16 Desember 1899, die Swart Week

images

Ons almal weet wat op 16 Desember 1838 gebeur het. ‘n Klein groepie Voortrekkers was omsingel deur ‘n oormag Zoeloes. Die Voortrekkers het besef hulle staan nie ‘n kat se kans nie, die situasie was onmoontlik. Toe maak hulle in desperaatheid ‘n gelofte aan God. Op die 16de help Hy hulle daar by Bloedrivier.

Hier is iets wat ek nie geweet het nie. Geloftedag was nie net ‘n oorwinning vir die Voortrekkers nie, dit was ook ‘n oorwinning vir die Christendom. Hoewel Britse en Amerikaanse sendelinge al van 1820 af onder die Zoeloes gewerk het, is daar geen rekord van ‘n enkele bekeerde Zoeloe voor die Slag van Bloedrivier nie. Die houvas van die toordokters en bygelowe het daarvoor gesorg dat daar nie eers een Zoeloe in 18 jaar op die evangelie gereageer het nie.

Ten spyte van die grusame moorde op vrouens en kinders by Blauwkrans en elders, het die Boere nie dieselfde gedoen aan die Zoeloes nie. Die Boere het nooit vergeldingsaksies teen die Zoeloevolk geloods nie. In plaas van vergelding, het hulle sendingaksies geloods. Dit was eers na Bloedrivier wat toenemende getalle Zoeloes tot Christus bekeer is. Binne sig van die plek waar Piet Retief en sy manne vermoor is, het Afrikaanse sendelinge ‘n kerk en sendingstasie gebou. (Met dank aan Peter Hammond van die Reformation Society).

42 Jaar later, is weer ‘n gelofte afgelê. Hierdie keer by Paardekraal. Die geleentheid was die anneksasie van die Transvaalse Boererepubliek deur Groot-Brittanje. Weereens was die oormag te groot. Op 13 Desember 1880 het burgers van Paul Kruger ‘n klipstapel opgerig by Paardekraal en daar ‘n gelofte afgelê. Die Eerste Vryheidsoorlog het geduur van 16 Desember 1880 tot 27 Februarie 1881. Groot Brittanje is verslaan deur ‘n klein en onbenullige landjie. Die Britse Empire het hierdie nederlaag as ‘n vernedering ervaar. In ‘n sekere sin was die Tweede Vryheidsoorlog ook bedoel om hierdie nederlaag te wreek. So erg was hierdie wraakbegeerte dat Britse troepe die klippe van Paardekraal in die Vaalrivier gaan gooi het.

16 Desember 1899 is nie voorafgegaan deur die aflê van ‘n nuwe gelofte nie. 16 Desember 1899 was die einde van Groot-Brittanje se Swart Week.

Die Tweede Vryheidsoorlog (ook bekend as die Anglo-Boereoorlog) breek uit op die President se verjaardag, 10 Oktober 1899. In die week van 10 tot 16 Desember 1899, behaal die Boere roemryke oorwinnings oor die Britse Empire. Die veldslae van Magersfontein, Colenso en Stormberg gebeur in hierdie week.

Op 16 Desember 1899 verskyn ‘n buitengewone gratis uitgawe van De Volkstem waarin President Kruger die volgende dag, die 17de, tot nasionale dankdag verklaar. In ‘n artikel in die koerant is parallelle getrek tussen 1838 en 1899. Die Boerevolk is gevra om God te dank vir hierdie oorwinning.

Wat my persoonlik kwel, is die vraag: wat het ná 16 Desember 1899 gebeur?

 

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Om te pyp of te vape

images-duckduckgo2-com

In my hart der harte is ek ‘n pyproker. Maar ek vape ook.

Wat is die Afrikaans vir vape? Damp? As ek sê ek vape met my vape? Ek damp met my damper?

Ek het nog nie die hubbly-bubbly probeer nie, ek sal ‘n plan moet maak.

