Italiaanse Renaissance, met gepleisterde baksteen mure wat geverf is om soos sandsteen te lyk. Daar is ʼn kloktoring met ʼn beeld van ʼn vrou bo-op. Dit is in 1891 voltooi en word tans beskerm as ʼn erfenisterrein.

Tydens die Anglo-Boereoorlog het ʼn groot aantal gewone burgers helde geword. Daar is verskeie standbeelde en gedenktekens vir hulle opgerig. Een van hierdie groot helde was die baasverkenner Danie Theron. Die Danie Theron-monument is ʼn indrukwekkende gedenknaald aan die Gatsrand, vyftig meter vanwaar hy gesneuwel het. Die Voortrekkerbeweging het ʼn belangrike rol gespeel in die oprigting van die monument en hulle het ʼn landswye fondsinsameling gehou. Die monument is in 1950 onthul. Die simboliek stel die eenvoud, krag en vryheidsin van Danie Theron voor.

Talle Europeërs het saam met die Boeremagte teen Groot Brittanje geveg. Een so ʼn groep was Iere. Die Ierse Vrywilligersmonument is in Johannesburg opgerig om aan hulle hulde te bring. Die monument het verwaarloos en moes gesloop word. Vier pilare is gered en is in Orania heropgerig.

Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein is opgerig om die 27 000 Boerevroue en –kinders wat tydens die Anglo-Boereoorlog in konsentrasiekampe gesterf het te onthou. Oud President MT Steyn, sy vrou Tibbie en Emily Hobhouse het ʼn belangrike rol gespeel by die oprigting van die monument. Die beeldegroep is die herinnering van iets wat Emily Hobhouse in ʼn konsentrasiekamp ondervind het en wat sy nie kon vergeet nie. Dit is van ʼn vrou sonder ʼn kappie wat haar uitgeteerde sterwende kind vashou, met ʼn tweede vrou wat God aanroep. Sedert die 1960’s is standbeelde van burgers, krygsgevangenes en bittereinders op dieselfde terrein opgerig.

Die Vryheidsmonument in Vereeniging se naam is om politieke redes na 1994 verander na die Vredesmonument. Dit is ook verskuif van sy oorspronklike plek in ʼn parkie tot by die munisipale kompleks en is so geplaas dat die bewoording daarop nie deur verbygangers gesien kan word nie. Die monument is van ʼn jong gewonde boerekryger in graniet met ʼn simboliese vlekvrye staal figuur wat uit hom oprys. Die woorde daarop is: “Gewond maar onoorwonne, Vereeniging 31 Mei 1902”. Dit verwys na die Vrede van Vereeniging. Die boodskap is dat hoewel die Boerevolk oorwin is, daar steeds  ʼn vryheidsgees bestaan wat tot ʼn nuwe opstanding sal lei.

Die Dorslandtrekmonument by Swartbooisdrif in Namibië herdenk die terugtrek van Dorslandtrekkers uit Angola na Namibië. Daar het hulle ʼn klipstapel gepak. Die eerste Swartbooisdrif fees is in 1953 gehou.

Die Trekmonument 1904-1954 herdenk lede van ons volk wat hulle na die Anglo-Boereoorlog in Tanganjika (Tanzanië) gaan vestig het. Dit is opgerig op die plaas Kampfontein in Tanzanië. ʼn Replika daarvan is by die Voortrekkermonument in Pretoria opgerig.

Die Afrikaanse Taalmonument by Paarl is opgerig om die taalstryd te herdenk wat in 1925 tot die erkenning van Afrikaans as selfstandige taal gelei het. Die sin “Dit is ons erns” is ontleen aan Gustav Preller se artikels “Laat ‘t Ons Toch Ernst Wezen”.

ʼn Museum is ʼn gebou waarin goed versamel en uitgestal word sodat besoekers dit kan besigtig. ʼn Volksmuseum versamel goed wat op ʼn sekere volk betrekking het.

Die Hugenote-gedenkmuseum by Franschhoek gedenk die Hugenote wat hulle aan die Kaap gevestig het. Die museum beskik oor meubels, eetgerei, kombuisgereedskap, dokumente en Bybels.

Die Pionier-opelugmuseum in Pretoria vertoon die lewensstyl van die Voortrekkers. Die opstal is in 1848 gebou van klei en plaaslike materiaal, met ʼn grasdak en grondvloer. Die meubels is van die 19de eeuse plattelandse styl. Aktiwiteite sluit in die maak van tradisionele brood en botter en demonstrasies met voorlaaiers.

Boekenhoutfontein was die plaas van pres. Paul Kruger naby Rustenburg. Hy het ʼn verdiepinghuis gebou in dieselfde styl as wat die Karoo huise van daardie tyd was. Eenvoudige boumetodes met plaaslike materiaal is gevolg. Daar is ook ʼn waenhuis, buitegeboue, ʼn varkhok en ʼn lemoenboord. Die huis is gemeubileer met meubels uit daardie jare. Daar is ook ʼn huisorrel, pres. Kruger se geweer en ander items.

Krugerhuis was die privaat woning van pres. Kruger in Pretoria wat ook as presidensie gedien het. Die huis se boustyl bestaan uit ʼn mengsel van style, dit het twee ontvangsvertrekke aan die voorkant en ʼn groot stoep. Die president het gereeld soggens op die stoep gesit en besoekers ontvang. Die oorspronklike meubels, geskenke en aandenkings word vertoon. Van die items wat daar bewaar word, is geskenke wat aan pres. Kruger se volk gegee is en deur hom bewaar is namens sy volk. Tans bestuur die staat die museum.

Fort Klapperkop was een van drie forte wat deur die ZAR om Pretoria opgerig is. Dit is in 1963 in ʼn militêre museum omskep. Dit bevat ʼn uitstalling van gewere en ander items uit die Anglo-Boereoorlog.

Daar is nog  museums en gedenkplekke wat deur ons volk opgerig is en op ons betrekking het. Sommige is in privaatbesit, sommige behoort aan kultuurorganisasies en sommige behoort nou aan die Suid-Afrikaanse staat. Daar is tans ʼn verwoede aanslag teen ons erfgoed en verskeie gedenkwaardighede is deur oproeriges beskadig. Verskeie daarvan moes van hulle oorspronklike plekke na Orania verskuif word.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Laat 'n boodskap

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui