Bloedrivier: wat meeste mense nie weet nie

Kapt Garden was ‘n ooggetuie

Met die afgelope herdenking van die Gelofte van Bloedrivier, het dit my weereens ontstel dat die verkeerde Gelofte voorgelees is. Verder was daar ook heelwat verkeerde inligting gegee oor die gebeure daar. Bloedrivier was ʼn keerpunt in die geskiedenis van Suidelike Afrika en het ondermeer ook die deur oopgemaak vir die verkondiging van die Evangelie, maar daaroor is ook niks gesê nie.

Die presiese bewoording van die Gelofte is ʼn uiters belangrike saak. Met die Gelofte is daar ʼn onderneming aan God gemaak. Die nakoming daarvan berus op die korrekte woorde sonder byvoegings en weglatings. Indien die Gelofte as ʼn verbond (kontrak) gesien word, kan sulke veranderinge as kontrakbreuk geag word.

Daar bestaan verskeie weergawes van die Gelofte: Die WEG Louw weergawe van 1962, die GBA Gerdener weergawe van 1919, die HJ Hofstede weergawe van 1876, die SA Cilliers weergawe van 1870/1871, die AWJ Pretorius weergawe van 22 Desember 1838 en die JG Bantjes weergawe van 9 Desember 1838.

Die bewoording wat hedendaags gebruik word, het ontstaan by GBA Gerdener wat in 1919 ʼn weergawe van die Gelofte opgestel het uit onbetroubare bronne. Hy was verder ook onder die indruk dat Sarel Cilliers die “vader van die Gelofte” was. Hierdie weergawe het mettertyd bekend geword as die Tradisionele Gelofte. Dit is in 1962 deur WEG Louw in Afrikaans vertaal en is wyd en syd versprei deur kultuurorganisasies as die ware Gelofte. ʼn Ondersoek om was te stel watter weergawe van die Gelofte korrek is, kan gevind word by:   https://docplayer.nl/67905556-Die-outentieke-weergawe-van-die-bloedrivier-gelofte-1838.html

Die enigste outentieke weergawes is AWJ Pretorius se verslag aan die Volksraad en JG Bantjes se Joernaal wat hy in sy ampshoedanigheid gehou het. Die gedagte aan ʼn Gelofte het ontstaan by Hoofkommandant AWJ Pretorius. Pretorius het sy gedagte met sy offisiere gedeel en daar was algemene instemming daartoe. Jan Bantjes was die Klerk van die Volksraad, gesekondeer om Hoofkommandant AWJ Pretorius se sekretaris te wees by die Wenkommando, was self teenwoordig by die gesprekke oor ʼn Gelofte en was ʼn manskap tydens die Slag van Bloedrivier. Sy joernaal is ʼn ooggetuieverslag. Die verslag van die Hoofkommandant aan die Volksraad stem ooreen met Bantjes se joernaal.

Hoofkommandant Pretorius se verslag is op 15 Februarie 1839 gepubliseer in De Zuid-Afrikaan, ‘n koerant in Grahamstad. Jan Bantjes se Joernaal is op 14 Junie 1839 in De Zuid-Afrikaan gepubliseer. Met hierdie publikasies is die ganse Blanke gemeenskap in Suidelike Afrika ingelig oor die Gelofte en die gebeure by Bloedrivier. (Daarmee is dan voldoen aan die onderneming: dat wy de dag der overwinning, in ‘n boek zullen aantekenen)

Die Journal der Ekspeditie van de uitgewekene Boeren, onder hunnen Hoofd-Kommandant ANDREAS WILHELMUS JACOBUS PRETORIUS, (voormaals van Graaff-Reinet), tegen DINGAAN, Koning der Zulus, in de maand(en) November en December 1838, opgestel deur Jan Gerritze Bantjes, kan gelees word by: https://www.bloedrivier.org/gelofte/index.php/geskiedenis/geskiedkundige-dokumente/jan-bantjes-joernaal

Dit is nie nodig om te spekuleer oor wie binne die laer by Bloedrivier was nie. Daar bestaan ʼn lys van die meeste van die kommandolede en die lys kan gevind word by: https://af.wikipedia.org/wiki/Lys_van_deelnemers_aan_die_Slag_van_Bloedrivier en by https://www.bloedrivier.org/gelofte/index.php/geskiedenis/wie-was-daar

Die Volksraad se amptelike verslag meld dat daar, benewens die kommandante, 464 blanke persone en 6 kleurlinge in die kommando was. Die lys van persone bevat tans die name van 351 van hulle. Die lys dui die name van die offisiere en onderoffisiere aan. Bloedrivier was beman deur die Wenkommando en daar was nie vrouens en kinders teenwoordig nie. Slegs persone wat geskik was vir kommandodiens was ingesluit.