Mense gebruik tabak al vir iets soos 5 000 jaar. Dit word gerook, gesnuif en gekou. Nou ook gedamp. Blykbaar neem tabakproduksie steeds toe. Daar word gereken dat die aantal tabakgebruikers teen 2050 gaan verdubbel.

Die vape is ‘n elektroniese apparaat wat ‘n nikotienvloeistof elektries damp, die dampe word ingetrek net soos met sigarette. Die verskil is dat die vape nie tabak brand nie, maar ‘n vloeistof (wat nikotien mag bevat) verhit tot dit dampe maak. Dit is in 2013 deur ‘n Sjinese apteker met die naam Hon Lik uitgevind. Die vape het geweldig populêr geword by die jonger geslag wêreldwyd (by ons ook). Die vape word gebruik as plaasvervanger vir sigarette of as ‘n ontspannings aktiwiteit. Dit word ook aanbeveel vir mense wat wil ophou rook.

Die meeste vape toestelle word vervaardig in Sjina. In 2014 was daar 466 verskillende handelsmerke van vape toestelle. Die vloeistof wat gedamp word is ‘n oplossing van propileenglykol en plantaardige glisiriene wat gemeng word met nikotien en geurmiddels. Daar word gemeen dat daar meer as 8000 verskillende geure vloeistowwe is. Gewilde geure is sjokolade, cappuccino en vrugte.

Die hubbly bubbly (ook bekend as hookah, of shisha) is ‘n waterpyp waarmee tabak gerook word. Dit gebruik ook gegeurde tabak. Hoewel dit ook turkse pyp genoem word, kom dit oorspronklik uit Indië of Persië en word algemeen gebruik regdeur die Midde-Ooste. Hoewel nuwe tegnologie materiale beskikbaar is vir die vervaardiging van die hubbly bubbly, word die meeste nog van tradisionele materiale gemaak.

‘n Hubbly bubbly bestaan uit ‘n tabakkom, ‘n metaalskag tussen die tabakkom en die waterhouer en ‘n buigbare slang met mondstuk waarmee die rook opgesuig word. Die waterhouer word gevul met water todat die metaalskag onder water is. Die tabakkom bevat die tabak waarop ‘n brandende kooltjie geplaas word. Deur die mondstuk te suig, word die tabakrook deur die water afgekoel voordat dit ingetrek word.

Die rook van ‘n pyp is ‘n ritueel wat vroeër geassosieer was met denkers, skrywers en here. Bekendes soos Albert Einstein, Mark Twain en CS Lewis was almal pyprokers. Die Oom Paul pypvorm is vernoem na President Paul Kruger. Die pyp stimuleer die denke en gee geleentheid vir nadenke. Die hele proses van die pyp skoonkrap, stop met tabak, aansteek en rook is ‘n hele prosedure. Daar word gepraat van die kuns van pyprook.

Die materiaal waarvan die pyp gemaak word, is ook belangrik. Bruyére (gemaak van die wortels van ‘n plant) en meerschaum (‘n kleiagtige mineraal) word as die beste vir die kop van die pyp beskou. Die tabak wat deur pyprokers gebruik word, word lugdroogtabak genoem en is iets anders as die tabak wat vir sigarette gebruik word.

Hoewel daar pypfabrieke is, word die mooiste en interessantste pype met die hand gemaak. In Suid-Afrika is daar minder as ‘n handvol pypmakers. Hulle pype is handgemaak en is versamelitems.

Outydse tabakwinkels (tobacconist) wat pype verkoop is deesdae skaars en gewoonlik hou hulle ook luukse goedere aan. Vape-winkels is redelik algemeen (daar is ook kettingwinkels wat dit verkoop). Die hubbly bubbly is oral verkrygbaar. Die nuutste ontwikkeling is die smoke shop (rookwinkel?). Hier word die tradisionele tabakwinkel verenig met die vape shop en die hubbly bubbly handelaar, alles onder een dak. Sommige winkels maak ook voorsiening vir ‘n smokers lounge.