Eerwaarde Erasmus Smit het diens gedoen as die Voortrekkers in Natal se predikant en het ondermeer sakramente bedien en huwelike bevestig. Hy was nie deel van die Wenkommando nie. Die kommando het drie kapelane gehad: Sarel Cilliers, Veldkornet Jan du Plessis en Pieter Joubert. Die Hoofkommandant was deel van Celliers se kapelaanskap.

Daar was ʼn hele paar Engelssprekendes teenwoordig. (Hierdie Engelssprekendes was ook Protestante.) Een was die Voortrekker William Cowie wat ook een van die veldkornette was. Dit is nie bekend of Thomas Biddulph ‘n Voortrekker was nie. Die ander Engelssprekendes was Alexander Biggar, Edward Parker, Robert Joyce, Kaptein Garden, en James Leech. Hulle was handelaars by Port Natal en het vrywillig by die Wenkommando aangesluit. Almal van hulle het vrywillig die Gelofte afgelê. Dit was nie net die Voortrekkers se voortbestaan wat deur Dingaan bedreig is nie, al die blankes in Natal was in gevaar. So ook die Kleurlinge en Zoeloes wat van Dingaan af weggevlug het.

Ons hoor wel by Gelofteherdenkings dat die oorwinning by Bloedrivier ʼn wonderwerk (ʼn direkte ingryping  deur God) was. Ons hoor nie van die volle omvang van wat daarna gevolg het nie. Die massamoordenaars Shaka en Moselikatse het baie Bantoestamme geheel en al uitgewis en die binneland sonder inwoners gelaat. Die oorwinnings by Vegkop en Bloedrivier het die oorblywende Bantoestamme se voortbestaan verseker.

Ten spyte van die toegewyde werk van Britse en Amerikaanse sendelinge, was daar geen Christene onder die Zoeloes nie. Sendingwerk het teen ʼn muur van bygeloof en vrees vir toordokters vasgeloop. Bloedrivier het hierdie muur afgebreek. Hierna het Afrikaanssprekende sendelinge ʼn sendingstasie by Dingaanstad (binne sig van die plek waar Piet Retief en sy manne vermoor is) opgerig met ondermeer ʼn kerk, ʼn skool vir blindes en ʼn opleidingskollege vir evangeliste. Bloedrivier het gelei tot die geestelike bevryding van die Zoeloevolk. Die oorlog was groter en belangriker as wat meeste van ons besef. Daar kan meer hieroor gelees word by: https://www.reformationsa.org/index.php/history/71-daycovenant

Op 5 Desember het Hoofkommandant Pretorius die volgende bevele uitgereik oor hoe kommandolede hulle moet gedra: Hy riep toen naby hem, alle de onderhorige offisieren, naar rang; de assistent Kommandanten, de veldkornets, tot korporaals toe; vermaande hen desnodig tot manmoedigheid en voorzigtigheid; herinnerde hen, “hoe ‘n zaak zonder God begonnen, verydeld wordt; hoe ‘n ieder zich behoorde te gedragen, in het slaan tegen de vyand; dat wy, als redelike schepsels onder het licht van ‘t Evangelie geboren, hen niet gelyk moeten zyn, in het vernielen van onnozele vrouwen en zuigelingen; en dat wy van God begeren mogen, hetgeen met Zyne gestrenge regtvaardigheid niet strydig is. Hy vermaande hen verder, hunne onderhorigen op te wekken, om ‘s avonds en ‘s morgens hunne diensten en verrigtingen aan God op te dragen in gebeden; dat zy de H. Sabbath, ter ere van God zouden besteden, en nalaten die groten naam ydelik te gebruiken, en de Allerhoogste te lasteren. Hy zeide verder, hoe verblyd hy was te mogen ondervinden, dat de rust en de redelikheid in broederliefde nog heerste, onder zo vele duizende zielen, als in éen huis tezamen wonende, en dit boven zyne verwachting; dat hy nogtans een ieder vermanen moest, om nu de handen ineen te slaan, om álles uit de weg te ruimen, dat onénigheid werkt, opdat wy, als een lichaam, met Gods hulp, ons voorgenomen werk mogten uitvoeren, – en herinnerde hen eindelik met herhaaldelik Eendracht maakt magt”. Onder al verbood hy scherpelik, dat niemand zich zal mogen bemoeien met het gevangennemen van Kaffer kinderen of vrouwen, gedurende het gevecht.