Die ou sêding “kom ons maak ‘n dampie” het nou ‘n heel nuwe betekenis en toepassing gekry.

 

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Wie is Hy?

indeksHy is die eienaar. Die baas. Eintlik die alleeneienaar en die enigste baas.

Sy naam is YWHW. Die vraag is nie wie Hy is nie, die vraag is wie ek en jy is. Wat soek ons op Sy eiendom? Mag ons hier wees? Is daar reëls wat ons moet nakom of kan ons maak soos ons smaak?

Hy is ook nie ‘n mens nie. Ook nie ‘n superhero nie. Hy is ook nie ‘n alien nie. Hy is nie van dieselfde substansie as ons nie. Ons noem die substansie wat Hy is gees. Gees is iets soos wind, jy kan gees nie sien nie, jy kan dit net waarneem.

Ons is nie op dieselfde vlak as Hy nie, Hy is anders as ons. Heeltemal anders. Hy het sy eie lewenswyse, Sy eie standaarde, Sy eie waardes, Sy eie siening van sake. Wat ons dink tel nie regtig by Hom nie, Hy gaan nie sommer oortuig word nie. Dit is ons wat by Hom moet inval, nie Hy by ons nie.

Ons kan kies wat ons wil doen. Ons kan oplet met Wie ons te doen het, of ons moeilikheid met Hom wil hê of nie.

As ons Hom leer ken, vind ons uit dat Hy graag wil hê dat ons uit ons eie vrye wil Hom moet respekteer vir Wie Hy is. Hy wil ons nie dwing nie, hy wil hê ons moet vir Hom kies en nie teen Hom nie. Maar as ons teen Hom kies, moet ons niks van Hom verwag nie. As jy teen Hom is, is jy Sy vyand.

Ons het ‘n neiging om te dink dat ons waardes en ons reg en verkeerd op Hom van toepassing is. Dit is nie. Hy gee nie om wat ons sienings van goed en sleg is nie, dit is Sy siening wat tel. As ons praat van “wreed” of “menslik”, dan is dit hoe ons sulke dinge sien. Dit is nie noodwendig korrek omdat ons so dink nie.

Hy kan boosheid nie voor Sy oë verdra nie, Hy wil dit uitroei – en Hy gaan dit uitroei.

 

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die oorspronklike Ou Testament

2598cf445553998bed16a16e4e1b6758Ons vertalings van die Bybel (Ou en Nuwe vertaling) gebruik die Masoretiese Teks as bron vir die Ou Testament. Ander Prostestantse vertalings doen dieselfde. Die Masoretiese Teks is die werk van Joodse geleerdes tussen die 7de en 10de eeue, d.w.s. 600 tot 900 jaar na Christus.

Die Oorspronkllike Ou Testament is gebruik deur Yeshua (Jesus) en sy apostels. Hulle het hieruit aangehaal en die Skrif verklaar. Die Septuagint is ‘n Griekse vertaling van die Oorspronklike Ou Testament wat in die 3de eeu voor Christus gedoen is. Die aanhalings deur Yeshua en die apostels stem grootliks ooreen met die Septuagint.

Die vraag is hoeverre die Oorspronklike Ou Testament en die Masoretiese Teks ooreenstem. Indien daar verskille is, hoe ernstig is daardie verskille?

In Lukas 4: 18-19 haal Yeshua aan uit Jesaja 61:1-2. (Ek gebruik die AOV hier).

Lukas (4:18) Die Gees van die Here is op My, omdat Hy my gesalf het om die evangelie aan die armes te bring. Hy het My gestuur om die wat verbryseld van hart is, te genees; (4:19) om aan gevangenes vrylating te verkondig en aan blindes herstel van gesig; om die wat gebroke is, in vryheid weg te stuur; om die aangename jaar van die Here aan te kondig.