In die lig van dit alles, is dit duidelik dat Hoofkommandant Pretorius baie ernstig besin het oor die bewoording van die Gelofte. Die woorde is versigtig gekies en mag nie verander word nie. Die outentieke Gelofte, soos op 9 Desember 1838 opgeteken, lees as volg: Des Zondags morgens, vóordat de godsdienst begon, liet de Hoofd-Kommandant degenen die de godsdienst zouden verrigten, by malkander komen, en verzocht hen, met de gemeente te spreken, dat zy allen volyverig in geest en in waarheid, tot God mogten bidden, om Zyne hulp en bystand, in het slaan tegen de vyand; dat hy aan de Almagtigen ‘n gelofte doen wilde, (indien allen wel willen), – “om zo de Heere ons de overwinning  geven mogt, ‘n Huis tot zyns Grote Naams gedagtenis te stichten alwaar het Hem zal behagen,” – en dat zy ook moesten afsmeken, de hulp en bystand van God, om deze gelofte zeker te kunnen volbrengen, en dat wy de dag der overwinning, in ‘n boek zullen aantekenen, om dezelve bekend te maken, zelfs aan onze laatste nageslachten, opdat het ter Eere van God gevierd mag worden. De heeren Cilliers, Landman en Joubert, waren opgeruimd in het gemoed, om zulks te horen; zy onderhielden hunne gemeentens hierover en verkregen hunne algemene toestemming.

Hoofkommandant Pretorius het op 22 Desember ʼn verslag geskryf aan die Volksraad: “Verder wens ik UE. Ook ter kennis te brengen, dat wy alhier onder elkander besloten hebben, om den dag onzer overwinning , zynde Zondag den 16 dezer maand December, onder ons gansche geslacht te doen bekend worden, en dat wy het aan den Heer willen toewyden, en vieren met Dankzeggingen, zoo als wy, voor dat wy tegen den vyand streden, in het openbare gebed beloofd hebben, zoo ook, dat zoo wy de overwinning verkrygen mogen, wy den Heere tot zyns naams gedachtenis, een huis stichten zullen, alwaar Hy ons zulks aanwyzen zal; welke geloften wy nu ook hopen te betalen, met de hulp des Heeren, nu hy ons gezeggend, en onze gebeden verhoord heeft.“

Oral waar die Gelofte herdenk word, word daar jaar-vir-jaar die verkeerde bewoording voorgelees: dat, as Hy ons sal beskerm en ons vyand in ons hand sal gee, ons die dag en datum elke jaar as ʼn dankdag, soos ʼn sabbat sal deurbring; en dat ons ʼn huis tot Sy eer sal oprig waar dit Hom behaag. Dit is veral die “huis tot Sy eer sal oprig” wat ons mislei en gelei het tot die mistasting dat die kerkgeboutjie wat die Voortrekkers in Pietermaritzburg opgerig het, die nakoming van die Gelofte was. Stig en oprig het heeltemal verskillende betekenisse. Om ʼn kerk te stig is iets anders as om ʼn kerk op te rig.

ʼn Huis is ʼn plek waar iemand woon. In die Ou Testament is na die Tempel in Jerusalem verwys as die Huis van die HERE (YHWH). Dit was opgerig op instruksie van die HERE volgens die bouplanne wat Hy verskaf het. Na die hemelvaart van Jesus (Yeshua), is die tempel vernietig want Hy woon nou in die mense wat aan Hom behoort. Dit is ʼn mistasting om ʼn kerkgebou so te noem. Die outentieke Gelofte het onderneem om vir die HERE (YHWH) ʼn woonplek vir Sy “naams gedachtenis” te stig.

Die Voortrekkers het uit die Kaapkolonie getrek om ʼn eie grondgebied te bekom waar hulle ʼn eie land met ʼn eie regering kon hê. Na Bloedrivier het hulle die Republiek van Natalia in 1939 gestig. Hierdie republiek moes die plek wees waar die “naams gedachtenis” van die HERE ʼn woonplek kon hê.

...

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Laat 'n boodskap

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Verpligte velde word met * aangedui