In vers 21 sê Yeshua: Vandag is hierdie Skrif in julle ore vervul. Kort hierna wou almal in die sinagoge Hom van ‘n krans afgooi.

Kom ons kyk nou na Jesaja 61:1-2.

Jesaja (1) Die Gees van die Here HERE is op my, omdat die Here My gesalf het om ‘n blye boodskap te bring aan die ootmoediges; Hy het My gestuur om te verbind die gebrokenes van hart, om vir die gevangenes ‘n vrylating uit te roep en vir die geboeides opening van die gevangenis; (2) om uit te roep ‘n jaar van die welbehae van die Here …

Daar is verskille tussen die Ou en Nuwe Testamente weergawes, maar die verskille is nie te groot nie. Die verkondiging van sig aan blindes is uitgelaat in die Masoretiese Teks.

Kom ons kyk na ‘n tweede voorbeeld. In Romeine 9:33 haal Paulus Jesaja 28:16 aan.

Romeine (9:33) Soos geskrywe is: Kyk, Ek lê in Sion ‘n steen van aanstoot en ‘n rots van struikeling; en elkeen wat in Hom glo, sal nie beskaam word nie.

Jesaja (28:16) daarom, so sê die Here HERE: Kyk ek lê in Sion ‘n grondsteen, ‘n beproefde steen, ‘n kosbare hoeksteen wat vas gegrondves is; hy wat glo, sal nie haastig wees nie.

Hier is ‘n groot verskille. Die Masoretiese Teks maak die steen van struikeling ‘n hoeksteen. Die steen is ook nie ‘n persoon nie.

Dit is duidelik dat die Masoretiese Teks nie onfeilbaar is nie en gekontroleer moet word teen ander tekste soos die Septuagint. Nou is die vraag: Hoekom verskil die Masoretiese Teks van die Oorspronklike Ou Testament? Van die redes wat aangevoer word, is dat die tekste wat tot hierdie geleerdes se beskikking was, reeds korrup was. Hulle was ook mense wat nie geglo het dat Yeshua die Gesalfde is nie, en kon tekste gekies het wat met hulle sienings ooreenstem. Hulle kon ook doelbewus tekste, wat in Yeshua bewaarheid is, verander het.

‘n Groot probleem is dat daar heelwat christelike geleerdes is wat die Masoretiese Teks nie bevraagteken nie, maar eerder aanprys.

Wat kan ons, wat die Bybel lees in ons eie taal, hieromtrent doen? Seker nie veel nie. Ons kan die PWL-vertaling (die Pad van Waarheid na Lewe, ‘n letterlike vertaling uit die oorspronklike tale) gebruik. Ons kan ook op die Internet tekste (in Engels) met mekaar vergelyk. Ons moet bewus wees dat daar verskille kan wees en ons moet probeer om die mees korrekte tekste te soek en gebruik.

 

 

 

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Watter Afrikaans praat jy?

germaanse_boom2

Taalkundiges sê vir ons daar is drie soorte Afrikaans: Kaapse-Afrikaans, Oranjerivier-Afrikaans en Boere-Afrikaans. Al drie het apart uit Nederlands ontstaan en daar is nie net een Afrikaanse taal nie.

Kaapse-Afrikaans het by slawe, wat deur die VOC ingevoer is, ontstaan. Hierdie slawe het van verskillende plekke gekom en verskillende moedertale gehad. Maleis-Portugees was ‘n lingua franca. Die VOC het dit belangrik geag dat die slawe Nederlands moes leer en het in 1658 ‘n skool gestig vir slawekinders. Verder was dit ‘n vereiste dat slawe Nederlands moes praat indien hulle hul vryheid wou terugkoop. Uit hierdie mengelmoes het ‘n kreoliseringsproses plaasgevind wat tot ‘n nuwe taal, Kaaps-Nederlands of Kaaps-Afrikaans gelei het.

Oranjerivier-Afrikaans het ontstaan uit die kontak van die Khoi-Khoi en Hollandssprekende veeboere in die noordelike binneland. Hierdie kontak was deur handeldryf en seisoenswerk. Die blankes het dit moeilik gevind om die Khoi-Khoi se taal aan te leer, met die gevolg dat die Khoi-Khoi hulle taal moes leer.

Boere-Afrikaans (wat Standaard-Afrikaans geword het), was ‘n voortsetting van die Nederlands wat die Vryburgers gepraat het. Dit was in wese Suid-Hollands wat vereenvoudig is. Dit is die taal wat aan die Oosgrens gepraat is en wat na die Groot Trek in die Boererepublieke gepraat is. Tot omtrent 1925 was sprekers van Boere-Afrikaans oortuig dat hulle Hollands praat.

Na die Anglo-Boere Oorlog is daar begin om Boere-Afrikaans te ontwikkel tot ‘n standaardtaal wat met Engels kon meeding. Daarmee is groot sukses behaal. Mettertyd is die naam van die taal verander van Afrikaans-Nederlands na net Afrikaans toe. Die indruk bestaan nou dat die twee tale, Kaapse-Afrikaans en Oranjerivier-Afrikaans, dialekte van Standaard-Afrikaans is.

Boere-Afrikaans is die moedertaal van die meerderheid van ons volk. Daar is wel ook lede van ons volk wat nie Boere-Afrikaans as huistaal gebruik nie. Terselfdertyd is daar baie mense wat Boere-Afrikaans as huistaal het, maar wat nie deel van ons volk is nie.

Boere-Afrikaans (of Standaard-Afrikaans) kan dus etnies gekoppel word, maar kan nie as ‘n etniese verpligting gesien word nie. Daar is baie meer aan etnisiteit as net taal.

 

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Stamboek mense

images-duckduckgo-com

Wat besiel iemand om familiegeskiedenis na te vors? Is hulle van lotjie getik? Ja, nogal. Dit is ‘n gogga wat jou byt, ‘n ongeneeslike siekte, ‘n verslawing.

Die meeste mense kry nie hierdie siekte nie, hulle stel nie belang in geslagsregisters nie, hulle vind dit vervelig. Dit is vir hulle net ‘n lys name en datums wat niksseggend is. Hulle sal wel vaagweg belangstel indien  daar ‘n interessante storie is om te vertel.

Daar is slegs enkele persone wat genealogiese navorsing doen as ‘n beroep. Die oorweldigende meerderheid is amateurs, hulle doen dit op eie koste en in hulle vryetyd vir die liefde vir die saak. Hulle het geen vooraf opleiding gehad nie, hulle leer soos hulle aangaan. Die amateur moet nuwe vaardighede aanleer, hy moet geskiedenis en aardrykskunde leer, hy moet leer hoe om geslagsregisters te skryf. Hy moet weet hoe en waar om navorsing te doen, hy moet konferensies bywoon, begraafplase besoek, hy moet foto’s kan neem. Hy moet sy familie besoek en ondervra en weet hoe en wat om te vra.

Die genealogie navorser se werk is om dokumente en ander bewysstukke te soek en op grond daarvan die familiegeskiedenis op te teken. Onbevestigte inligting en hoorsê is nie aanvaarbaar nie. Navorsing het reëls en metodes.

Daar is ‘n verskeidenheid redes waarom familiegeskiedenis nagevors word. Die hoofrede is om te weet wie jy is en waar jy vandaan kom. Nog ‘n rede is dat jy dit vir jou kinders en kleinkinders se onthalwe doen. Dit is ook ‘n manier om geskiedenis te bestudeer. (Die geskiedenis wat jy op skool leer is nie die geskiedenis van gewone mense nie.) Nog ‘n rede is dat jy daarvan hou om legkaarte te bou, geheime te ontrafel en speurder te speel.

Een van die instansies wat oor enorme databasisse beskik, is die Mormoonse Kerk (LDS – Latter Day Saints). Hulle glo in die doop van die afgestorwenes en sien dit as hulle plig om hierdie navorsing te doen.

Dan is daar etniese-genealogie. Dit is waar geslagsregisters en familiegeskiedenis ten nouste saamhang met etnisiteit. Dit is van toepassing op ons volk. Die mense wat hulle na 1652 aan die Kaap van Goeie Hoop kom vestig het, was individue en gesinne. Hierdie mense het met mekaar ondertrou en so het families ontstaan. In ons volk het families (uitgeken deur familiename of vanne) die funksie van etniese stamme.

Indien jy jou familiegeskiedenis wil navors, is daar ‘n menigte hulpmiddels en bronne tot jou beskikking. Die beste raad is om by ‘n genealogie-vereniging in jou omgewing aan te sluit.  Dit verskaf groot plesier om die legkaart te voltooi.

 

 

 

 

 

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Wat is in ‘n naam?

65cf6508740529f3c69c37181e412405Volgens die woordeboek, beteken die woord naam twee dinge: (1) dit dui ‘n saak of persoon aan en (2) dit dui bekendheid of reputasie aan. Ons kan ook sê dit identifiseer en onderskei.

Eeue gelede het kinders name gekry wat iets beteken het. Die ouers het met die naamgewing ‘n wens uitgespreek dat die kind mag wees soos sy naam is. So beteken Hendrik “heerser oor die tuisland”. In die Bybel het name ook betekenis. Jonatan beteken “Jahweh het gegee”. Die naam minderheidsverslag beteken ook iets. Ons volk is ‘n minderheid, ons taal word deur ‘n minderheid gepraat en die Bybel word deur ‘n minderheid gelees. Dan volg ekself nie die hoofstroom nie en is ek ‘n minderheid van ‘n minderheid!

Sommige mense voel sterk daaroor dat ons volk se naam Afrikaners is. Ander voel sterk dat ons Boere genoem moet word. Ek het groot geword met die begrip dat Afrikaner en Boer sinonieme is – albei name verwys na dieselfde groep mense. Hierdie meningsverskille het my laat besluit om vas te stel watter naam volkskundig korrek is. Met ander woorde, watter naam beskryf ons as behorende tot ‘n spesifieke kultuurgroep.

My woordeboeke beskryf Afrikaner as iemand wat deur geboorte of afstamming Afrikaans is – bedoelende afstam van Nederlanders, Duitsers en Hugenote. Daar is ook Afrikaner-Nasionalisme, ‘n ideologie wat eiesoortig aan Afrikaners is.

Boer word beskryf as ‘n lid van die Afrikanervolk of as Suid-Afrikaner van Hollandse afkoms. Boer word ook gekoppel aan ander name soos Boerboel, boerebeskuit, boerebedrieër, Boerehater, boeremusiek, boerematriek, boereraat, boerewysheid, Boeretaal, Boerevrou. Hierdie woorde verwys na ‘n sekere kultuurgroep.

Daar word gesê dat boer na landbou verwys. Byvoorbeeld, boerewors is tuisgemaakte plaaswors en word onderskei van slagterswors. Dit mag lank gelede so gewees het, nou is dit nie meer so nie. Boerewors word onderskei aan sy resep en bestanddele. Die produk se ontstaan is eie aan ons volk en word na ons vernoem. ‘n Boerehater is iemand wat Suid-Afrikaners van Hollandse afkoms haat. Boererate en Boerewysheid is kennis wat van een geslag na die volgende oorgedra word. Dit is ook onderdele van ons volkskunde.

Uit ‘n volkskundige oogpunt is Boer en Boerevolk die korrekte naam vir ons. Afrikaner is eerder ‘n politieke en taalkundige benaming.

 

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin