Volkloses stig ‘n volk

Hoe het dit gebeur dat ons Duitse stamouers hulle aan die Kaap van Goeie Hoop kom vestig het? Wou hulle ‘n kolonie vir Duitsland kom oprig? Was dit so beplan of was dit toevallig? Of was daar vir hulle geen ander keuse nie?

Die wêreld van 1652 het heeltemal anders gelyk as wat dit vandag lyk. Die moderne staat Duitsland het eers in 1871 tot stand gekom toe Otto von Bismarck daarin geslaag het om ‘n klomp kleiner state te verenig. Voor 1871, het “Duitsland” bestaan uit ‘n klomp vorstedomme wat onafhanklik van mekaar was. Die mense van die vorstedomme het kultureel, godsdienstig en taalgewys van mekaar verskil.

Die eerste verskil tussen die noordelike en die suidelike Duitse state was taal. Die Hoogduitse klankverskuiwing het tot gevolg gehad dat die noord-westelike state Nederduits gepraat het en dat die suid-oostelike state Hoogduits gepraat het. Nederduits, ook bekend as Platduits, is naby aan Nederlands. Van hierdie gebiede waar Nederduits gepraat was, sluit in Neder-Sakse, Noordryn-Wesfale, Lippe, Hamburg, Bremen, Schleswig-Holstein, Mecklenburg, Wes-Pommeranië, Sakse-Anhalt, Brandenburg en Pruise. Daar was ook minderhede in Hesse, Nassau, Rynland-Palts wat Nederduits gepraat het. Selfs buite die huidige Duitsland is Nederduits gepraat in Poland, Oos-Pruise, Latvië en Estonië.  Indien ‘n stamouer uit een van hierdie gebiede gekom het, was hy of sy vir alle praktiese doeleindes Nederlands-sprekend.

‘n Tweede verskil tussen die noordelike en suidelike Duitse vorstedomme was godsdiens. Die noordelike state het Protestants geword en die suidelike state het Katoliek gebly. Die Protestante het bestaan uit Lutherane, Calviniste, Mennoniete en Arminiane. Daar was ook minderhede Protestante in Katolieke state. Daar was aanvanklik relatiewe vrede tussen Katoliek en Protestant na die Godsdiensvrede van Augsburg in 1555. Mettertyd het die verhoudings versleg en tot spanning tussen die twee groepe gelei.

Die Dertigjarige Oorlog begin in 1618 en eindig met die vrede van Wesfale in 1648. Die meeste Europese moondhede was betrokke. Die hoofoorsaak was die spanning wat tussen Duitse Katolieke en Duitse Protestantse state geheers het. Die Protestante het hul verenig in die Protestantse Unie en die Katolieke het hulle verenig in die Katolieke Liga. Die Katolieke aanslag was gelei deur die Oostenrykse en Spaanse Ryke teen die Protestantse state. Denemarke, Swede en Frankryk het die Protestante gesteun.

Oorlog het uitgebreek nadat Ferdinand II, koning van Bohemië en toekomstige keiser van die Heilige Romeinse Ryk, probeer het om Katolisisme af te dwing op sy onderdane. Die Protestantse adel in Bohemië het hierteen in opstand gekom en die koning se verteenwoordigers gedefenestreer (by die venster uitgesmyt).

Die Dertigjarige Oorlog was een van die mees verwoestende godsdiensoorloë in Europa, tussen ses en twaalf miljoen mense het gesterf. Hele streke se bevolkings is deur hongersnood en siektes uitgewis. Die soldate, waarvan baie huursoldate was, is gefinansier deur plundery en afpersing. Dit het enorme swaarkry en lyding vir die burgerlikes veroorsaak. Gesinne en hele families is uitgewis. Plase en dorpe was onbewoonbaar. Baie mense het nie meer huise gehad nie, hulle was sonder enige heenkome. Die oorlog het geëindig met die verdrae van Osnabrück en Münster, wat deel was van die Vrede van Wesfale.

Terwyl die Duitse state in ellende gedompel is, het dit met Nederland aansienlik beter gegaan. Die Nederlandse Goue Eeu het in 1648 begin. Die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie is al in 1602 gestig en was die grootste maatskappy in die wêreld. Die Kompanjie het werksgeleenthede gebied oral waar hulle bedrywig was, ook aan die Kaap van Goeie Hoop.

Baie Duitsers het na die Kaap gekom, maar nie almal het gebly nie. Die wat hulle aan die Kaap gevestig het, het nie net uit die noordelike state gekom het nie, ‘n minderheid het uit die suidelike state gekom. Daar was ook ‘n paar Duitse predikante wat na die Kaap gekom het. Die stamvaders van sommige bekende families was afkomstig uit Noordryn-Wesfale, Hesse, Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen, Magdeburg, en Hameln – dus van die noordelike state.

Die eerste Duitsers aan die Kaap was soldate in diens van die Kompanjie. So gou moontlik het hulle vryburgers geword. Nie almal was landbouers nie. Baie van hulle het ambagte beoefen. Hulle was kleremakers, messelaars, skrynwerkers, skoenmakers, smitte, meulenaars, bakkers, en tuiniers.   Daar was ook dokters en aptekers.  Omtrent die helfte van die onderwysers aan die Kaap was Duitsers.

Dit was meestal Duitse mans wat na die Kaap gekom het. Hier het hulle ondertrou met meisies van Nederlandse en Franse afkoms. Taal was nie ‘n probleem nie, Nederduits en Nederlands (die amptelike taal van die Kompanjie) was baie na aan mekaar. Die Kompanjie het nie godsdiensvryheid toegelaat nie, daar was net een kerk – die Nederduitse Hervormde Kerk wat Calvinisties was. Baie van die Duitsers was waarskynlik reeds Calviniste sodat daar nie ‘n probleem hiermee was nie. Die Duitsers het verspreid tussen die Nederlanders en Franse gewoon en het dieselfde omstandighede en omgewing gedeel. Enige ander kultuurverskille het of aanvaarding by almal gevind, of dit het uitgesterf.

Ons merk dus dat ons vroeë stamouers, hoewel hulle van verskillende streke in Europa gekom het, heelwat eienskappe in gemeen gehad het. Net sommige Franse moes Nederlands leer, die res was eintlik eentalig. Al hierdie stamouers was Calviniste. Normaalweg sal ons Calvinisme as ‘n teologiese stroming beskou, maar in hierdie verband het dit ‘n kulturele rol gespeel. Die lewensbeskouing en waardestelsel van ons stamouers was almal dieselfde en dit was wat hulle aan hulle nageslagte oorgedra het. Verder is dit opmerklik dat hulle almal duur betaal het vir hulle godsdienstige oortuigings.

Dit wil amper lyk asof ons stamouers nie op ‘n lukraak wyse in die Kaap beland het nie. Vir elkeen van hulle was dit uitkoms uit verskrikking, ‘n redding uit nood. Is dit toevallig dat ons wesenlik uit ‘n eensoortige groep mense ontstaan het?  Is daar voorbeelde van ander volke wat so ontstaan het?

Ons stamouers en ook hulle nageslagte het deur groot beproewings gegaan. Dit het hulle gevorm en hulle taai gemaak. Was hulle lyding en standvastigheid vergeefs? Sal die volk wat uit hulle ontstaan het, bly voortbestaan?

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Vastrap of aanstap

Wat is volksdanse en volksmusiek nou eintlik? Ons ken Skotse swaarddanse en doedelsakke. Ons ken ook Zoeloedanse. Maar wat van ons, die Boerevolk? Het ons nie ook ons eie etniese musiek en danse nie? Volksdanse is tradisionele danse wat deur ‘n volk beoefen is in die dae voor radio. In Nederland, byvoorbeeld, sluit volksdanse die wals en polka in. Die danse word begelei deur ondermeer die viool en trekklavier. Hulle volksdanse is ook sterk beïnvloed uit Skotland en Engeland.

Voordat daar gedans kan word, moet daar musiek wees, en voordat daar musiek kan wees, moet daar musiekinstrumente wees. Die eerste mens wat musiekinstrumente gemaak het, was ‘n afstammeling van Adam se seun Kain – die een wat sy broer Abel vermoor het. Dit staan in Genesis 4:21: Die naam van sy broer was Jubal. Hy was die vader van almal wat op siters en fluite speel.

Die musiekinstrumente wat meestal in Boeremusiek gebruik word, is konsertina, kitaar, trekklavier, banjo en baskitaar. Die klavier, kontrabas, traporrel, elektroniese klawerbord, tjello, mondfluitjie en viool word ook gebruik. Hier en daar word ‘n saag, klarinet en teekis-bas gebruik. Meestal word die musiek op gehoor gespeel en nie van bladmusiek af nie. Elke orkes het sy eie manier van speel en sy eie unieke klank. Boeremusiek is informele musiek wat bedoel is om sosiale danse te begelei. Van die oudste Boeremusiek nommers is nooit genoteer nie en die oorspronklike komponiste is onbekend. Dit is van een geslag na die volgende oorgedra. Die gebruik is om nommers waarvan die komponis onbekend is, te klassifiseer as “tradisioneel”.

Ons stamouers het danse en musiek uit verskillende streke in Europa saamgebring. Hierdie danse was oorspronklik volksdanse en plattelands. Hier het dit ingeburger geraak en ‘n eie karakter ontwikkel. Die tydmate is dieselfde, maar Boeremusiek het ‘n eie kenmerkende klank daaraan gegee. Boeremusiek en Boeredanse gaan hand aan hand.

Daar is nie veel inligting oor musiek en dans aan die Kaap van Goeie Hoop tussen 1652 en 1800 nie. Na die Britse Besetting in 1806 het musiekinstrumente meer beskikbaar geword. Boeremusiek is by danse en partytjies gespeel met instrumente wat beskikbaar was. Dansplekke was redelik ver van mekaar af en musiekinstrumente moes vervoerbaar wees. Die viool, en later die konsertina, het min plek gevat en kon maklik vervoer word.

Boeredanse verwys na dansvorme wat gekoppel is aan ooreenstemmende Boeremusiek-wysies. Die verskillende Boeredanse is die wals, seties, polka, masurka, paddika, kadriel, lansers en kotiljons. Elkeen van hierdie danse het ‘n eie tradisie.

Die een dansritme wat oorspronklik en eie is aan die Boerevolk is die vastrap. Die woord vastrap het ‘n idiomatiese betekenis as: moed hou en aanhou. Hoewel die vastrap algemeen is by Boeremusiek, is die dans self nie meer bekend nie. Daar is drie uiteenlopende beskrywings van vastrap as ‘n soort dans. Die eerste is dat dit ‘n soort riel was wat deur een persoon alleen gedans word. Die tweede is dat dit met die “barn dance” ooreenstem en baie populêr was by jongmense. Die derde is dat dit verwant was aan die polka. Die naam vastrap het ook verwys na ‘n dansparty.

Tot omstreeks 1940 was Boeredanse baie populêr by partytjies, troues en ander dansgeleenthede. Ten spyte van sommige kerke se siening dat dans sonde is, het dans ‘n behoefte onder die Boerevolk vervul. Mense het moeite gedoen en groot afstande afgelê om danse by te woon.

Daar is gedans in huise, buitegeboue, skure en selfs op grasperke. By uitsonderlike geleenthede is ‘n saal gehuur. Die dansplek is versier met lanterns, kerse en lampe. Sitplekke was dikwels strooibale, kissies of selfs sakke mielies. Dansplekke se vloere het bestaan uit grond, klei, beesmis, hout, perskepitte en sement. In die ou dae was misvloere algemeen, maar dit was ook stowwerig. Die vloer moes gereeld besprinkel word. Die woorde “balke toe” het beteken die dansers moet aan die balke hang sodat die vloer besprinkel kon word. Die vloere moes ook glad gemaak word. Daarvoor is semels, meel, poeier, seepvlokkies of kersvet gebruik.

Vandat die eerste 78-spoed plate gemaak is, is Boeremusiek opgeneem en het orkeste soos die Vyf Vastrappers, die Vier Transvalers en die Ses Hartbrekers landswyd bekend geword. Met die landswye Groot Trek eeufeesviering in 1938, het Boeremusiek ‘n groot oplewing beleef. Vandag is daar klubs wat die Boeredanse bewaar en beoefen.

Volkspele is iets anders as Boeredanse. Dit het in die 1940’s ontstaan as ‘n georganiseerde poging om tradisionele danse daar te stel. Sweedse volksdanse was die inspirasie en as basis is piekniek-speletjies gebruik. Die eerste danse wat gebruik was, is uit Sweeds vertaal. In 1941 is ‘n handleiding opgestel en die Reddingsdaadbond het by die organisasie daarvan betrokke geraak. Kursusse is aangebied om Volkspele te vestig as ‘n kulturele aktiwiteit.

Van die piekniek-spele wat gebruik is om Volkspele te ontwikkel, was speletjies soos “Siembaba” en “Japie my Skapie”. Kenmerkend van Volkspele is die gebruik van die aanspreekvorms “neef” en “niggie”. Die kleredrag wat voorgeskryf word, is die Voortrekkersdrag van omstreeks 1836. Spesifiek die deftige drag van destyds wat by spesiale geleenthede gedra is.

Boeremusiek en Boeredanse het ‘n kragtige assosiasie met ‘n spesifieke volksgroep. Dit dateer uit ‘n tyd toe hierdie volksgroep internasionaal bekend was as die Boere. Volkspele het ontstaan as ‘n poging om Afrikanernasionalisme te bevorder. Verder was Volkspele (wat veronderstel was om ‘n spel en nie ‘n dans te wees nie) waarskynlik meer aanvaarbaar vir kerke as wat Boeredanse was.

Beide Boeredanse en Volkspele maak aanspraak daarop om ons volk se etniese danse te wees. Kan daar twee wees?

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk van Suidwes

Een van my oumagrootjies was ‘n Dorslandtrekker. Ek het lank gesoek na inligting oor haar, en ek meen ek het haar opgespoor onder die oorlewendes van die rampspoedige tweede Dorslandtrek. Dit was die trek wat bestempel is as “the most painful chapter in the whole history of the Afrikaner race“.

Reeds in 1738 het die eerste blanke pioniers hulle oorkant die Oranje, in die latere Suidwes-Afrika, gevestig. In 1786 het sewe gesinne hulle naby Keetmanshoop gevestig. Ander klein groepe het voor 1870 hulle ook daar gevestig. Die Dorslandtrekkers het eers na Angola getrek, maar later verhuis na Suidwes-Afrika.

Wanneer daar van die Dorslandtrek gepraat word, word daar verwys na ‘n reeks trekke uit die Transvaal, deur die Kalahari, tot in Angola. Hierdie trekke het tussen 1874 en 1927 plaasgevind. Die “dorsland” is die sentrale deel van die Kalahari.

Een van die redes vir die trekke was godsdienstig van aard. President T.F. Burgers was ‘n Vrymesselaar en sy regering was gesien as ongodsdienstig en liberaal. Die predikante van veral die Gereformeerde Kerk se leierskap was gebrekkig en bedenklik. ‘n Gedeelte van die trekkers was “Jerusalemgangers” wat geglo het hulle moet aanhou trek totdat hulle Jerusalem bereik het. Profete, visioene en drome het ‘n belangrike rol gespeel in besluitneming. Nog ‘n rede was dat daar teen 1890 nie meer grond beskikbaar was in Transvaal nie. Daar word gesê die meerderheid Dorslandtrekkers was welaf en leiers in die gemeenskap, maar was ook bywoners as gevolg van die min grond.

Die eerste drie trekke was tussen 1874 en 1877 toe omtrent 700 mense plus hulle arbeiders die Transvaal verlaat het. In 1881 het hulle in Angola aangekom en hulle daar gevestig. Die eerste trek van 60 mense het groot veeverliese gelei. Die tweede trek was omtrent 600 mense. As gevolg van swak beplanning en twiste tussen leiers het alles verkeerd geloop en het hulle ongekende lyding beleef. Dors, malaria en tsetsevlieë het hulle geteister. Een van die probleme was dat hulle nie in klein groepe getrek het nie, en dus nie die waterputte toegelaat het om weer nuwe water te kry nie. Los beeste het weggehol en wanneer die mense by die putte kom, moes hulle eers dooie beeste uithaal voor hulle kon water kry. Party mense het skape keelafgesny om bloed vir hulle kinders te gee om hulle dors mee te les. Panne is deur die beeste tot modder getrap en die mense moes probeer om vog uit die modder te suig vir die dors. Sterftes was nie direk van dors nie maar hoofsaaklik weens malaria. Die derde trek het uit 40 mense bestaan. In 1878 het die drie groepe verenig. Na hulle ‘n ruk lank by Etoshapan en Kaokoland oorgestaan het, het hulle na Angola getrek. Slegs 370 persone het hul bestemming bereik. Omtrent 230 het gesterf en die res het teruggekeer Transvaal toe.

In 1884 het sommige Dorslandtrekkers besluit om Angola te verlaat. Dit was of terug Transvaal toe, of vestiging in Suidwes-Afrika. In 1885 het hulle grond in Grootfontein bekom. Hier het hulle die Republiek van Upingtonia gestig. Die mense het aanvanklik bymekaar gebly en hutte rondom die fonteine by Grootfontein bewoon. Later het hulle hartbeeshuisies gebou. In laagliggende gebiede het hulle koring, mielies en tabak verbou. Na ‘n aantal moorde deur Herero’s en voortdurende aanvalle deur Boesmans (San), is Upingtonia se naam verander na Lydensrust. Malaria was steeds ‘n probleem. Hoewel hulle in 1886 onder Duitse beskerming gekom het, het dit niks beteken nie omdat daar nog nie beskermingstroepe was nie. Teen 1887 het etlike mense Grootfontein verlaat. Sommiges het hulle op Omaruru gevestig as transportryers.

Die wat in Angola gebly het, het hulle op die waterryke hoogland by Humpata gevestig. In 1883 was daar 325 blankes en 43 swart arbeiders. Mettertyd het party hulle op ander plekke gaan vestig en klein Boeregemeenskappe gevorm. Hulle het ‘n bestaan uit landbou, transportry en jag gemaak.

Die vierde trek was ‘n klompie kleiner trekke wat verenig het en in 1892 in Humpata aangekom het. Die vyfde trek het in 1893 in Humpata aangekom.

Hoewel Upingtonia nie meer bestaan het nie, het Grootfontein die basis gevorm vir die vestiging van nog Boere. Die gebied het in 1892 behoort aan die Suidwes-Afrika Maatskappy. Die maatskappy was die Boere goedgesind en wou hulle graag daar hou. Die Boere was toegelaat om grond te koop en te betaal met kontant of plaasprodukte. Die Boere moes hulle verbind tot permanente vestiging, militêre diens en hulle moes Duitse burgers word. Nadat die moerasse gedreineer is, het Grootfontein meer geskik geword vir bewoning. In 1899 het Grootfontein ‘n eie distrik geword.

Die sesde trek het in 1893 begin. Een groep was onder die leierskap van die bekende kommandant J.M. Lombard. 100 gesinne het getrek, 70 na Angola en die res na Suidwes-Afrika. Die wat na Angola is, het in die sentrale dele gaan woon. Hulle het min kontak met die Boere in Humpata gehad. Die sewende trek was in 1905 en het uit 31 volwassenes en 27 kinders bestaan. Van 1880 tot 1927 was daar kleiner trekke en individue wat hulle by die Boere in Angola aangesluit het.

Na die Anglo-Boereoorlog het ‘n aantal individue na Angola verhuis. Hulle was meestal enkellopende mans wat alles in die oorlog verloor het. Van die Boere het na die oorlog nie kans gesien om Britse onderdane te wees nie. Hulle het hul in Suidwes-Afrika, wat toe ‘n Duitse kolonie was, hervestig. Een van hulle was genl. Andries de Wet. Hy het hom beywer vir ‘n georganiseerde vestiging van Boere in Duits-Suidwes-Afrika. Met die Eerste Wêreldoorlog het hy die Vrykorps gestig om Duits-Suidwes-Afrika teen die Britsgesinde  Suid-Afrika te beskerm. Die Vrykorps het dan ook met die leiers van die Rebellie saamgewerk. In later jare het hy hom beywer vir die repatriasie van die Boere in Angola na Suidwes-Afrika.

In 1928 het die Boerebevolking besluit om Angola te verlaat. In 1929 is die oorgrote meerderheid na Suidwes-Afrika gerepatrieer. Hulle word gevestig op plase in die omgewing van Gobabis, Aranos, Grootfontein en Otjiwarongo. Hulle was geprys vir hulle christelike lewenswaardes en die suiwer gebruik van hulle taal. Die omtrent 400 mense wat agtergebly het, is in 1958 na Suid-Afrika en Suidwes-Afrika gerepatrieer.

Die leiers van Suid-Afrika het die Boerevolk van Suidwes-Afrika in die steek gelaat en in 1990 word Suidwes-Afrika die onafhanklike staat Namibië. Afrikaanse kultuurorganisasies het oornag uit Suidwes-Afrika onttrek. Daar was nie meer Afrikaanse skole nie. Die getalle van die Boerevolk het erg gekrimp. Erfenisterreine het verlate geword.

Die oorblywende Boere in Namibië het daarop hul eie kultuurorganisasies gestig, hul eie erfenisplekke gebou en hul eie helde ontwikkel. Hulle het ook hul eie simbole. Hulle is nie meer die “vyfde provinsie” van Suid-Afrika nie, hulle staan op hul eie voete.

Dit is merkwaardig dat die Boerevolk, ten spyte van al die trekkery en die ver uitmekaar woon, bitter min van mekaar verskil. Uiterlik is daar verskille, maar innerlik is ons een volk. Indien dit sou gebeur dat die Boerevolk verenig word, sal ons oor heelwat sake moet herbesin. Byvoorbeeld, nie almal sal die ou ZAR-vierkleur as hulle vlag erken nie. Nie almal sal “Die Stem van Suid-Afrika” wil sing nie.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons Nederlandse stamouers was Geuse

Dat daar Geuzen was, was Martin Luther se skuld. Hy het in 1517 die Kerkhervorming begin. Ekskuus, nee, dit was Johannes Gutenberg se skuld. Hy het die drukpers in 1440 uitgevind. Die drukpers het geletterdheid veroorsaak, ‘n middelklas tot stand gebring, die gebruik van eie tale bevorder en nasionalisme laat ontstaan. En het die Bybel aan die menigtes gebring. Toe vind die kerkhervorming plaas en teen 1560 wemel dit van Protestante in die noorde van Europa.

Op daardie stadium het die Spaanse koning ook die Nederlande besit. En die Protestante was ‘n probleem vir die Spaanse koningshuis wat Rooms-Katoliek was. Die eerste optrede deur die koning teen die Protestante, ook bekend as ketters, was die Nederlandse Inkwisisie. Van 1521 tot 1564 was die Inkwisisie toegerus as die hoogste hof, sonder reg tot appèl, met geen beperkings om mense te arresteer, te martel en tereg te stel nie. Mans het die brandstapel gekry, vrouens is lewend begrawe. Die Anabaptiste het erg deurgeloop.

Teen 1560 het die aantal Protestante vermeerder, en hoewel hulle ‘n minderheid was, het hulle ‘n invloed begin uitoefen. Petisies aan Koning Philip het geen resultate behaal nie. In 1566 het omtrent 400 lede van die adel ‘n petisie aan die goewerneur gerig. Dit was bekend as die Verbond der Edelen. Die vername mense van daardie tyd het Frans gepraat en hierdie 400 is uitgeskel as gueux, oftewel “bedelaars”. Hierop het die Protestante besluit om hulleself Geuzen te noem, om die skeldnaam om te keer in ‘n erenaam. Daar was twee groepe Geuzen, die Bosgeuzen en die Watergeuzen.

In daardie tyd het die Beeldenstorm plaasgevind waar Protestante die beelde in Katolieke kerke vernietig het. Die Protestante was van mening dat hierdie beelde afgodery was. In 1567 het die Spaanse goewerneur die Raad van Beroerten ingestel om die Protestante te straf. Dit het die bynaam Bloedraad gekry omdat daar so baie ter dood veroordeel is. Die Opstand van die Nederlande, ook bekend as die Tagtichjarige Oorlog, het van 1568 tot 1648 geduur. Die oorlog was tussen die Protestante provinsies van Nederland en koning Philip II van Spanje.

Vir die Geuzen was die inname van Den Briel in 1572 ‘n riem onder die hart. Dit was dan ook by Den Briel dat die Prinsevlag (die oranje, blanje, blou) vir die eerste keer gebruik is. Vir die Spanjaarde was die verlies van Vlissingen nog ‘n groter skok. Die Geuze kry ook die steun van Willem die Swyer. Die Unie van Dordrecht kom tot stand. Die Geuze het nou beheer oor die handelsroetes. Spanje kan nie hulle huursoldate betaal nie en dit lei tot die Spaanse Furie, ook bekend as die Plunderingen van Antwerpen, in 1576. Dit lei tot die verlies van 8,000 lewens. In 1579 slaag Willem die Swyer om Holland, Zeeland, Utrecht, Guelders, Groningen, Brabant en Vlaandere in die Unie van Utrecht te verenig. Die 17 Nederlandse provinsies was nou in twee verdeel: die noordelike Protestantse provinsies en die suidelike Katolieke provinsies.

In 1584 word Willem die Swyer vermoor en sy seun, Maurits, word aangestel as kaptein-generaal. In 1585 val Spanje vir Antwerp in en meer as die helfte van die stad se bevolking vlug na die noorde. Die noordelike provinsies was nie in staat om ‘n geskikte koning (uit die bestaande Europese koningshuise) te kry nie en verklaar hulleself tot ‘n republiek. Onder Maurits se leierskap was daar vrede in die noordelike binneland en het dit vooruitgang beleef. Die tydperk van 1602 af word die Gouden Eeuw genoem. Die Vereenigde Oost-Indiesche Compagnie is ook in 1602 gestig.

Die Twaalfjarig Bestand was ‘n wapenstilstand wat in 1609 tussen die noordelike en suidelike provinsies gesluit is. In hierdie tyd het die noordelike provinsies moeite gedoen om hulle vloot op te bou. Die oorlog met Spanje het voortgeduur. In 1625 is Maurits dood en word opgevolg deur sy halfbroer Frederik Hendrik. Frederik Hendrik het heelwat suksesse behaal, maar die grootste was die verowering van die Spaanse Silwervloot deur Piet Hein. Nog ‘n groot oorwinning was die Slag bij Duins in 1639 toe Maarten Tromp en Witte de With ‘n groot Spaanse oorlogsvloot verslaan het.

Die Tachtigjarige Oorlog eindig in 1648 met die Vrede van Münster. Die Republiek der Verenigde Provinciën word as ‘n soewereine staat erken. Die Vrede van Münster was ‘n onderdeel van die Vrede van Westfalen wat die Dertigjarige Oorlog beëindig het. By Westfalen is die begrip “soewereine staat” opnuut gedefinieer en het ‘n nuwe stelsel van buitelandse verhoudings ontstaan. Die Huis van Habsburg het sy seggenskap oor die Duitse vorste verloor. Verdraagsaamheid tussen Katolieke en Protestante het verpligtend geword.

Die Dertigjarige Oorlog het ‘n enorme slagting veroorsaak. Hele stede en streke was verwoes. Noordelike Nederland het ‘n veilige hawe vir Protestante geword en daar was ekonomiese voorspoed en werksgeleenthede. As gevolg van die Tachtigjarige Oorlog en die Dertigjarige Oorlog was baie mense se lewens verwoes en het hulle hul tuisgebiede, waar hulle geslagte lank gewoon het, verlaat en ‘n heenkome in die Republiek der Verenigde Provinciën gevind.

In daardie jare was daar, in wat vandag Duitsland is, ‘n groot aantal klein state, elkeen met sy eie vors. Daar was ‘n verskeidenheid dialekte wat gepraat is. Standaardduits en Standaardnederlands het nog nie bestaan nie. Van die “Duitse” dialekte was naby aan die Nederlandse dialekte. Destyds was die bewoners van hierdie “Duitse”state, in ‘n etniese sin, naby verwant aan die Nederlanders. Die “Duitsers” wat na die Kaap gekom het was dus van dieselfde etnisiteit as die Nederlanders. Dit is dus absurd om ons volk te sien as ‘n bastervolk.

Wanneer ons ons stamouers se plekke van herkoms soek, moet ons hierdie verstrooing van die bevolking in gedagte hou.  Geboorte- en dooprekords sal wees waar iemand gebore is. Baie mense het die plekke waar hulle gebore is, verlaat. Selfs kinders het nie noodwendig groot geword waar hulle gebore is nie. Dieselfde geld vir registers van sterftes.

Die Nederlanders wat hulle aan die Kaap kom vestig het, was nie van die welvarendes nie. Hulle was meestal middelklas Protestante wat bereid was om van voor af te begin. Die Nederlanders, ook genoem Hollanders, wat na die Kaap gekom het, was die kinders en kleinkinders van die Geuzen. Die Geuzen se bloed is in ons are.

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Kan ons nog werk?

Ek het al verskeie kere, uit verskillende bronne, gehoor dat lede van die Boerevolk wat in die buiteland werk, ‘n goeie naam het as werkers. Hulle is hoog in aanvraag. Hulle is ou skool: goed opgelei, het goeie ondervinding en hulle skrik nie vir harde werk en lang ure nie. Hierdie mense is meestal van die ouer garde wat nog diensplig verrig het. Dit is nie noodwendig waar van almal nie, tog is dit die indruk wat by buitestaanders gewek word. Dit is goed om te hoor dat die Boerevolk nie net ‘n plan kan maak nie, maar ook goeie werk kan lewer.

Die toekoms van die Boerevolk kan deur ons werkvermoë gemaak of gebreek word. Wanneer ‘n volkstaat realiseer, sal die sukses en voortbestaan daarvan bepaal word deur volkseie arbeid en selfwerksaamheid. As ons dit kan regkry, sal dit ‘n ingrypende verandering in ons volksaard veroorsaak. Dit sal heel moontlik ook traumaties wees.

Die gebruik van goedkoop vreemde arbeid is by ons so ingeburger dat dit moeilik gaan wees om daarvan af te sien. Reeds van vroeg in ons geskiedenis af was die gebruik van vreemde arbeid algemeen. Die Khoi en die San wou nie eintlik arbeiders wees nie, gevolglik moes die Kompanjie slawe invoer. Later, na die vrystelling van slawe, het ons voorouers swart arbeiders begin gebruik. Een van die nadele daarvan was dat daar ‘n houding by ons ontstaan het dat sekere soorte werk benede ons is. Ons eie mense het nie meer ongeskoolde werk verrig nie, dit was gegee aan vreemdes wat bereid was om vir minimum lone te werk.

Volkseie arbeid sal ‘n grondbeginsel moet wees met die stigting van ‘n volkstaat. Heel moontlik iets wat in die volkstaat se grondwet verskans sal moet word. Die regering van daardie volkstaat sal streng wetgewing in plek moet hê en dit doeltreffend moet kan toepas. Die gebruik van vreemde arbeid sal op een of ander manier gepenaliseer moet word. Terselfdertyd sal gebruik van volkseie arbeid en selfwerksaamheid beloon moet word. Hoekom? Want as jy vreemde arbeid toelaat, verswak jy die samestelling van die bevolking en laat jy vreemde kulture toe in jou eie land. Dit lei ook tot toelating van vreemdes om in jou land te woon en jy sal behuising moet voorsien. Dit sal ook die brood uit jou volksgenote se monde neem want werkgewers gaan goedkoper werkers verkies. Dit is presies wat voorheen gebeur het.

Die gebruik van vreemde arbeid het ook ekonomiese implikasies. Die probleem is die koste van arbeid. Om winsgewend te wees, moet ondernemings hulle salarisse en lone so laag as moontlik hou. Vir ‘n onderneming is goedkoop vreemde arbeid die oplossing vir sy probleme. Daar sal dus ‘n konflik tussen die volkstaat se regering en die ondernemings binne die volkstaat wees – veral groot ondernemings – wat dan weer nadelig kan wees vir noodsaaklike buitelandse beleggings.

Selfwerksaamheid beteken dat elkeen sy eie vuilwerk self sal moet doen. Veral gesinne moet sonder bediendes klaarkom en alles in en om die huis self kan doen. Dit sal ook op plase en besighede toegepas moet word. Daar is ook metodes, soos meganisasie, wat gebruik kan word om selfwerksaamheid te bevorder. Dit mag egter duur wees.

Om oor te skakel na volkseie arbeid sal ‘n revolusie moet plaasvind. Beide werkgewer en werknemer sal ‘n groot verandering in denke moet maak. Die werkgewer, wat ‘n volksgenoot is, sal nie sy werknemer, wat ook ‘n volksgenoot is, dieselfde kan behandel as wat hy ‘n vreemde werker behandel nie. Die afstand tussen werkgewer en werknemer sal baie nader wees. Aan die ander kant, sal die werknemer moet besef dat daar meer van hom verwag sal word. Natuurlik is daar ook die kwessie van vergoeding. Werknemers uit die Boerevolk sal voel dat hulle ‘n gepaste lewenspeil moet kan handhaaf.

Terwyl ek hier skryf, is daar derduisende volksgenote wat werkloos is. Talle het geen heenkome nie. Daar is verskeie redes wat hiertoe aanleiding gegee het. Voor die huidige bedeling was daar maatreëls wat blanke werkers beskerm het en was werkloosheid minimaal. Laag geskoolde blankes kon ‘n leefbare loon verdien. Ander het om een of ander rede hulle werk verloor en kan nie ‘n ander aanstelling kry nie. Nog ander is ongeskik verklaar en mag nie meer werk nie. Daar is ook ‘n gedeelte wat nie wil werk nie en van welsyn afhanklik wil wees.

Ons sal ‘n nuwe werkkultuur moet ontwikkel. Harde werk alleen sal nie die wa deurtrek nie. Soos die Duitsers, sal ons moet werk maak van deeglikheid. Ons sal die trots op goeie vakmanskap moet bevorder. Ons sal slegs die pyp kan rook as ons produkte en dienste van die beste is.

Hierdie veranderings lê tans in die toekoms en dit gaan hoofsaaklik deur die jonger garde beleef word. Dit is hulle wat moet leer om hard te werk. Hulle sal moet kies om gehalte werk te lewer. Hulle sal moet gewoond raak om sonder goedkoop ongeskoolde werkers klaar te kom. Sal die jonger garde opgewasse wees? Hulle sal nou al moet begin om voor te berei. Hulle sal vaardighede moet bemeester. Dit is immers hulle en hulle kinders se toekoms wat op die spel is.

Ons, die Boerevolk, moet ons voorberei op ‘n ingrypende verandering in ons houding en benadering oor werk. Die toekoms gaan heel anders wees as die verlede en die hede. Jy kan dit sien as ‘n ramp of jy kan dit sien as ‘n uitdaging. Feit is, as daar vir ons volk ‘n toekoms is, sal hierdie verandering onafwendbaar wees.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Is jy ‘n Boer of is jy ‘n Suid-Afrikaner?

Voor 1910 het Suid-Afrika nie bestaan nie. Daar was nie so ‘n land nie. Die woord Suid-Afrika was gebruik om ‘n geografiese gebied aan te dui, soos byvoorbeeld Noord-Afrika of Oos-Europa. Die benaming Zuid-Afrikaansche Republiek was wel gebruik vir die Transvaal gebied, maar nie vir enige ander gebied nie.

Met die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika in 1910, het Britse Imperialiste ‘n lank gekoesterde ideaal bereik . Die manier hoe die storie vertel word, bring mens onder die indruk dat dit slegs oor die vereniging van die blankes gegaan het. Blykbaar het sir George Grey al in die 1850’s gedink om die verskillende lande in suidelike Afrika te verenig. Op daardie stadium was die Colonial Office nie oortuig dat dit uitvoerbaar was nie. In 1867 het Kanada as ‘n federasie van 3 Britse kolonies ontstaan. Die sukses hiermee is opgevolg met ‘n plan van aksie vir suidelike Afrika. Die probleem was dat die Britte net beheer oor ‘n kleinerige gebied gehad het. Die Boere van die republieke het hulle eie lande gehad en het nie belang gestel om hulle onafhanklikheid prys te gee nie. Daar was ook groot gebiede waar Swartmense oor hulleself regeer het. ‘n Plan moes met die wederstrewiges gemaak word.

Sir Bartle Frere was aangestel as Britse Hoë Kommissaris in suidelike Afrika om die Policy of Confederation te implementeer. Volgens hierdie beleid moes hy die verskillende Britse kolonies, die onafhanklike Boererepublieke en onafhanklike swart volke onder gesamentlike Britse beheer bring.

Die gebied wat deur die Britte Kaffraria (die lande van die Xhosas) genoem was, is stuk-stuk deur Brittanje geannekseer en by die Kaapkolonie ingelyf. Volgende aan die beurt was Transvaal. Sir Theophilus Shepstone het die Transvaalse republiek doodluiters namens Brittanje geannekseer. Hierna vestig Frere sy aandag op die Zoeloe koninkryk. Zoeloeland word ingeval, maar die Britte verloor. Die Boere van Transvaal veg terug en die Eerste Vryheidsoorlog volg. Die Britte verloor. In 1895 is daar die Leander Starr Jameson inval van Transvaal, maar dit misluk. Zoeloeland word in 1897 deur die Natalkolonie geannekseer. Hierna volg die Anglo-Boere Oorlog en die twee Boererepublieke kom onder Britse beheer. Nou was die pad oop vir die stigting van Suid-Afrika.

Daar was nou vier selfregerende Britse kolonies: Kaap, Natal, Transvaal en Vrystaat. ‘n Konferensie is belê om die vereniging van die vier selfregerende kolonies te bespreek. Natal wou ‘n federasie hê, maar die res het ‘n unitêre staat verkies. Die kompromie was ‘n unitêre staat met provinsies wat uitgebreide magte sou hê. Die geskil oor ‘n hoofstad is opgelos deur vier hoofstede te hê. Die Kaap se stemreg is verskans. Engels en Hollands het die twee amptelike tale geword. ‘n Wetsontwerp is opgestel en in Mei 1909 goedgekeur en na die Britse Regering gestuur. Die House of Commons en die House of Lords het dit onveranderd goedgekeur en koning Edward VII het dit onderteken. Die Vrede van Vereeniging was op 31 Mei 1902, die Unie van Suid-Afrika het op 31 Mei 1910 tot stand gekom. Hoekom dink ons 31 Mei is ‘n goeie datum?

Daar was nou ‘n nuwe land op die wêreldkaart, Suid-Afrika. Al die inwoners, (wit, swart of wat ook al) was Suid-Afrikaners. Nou kon begin word met die Nasiebou. Nasiebou is ‘n politieke proses wat deur propaganda die publiek wil oortuig dat iets wat nie bestaan nie wel bestaan. Nie-blankes het vir alle praktiese doeleindes geen seggenskap gehad nie. Die African National Congress is in 1913 gestig. Die Boere was onder dwang Suid-Afrikaners en die Rebellie breek in 1914 uit. Uiteindelik het Nasiebou meer gerig gewees op versoening tussen Boer en Brit en om ‘n blanke nasie tot stand te bring wat Brits sou wees. As teenvoeter is die benaming Afrikaner gebruik om al die blanke Afrikaanssprekendes saam te snoer.

Oral ter wêreld het die groot moondhede oplossings, wat etnisiteit geïgnoreer het, op verowerde gebiede afgedwing . Hulle oplossings was in hulle eie belang. Jare later, na veel lyding, dan ontplof daardie oplossing. Dink byvoorbeeld aan die Balkan, aan Sirië en Irak. Suid-Afrika sal heel moontlik dieselfde weg volg.

Intussen sing ons Ons vir jou, Suid-Afrika.

Alle Boere woon nie noodwendig in Suid-Afrika nie. Daar is ook Boere in ander lande. Etnisiteit word nie beperk deur politieke grense nie.

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Lig jou glas vir die vertaler

Ek weet nie van jou nie, maar ek het grootgeword met die lees van talle klassieke verhale. Jy weet Die Avonture Van Sherlock Holmes deur Arthur Conan Doyle, Die Swart Tulp deur Alexander Dumas, Die Kon-Tiki Ekspedisie deur Thor Heyerdahl, 20 000 Myl Onder Die See deur Jules Verne, Die Skarlaken Pipernel deur Barones Orczy, Die Gevangene van Zenda deur Anthony Hope en nog baie meer. In Afrikaans.

Nie net hierdie boeke nie, daar is talle meer. Die Tarzan boeke was ook in Afrikaans vertaal. Die boeke van skrywers soos Heinz G. Konzalik, Wilbur Smith, Ian Fleming en nog ander was ook in Afrikaans beskikbaar. Vandag is dit natuurlik nog steeds beskikbaar in biblioteke en tweedehandse boekwinkels. Daar is blykbaar sprake dat daar heruitgawes van sommige van hierdie boeke beplan word.

In daardie dae was daar nie Google Translate nie. Iemand het ‘n boek in ‘n vreemde taal woord vir woord en sin vir sin op ‘n tikmasjien oorgeskryf in Afrikaans. Uit al wat ‘n vreemde taal is. Dit moes ‘n groot werk gewees het. Om te vertaal, moes die vertaler sekerlik meer as net ‘n gangbare kennis van die vreemde taal en ook van Afrikaans gehad het. Wat van woorde in die vreemde taal wat nie in Afrikaans voorkom nie? Wat van vreemde woorde se spelling?

Dit is moontlik gemaak deur uitgewers. Maar wie was hierdie vertalers? Dit staan nie op die voorblad nie. Jy moet soek om die naam te kry, klein gedruk aan die binnekant. Dan as jy die naam het, wat dan? Jy het heel moontlik nog nooit van daardie persoon gehoor nie. Onbekend en onbemind.

Wie is of was A. Crafford? Hierdie persoon het uit Duits vertaal. Ek weet van boeke deur Heinz G. Konzalik en Herbert Kranz wat deur A. Crafford vertaal is. Frans van Zyl het Jan de Hartog se Hollands Glorie in Afrikaans vertaal as Stuurman van die Furie. Ek weet ook nie wie hy is of was nie. A.M. van Schoor onthou ek. Hy was redakteur van Die Vaderland en het ‘n program op die radio aangebied. Hy het die Tarzan boeke vertaal. Dr H.A. Steyn het Ben Hur vertaal. Ek vermoed hy was betrokke by die Skoolwoordeboek. H.J. Pama was blykbaar van Nederlandse afkoms en ‘n entoesiastiese leser van die Duitse skrywer Karl May. Hy het dan ook May se Winnetou in Afrikaans vertaal. S.G. Meiring het Die Kinders van die Groot Sneeuveld deur Laura Fitinghoff vertaal. Die Avonture van Sherlock Holmes en Die Gevangene van Zenda is deur iemand met die naam Jacques van Zijl vertaal. Ek vermoed die woordeboekmaker J. Kromhout was die vertaler van Paddeltjie (oorspronklik Paddeltje – De Scheepsjongen van Michiel de Ruyter), uit Nederlands. Frank S. Stuart se boek City of Bees is uit Engels vertaal deur ene H. v.d. Merwe Scholtz as Byestad. Is dit die bekende H. v.d. Merwe Scholtz wat ook as Merwe Scholtz bekend is?

Die bekende digter, dokter, kok en plantkenner C. Louis Leipoldt was ‘n besige man. Behalwe sy gedigte, toneelstukke, romans, kinderverhale en kookboeke het hy ook speurverhale geskryf. Sy speurder was ‘n afgetrede predikant en fynproewer wat deur navorsing die skuldige vastrek. Hy het ook onder verskeie skuilname geskryf soos Africanus, C.L.L., F.W. Bancombe, F.W. Baxter ensomeer. Leipoldt het ook Alexandre Dumas se Die Swart Tulp en Carl Ewald se Natuursprokies vertaal.

W.O. Kühne was van Duitse afkoms en het gewerk as onderwyser en joernalis. As joernalis was hy ondermeer betrokke by Die Jongspan. Hy is bekend as skrywer van kinderboeke, veral die Huppel boeke. Die karakter Huppel woon by sy Oupa en hy reis gereeld na die fantasiewêreld van Lekkerland. Kühne vertaal onder meer Die wonderbaarlike avonture van Baron von Münchhausen uit Duits. Hy vertaal ook Die Ou Huis deur Hans Christian Andersen en verhale oor persone in die Bybel.

Ray Knox het heelwat boeke vertaal uit Engels, boeke geskryf deur Desmond Bagley, Evelyn Anthony en Wilbur Smith. Onder die naam Johan Strydom het sy Westerns vertaal. Sy het ook haar eie boeke geskryf. Sy is getroud met die skrywer Derick Jacobs.

Derick Jacobs het al op skool begin skryf. Hy het van standerd 9 af sakgeld gemaak deur die skryf van opstelle. Hy sal drie tot vier opstelle skryf, die beste een vir homself hou en die ander aan klasmaats verkoop. Derick Jacobs het by verskillende tydskrifte en koerante gewerk. Die name waaronder hy boeke skryf is Stefan Radlof, Len Anthony, Rena de Kock, Henriette Fouché en Susan Maree. Van sy leermeesters was skrywers soos Dewald Brink, Gerrie Radlof, Adriaan Roodt, Basil Stoltz en Johan van der Post. Benewens sy eie werk, vertaal hy ook boeke van Ian Fleming, Louis L’Amour en nog ander.

Leon Rosseau het seker meer boeke in Afrikaans vertaal as enige iemand anders. Hy was van beroep ‘n skrywer en uitgewer. As skrywer is hy bekend vir sy biografie oor Eugene N Marais, Die Groot Verlange, so ook sy boek oor ‘n eie volkstaat, ‘n Toevlug in die Weste en die wetenskapfiksie reeks Fritz Deelman. As uitgewer was hy ‘n medestigter van Human & Rosseau in 1959. Hy en Gerrit van Zyl (Gerrie Radlof) het Uniale Persdiens saam begin. In 1979 begin hy Ibis-pers en in 1982 Rubicon Pers. Hy het ook in 1983 die Storieman reeks begin, kinderverhale met ‘n kasset (later ‘n CD) wat in die boek ingesluit was. As vertaler vertaal hy meer as ‘n honderd boeke in Afrikaans. Van dit was klassieke verhale soos “’n Reis na die middelpunt van die aarde” deur Jules Verne, “White Fang die wolfhond” van Jack London en “Die muitery op die Bounty” deur Charles Hall Nordhoff en James Norman. Hy het ook kinderverhale en jeugboeke vertaal.

Hierdie is maar enkele van die vertalers. Daar is nog vele ander. Die vertalers het aan ons van die beste en bekendste boeke uit die wêreld gebring in ons eie taal. Daarmee het die aantal Afrikaanse boeke op ons boekrakke vermeerder. Ek glo ook dat die hoë kwaliteit van die oorspronklike verhale aan ons ‘n standaard gestel het om na te volg – wat ons eie skrywers gedoen het.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons stamouers was vlugtelinge

Wat op aarde het die Hugenote besiel om na die Kaap te kom? Hulle het tog nie ‘n kolonie kom stig nie. Hulle was nie setlaars nie. Hulle was ook nie fortuinsoekers nie. Hulle was opgevoede en opgeleide mense in beskaafde Europa, hoekom het hulle na wilde Donker Afrika gekom? Sekerlik nie vir avontuur nie, hulle was gesinsmense wat na die toekoms van hulle kinders moes omsien. Ek, met my Franse van, is van Hugenote afkoms. Omtrent almal van die Boerevolk, al het hulle nie ‘n Franse van nie, het ook Hugenote bloed in hulle are.

Ons Hugenote voorouers was vlugtelinge. Of hulle word in Frankryk uitgemoor of hulle vlug, dit was die keuses voor hulle. Hulle was nie politieke vlugtelinge nie, ook nie misdadigers nie. Volgens hulle koning, het hulle die verkeerde godsdiens beoefen en moes hulle uitgeroei word. Watter soort koning, van alle dinge, laat sy volksgenote uitmoor? Die koning was Rooms-Katoliek en die Hugenote was Protestante. Hulle kon ook nie na enige land toe vlug nie, hulle is slegs toegelaat om na Protestantse lande te vlug. Switserland, Duitssprekende state, Engeland, Nederland en enkele ander was veilig. As vlugtelinge was hulle armoedig, hulle het al hulle besittings verloor. Hulle was middelklas mense met huise, plase of besighede. Van hulle kon in die veilige lande geakkommodeer word, ander is aangemoedig om na nedersettings in Amerika, Afrika en die Ooste te gaan. So het dit gebeur dat ‘n klein klompie na die Kaap gekom het om met niks van voor af te begin. My eie stamvader wou nie Kaap toe kom nie, maar hy het met die seereis so siek geword dat hy nie verder kon nie. Hy was verplig deur omstandighede om aan die Kaap te bly.

Die moeilikheid in Frankryk het begin toe mense die Bybel begin lees het. Dit is gevaarlik wanneer daar Bybels beskikbaar is, dit is hoogs gevaarlik wanneer dit wel gelees word. Voorheen, voor die Bybel vertaal was en voor die drukpers uitgevind is, was die Bybel slegs in Latyn beskikbaar en daar was maar net hier en daar ‘n Bybel op ‘n boekrak. In omtrent 1294 het ‘n priester, Guyard de Moulin, ‘n Franse vertaling gedoen. In die 12de eeu het Pierre de Vaux (ook bekend as Pieter Waldo) ‘n Provensaalse vertaling gedoen. Die moeilikheid met Waldo was dat hy nie net die Bybel gelees het nie, maar dat hy oortuig was dat dit in die praktyk toegepas moes word. Hy word dikwels beskou as die een wat die kerkhervorming vooruitgegaan het. Olivetan het in 1488 ‘n Franse Bybel vir die Waldense gepubliseer. Jacques Lefevre het in 1523 die Nuwe Testament in Frans vertaal en in 1528 die hele Bybel. Nie almal kon lees en skryf nie, maar die adel en middelklas kon. Hulle het die Bybel begin lees en dit met mekaar bespreek. Toe hulle self die Bybel lees, sien hulle alles wat verkeerd en onbybels was in die die Rooms-Katolieke Kerk. Van die Katolieke praktyke was as afgodery beskou. Hulle het standpunt ingeneem en hewige kritiek uitgespreek. Die getalle mense wat wou hê dat die kerk hervorm moet word, het toegeneem en hulle vyande het hulle “Hugenote” genoem. Waar die benaming vandaan kom is onseker.

Die Protestante se invloed en ywer teen wat hulle as afgodery beskou het, het toegeneem en die Katolieke teenreaksie het meer gewelddadig geword. Daar het uiteindelik agt burgeroorloë uitgebreek (die Godsdiensoorloë). Twee belangrike adelike families het betrokke geraak. Die Huis van Guise was Katoliek en die Huis van Bourbon was protestants. Die Hugenote het ‘n gedugte weermag, onder die leierskap van Admiraal Gaspard de Coligny, op die been gebring. Hendrik van Navarre en die Bourbons het hulle ondersteun. Die massamoord op Hugenote vind plaas op Bartholomeüsnag in 1572. Die massamoord was uitgevoer op bevel van Koning Karel IX.

In 1589 word Hendrik van Navarre koning van Frankryk as Hendrik IV. In 1598 het hy die Edik van Nantes uitgereik wat ‘n einde aan die vyandelikhede gemaak het. Dit het geduur tot sy kleinseun, Lodewyk XIV, aan bewind gekom het. Lodewyk XIV het die Edik van Nantes herroep in 1685. Hierna het Hugenote in groot getalle (skattings wissel van 200,000 tot 1,000,000) gevlug uit hulle geboorteland.

Nederland het toe 2.5 miljoen inwoners gehad en word toegeval met tussen 50,000 en 70,000 vlugtelinge. Daar was groot meegevoel by die Nederlanders teenoor die Hugenote en hulle het veel gedoen om die vlugtelinge te help. Die VOC (Verenigde Oos-indiese Kompanjie) het, onder meer, ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop bedryf. Hoewel dit ‘n maatskappy met ‘n winsmotief was, het hulle gekyk hoe hulle die Hugenote vlugtelinge kon akkommodeer. Die eerste groot groep Hugenote het in 1688/89 in die Kaap aangekom. Voor 1688 was daar reeds enkele Hugenote vryburgers. Na die aankoms van die groot groep het kleiner groepe gevolg.

Die Boerevolk stam van hierdie Hugenote af. Die dogters van die Hugenote het met Hollanders en Duitsers ondertrou en hulle kinders was gevolglik ook Hugenote-afstammelinge. Hierdie voorsate van ons het hulle geloof belangriker geag as hulle aardse besittings en hulle liggaamlike veiligheid. Hulle sou eerder omkom as om hulle oortuigings af te sweer.

Daar word soms die romantiese idee geopper dat van die Hugenote adelikes was. Ongelukkig nie, hulle was almal van die middelklas. Dit beteken hulle kon lees en skryf. Voorheen was hulle van beroep boere en vakmanne, opgeleide en geleerde mense. Die mense wat gewoonlik as die rugmurg van ‘n volk beskou word.

Die Hugenote was die mense wat die Bybel gelees het, tot die gevolgtrekking gekom het dat dit ernstig opgeneem moet word en die oortuiging gehad het dat dit in die alledaagse lewe prakties toegepas moet word. Die meeste ander Europeërs aan die Kaap het presies dieselfde siening gehad en die Hugenote kon gemaklik by hulle aansluiting vind.

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die aanslag van die Industriële Revolusie op die Boerevolk

Hoe lank bestaan die mens? Party sê 6 000 jaar, ander sê ‘n paar miljoen jaar. Hoe lank gelede het die Industriële Revolusie plaasgevind? Omtrent 200 jaar gelede. Die Industriële Revolusie was die begin van die moderne era. Indien die mens 6 000 jaar bestaan, is die moderne era omtrent 3% van die mens se geskiedenis. ‘n Ander manier van kyk is as ons dit omsit na die lewe van een of ander indiwidu. As hy 60 jaar oud is, is die moderne tyd slegs 2 jaar van sy lewe. Bestaan die mens vir een miljoen jaar, dan is die moderne tyd 0.02% van die menslike geskiedenis.

Vir die grootste deel van sy geskiedenis was die hoogste snelheid waarteen ‘n mens kon beweeg, op die rug van ‘n perd. Byna oornag het dit verander. Skielik kon hy op ‘n trein teen hoë snelheid beweeg. Destyds was daar bekommernis dat die mens se gestel dit nie sou kon hanteer nie. Die Industriële Revolusie het ook die lewenswyse van die mens ingrypend verander. Die moderne tyd is ‘n baie klein deeltjie van die menslike geskiedenis, en so gesien is dit ‘n abnormale tyd. Vir ‘n baie lang tyd het die mens reggekom sonder die moderne tyd se vervoer, se medies, se masjiene en se kommunikasie.

Iewers tussen die Groot Trek en die Anglo-Boere Oorlog het ons volk die moderne era ingegaan. Die Voortrekkers was pioniers en het kakebeenwaens en voorlaaiers gehad. Toe die Anglo-Boereoorlog uitbreek, was daar bokwaens en mausers. Maar dit is nie al nie, daar was baie ander veranderings ook. Dink maar aan kameras, telegrawe en doringdraad.

In die tyd toe die kompanjie in die Kaap aan bewind was, het hulle ‘n monopolie op koop en verkoop gehad. Die dorpe het nie winkels gehad nie, mense moes Kaapstad toe gaan om sake te doen. Dit het gelei tot die ontstaan van die smous. Die smous het ‘n voorraad winkelware by die kompanjie gekoop, dit op ‘n wa gelaai en dan van plaas tot plaas getrek. Sy winkelware het hy geruil vir lewendehawe wat hy dan weer aan die kompanjie verkoop het. Die Britte het nie die Kaap as ‘n verversingstasie bedryf nie en het toegelaat dat daar winkels en vakmanne op dorpe kon wees. Die Boere wat ver van ‘n dorp was het net met nagmaal dorp toe gegaan. Verder het hulle steeds met smouse sake gedoen.

In die vroeë jare was die verbouing van koring en vrugte sonder landboumasjiene gedoen. Handearbeid en osse is gebruik. Die ossewa was die belangrikste vervoermiddel. Omdat osse so belangrik was, was die ontwikkeling van ‘n inheemse beesras, die Afrikaner, die eerste stap na modernisering. Die oorskakeling na Merino skape was nog ‘n belangrike ontwikkeling vir die veetelers. In Brittanje was daar ‘n groot aanvrag na wol en huide en velle.

Daar was van Van Riebeeck af tot in 1840 (amper 200 jaar) geen paaie nie. In die Kaapkolonie het Andrew Geddes Bain die padbouer geword. Sy paaie het dit moontlik gemaak dat poskoetse ingestel kon word. Voor 1870 was daar nog nie enige spoorlyne om van te praat nie. Seereise van en na Europa het eers verbeter toe stoomskepe ingestel is. Dit het nie net die posdiens verbeter nie, dit het ook gehelp met invoere en uitvoere. Die groter skeepsverkeer het weer veroorsaak dat hawens opgegradeer moes word. Kommunikasie is verbeter met poskoetse wat hardlopers vervang het. Die instelling van die telegraaf was nie net plaaslik van hulp nie, dit het ook verbindinge met Europa en die Ooste moontlik gemaak.

Meeste fabrieksgoedere moes ingevoer word aangesien daar nie plaaslike fabrieke was nie. Die enigste plaaslike vervaardigers was wamakers, meulenaars, stokerye en brouerye. Min lede van die Boerevolk was hierby betrokke. Om ontwikkeling moontlik te maak, is ‘n bankstelsel deur die Britte ontwikkel. Daarmee saam is die Britse geldstelsel ingestel. Dit het handeldryf bevorder en gehelp om kapitaal te skep. Met kapitaal beskikbaar, kon nuwe ontwikkelings gefinansier word.

Hoewel die Groot Trek in 1835 begin het, het die Vrystaat eers in 1854 tot stand gekom en die ZAR eers in 1856. Oor die algemeen het die ontwikkelings in die Kaapkolonie ook deurgewerk na die republieke. Die belangrikste probleem met republiekwording was dat die staat ‘n inkomste moes hê. Die regering kon net soveel doen en niks meer nie. Die Vrystaat het ‘n belasting ingestel op plaasgrond en op die oordrag van grond. Die burgers was redelik getrou in die betaal daarvan. In die ZAR was die burgers nie ten gunste van belastings nie en staatsinkomste het bly krimp.

Tot 1870 toe, was boerdery die belangrikste bedryf in die Kaapkolonie, Natalkolonie, Republiek van die Vrystaat en die Zuid-Afrikaansce Republiek. Die meeste blankes het op die platteland gewoon. Hoewel die Industriële Revolusie toe al in volle swang was, het dit min invloed op die lewenswyse van ons pionier-voorouers gehad.

Toe word minerale rykdomme onder die grond ontdek. Eers koper, toe diamante, toe goud en toe steenkool. Hierdie ontdekkings het groot en belangrike veranderings gebring. Die ontwikkeling van die mynbou het gelei tot omwentelings in vervoer, handel en bankwese. Masjinerie moes ingevoer word en vakmanne moes aangestel word om dit te onderhou. Maatskaplike toestande het ingrypend verander. Die myne het duisende mense uit die buiteland gelok. So ontstaan daar toe ‘n “uitlander” probleem. Die myne word maatskappye en “kapitaliste” verkry groot mag en invloed. Die myne kort arbeiders en duisende werkers word in swart stamgebiede gewerf en kort voor lank is daar baie swartmense waar daar voorheen hoofsaaklik witmense was. Verstedeliking vind plaas en plaasjapies word stadsjapies.

In die bestaan van die mens, is die moderne era ‘n kort tydjie. In die bestaan van die Boerevolk is die moderne era ‘n groot faktor. Sedert 1857, toe die eerste Vryburgers toegelaat is, tot nou is 360 jaar. Van die ontdekking van diamante af tot nou is 147 jaar, of 40% van ons bestaansgeskiedenis. Die veranderinge as gevolg van die Industriële Revolusie was traumaties vir ons volk. Alles het vir ons verkeerd geloop. Die Anglo-Boere Oorlog het gevolg, armoede en ellende het gebeur, groot ontwrigting het plaasgevind, daar was morele verval.

Die vraag is nou: het die aard en karakter van die Boerevolk verander sedert die ontdekking van minerale? Indien die antwoord “ja” is, is die tweede vraag: in watter opsigte het ons verander? Vanselfsprekend is daar uiterlike veranderings. Maar het ons innerlik verander? Is ons wesentlik nog dieselfde mense as ons voorouers? Kan ons, sonder om skaam te kry, ons voorouers in die oë kyk en met trots sê ons is hulle nageslag? Hulle het bitter swaar gekry en baie gely sodat ons vandag hier kan wees.

Die wêreld wat die Industriële Revolusie tot stand gebring het, is kosmopolities. Dit is ‘n wêreld waar volke en etnisiteit nie meer tel nie. Sekerlik sal daar etniese volke wees wat, ten spyte van die aanslag teen hulle, sal bly voortbestaan. Sal die Boerevolk een van daardie volke wees?

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk van Rhodesië

Ek was nog nooit in Zimbabwe nie, maar ek was al in Rhodesië. Dit wil sê Suid-Rhodesië. Eens op ‘n tyd was daar ‘n deel van die Boerevolk wat in Suid-Rhodesië gewoon het. Hulle het Afrikaans gepraat, was lidmate van die drie Susterkerke, het hul eie kultuurverenigings gehad en het selfs hulle eie Afrikaanse koerante gehad. Dit was, maar is nie meer nie.

Lede van die Boerevolk was die eerste blankes wat die gebied verken het. Die Voortrekkers het in 1836 ondersoek ingestel na ‘n moontlike vestigingsgebied noord van die Limpopo. Hierna het Boerejagters al verder die gebied binnegedring totdat die Zambesirivier en die Victoria-waterval bereik is. Dit was voor Livingstone dit “ontdek” het. Daar was ook ‘n goeie verhouding tussen die ZAR (Zuid-Afrikaansche Republiek) en swart stamme wat daar gewoon het. Onder andere het die Banjaistamme in 1880 die ZAR gevra vir beskerming teen die Matabeles. In Augustus 1890 het Louis Adendorff en ander ‘n konsessie van die Banjaihoofmanne gekry om daar te gaan woon. Dit kon nie uitgevoer word nie want Cecil John Rhodes het hulle voorgespring.

Rhodes se maatskappy, BSAC (British South Africa Company), het reeds in Januarie 1890 ‘n kontrak met die Sjonas gesluit wat hulle sou toelaat om Masjonaland binne te gaan. Die Sjonas het gedink hulle wil net kom prospekteer. Rhodes se doelwit was die uitbreiding van die Britse Ryk en hy wou die hele gebied annekseer. Die BSAC het pionierskolonne gebruik om blankes daar gevestig te kry. Die pionierskolonne het hulle voorgedoen as trekgeselskappe. Daar aangekom, het hulle 5 forte gebou. Die aankoms van die kolonne was ‘n verrassing vir die Sjonas. Die gebied is Rhodesië genoem (vernoem na Rhodes) en die belangrikste fort se naam was Salisbury. Spoelgoud neerslae is ontdek en dit het goudkoors laat opvlam. Daar was ook avonturiers wat na die verlore stad Monomotapa wou soek. Die gebied was die BSAC se besitting tot Britse anneksasie in 1923.

Rhodes het advertensies in koerante geplaas om mense aan te moedig om daarnatoe te verhuis. Daar was belangstelling onder lede van die Boerevolk om soheentoe te trek. Afgevaardigdes uit die ZAR en Oranje-Vrystaat het kontak met Rhodes gemaak. Die voorwaardes van Rhodes was aantreklik. Anders as die goudsoekers, het die Boere in landbou geleenthede belang gestel. Alhoewel hulle burgers van die Boere republieke was, was daar tog ook ontevredenheid met hulle regering oor verskeie sake. Ten spyte daarvan dat die pionierstydperk verby was, was daar nog mense wat kans gesien het om pioniers te wees. Verskillende trekgeselskappe is georganiseer en in 1891 het die eerstes vertrek na die onbekende.

Die Boere het saam met Engelssprekendes Rhodesië ingetrek. Die meerderheid was Engels en daar was net een amptelike taal, naamlik Engels. Die Boere was ‘n minderheidsgroep onder die blankes, net soos die Grieke. Nogtans het hulle nie verengels nie, maar hulle eie taal en kultuur behou. Die onderrigtaal in hulle skole was wel Engels, maar Afrikaans kon as ekstra vak aangebied word. Hulle het ook hulle eie kerke gehad. Die Boere was oorwegend landbouers van beroep. Die Boere het hulle in net ‘n paar distrikte gevestig met die gevolg dat hulle hul eie volkskarakter kon behou. In Enkeldoorn was 85% van die mense Afrikaanssprekend. Hulle het ook hul eie kultuurorganisasies gehad wat saamgewerk het as AKUR (Afrikaanse Kultuurunie van Rhodesië). In 1965 het die GRA (Genootskap van Rhodesiese Afrikaners) tot stand gekom.

Dit wil voorkom asof daar in Rhodesië nie die probleem van Boerehaat, soos in Suid-Afrika, was nie. Miskien omdat die Boere min was en nie veel invloed gehad het nie.

Hoewel die Boere onder die blankes ‘n minderheidsgroep was, was hulle ten volle betrokke by hulle land se sake. So was daar van hulle wat staatsamptenare was, sommiges in senior poste. Hulle was lede van die polisie, hulle het deel gevorm van hul land se weermag en het in oorloë hulle deel gedoen. Hulle het ook in die sakewêreld en landbou hulle bydraes gebring. Ook op sportgebied het hulle hul land verteenwoordig. Hulle was lojale Rhodesiërs maar steeds ook lojale lede van die Boerevolk.

Rhodesië het bekwame leiers gehad en die land het op ekonomiese gebied floreer. Veral na die Tweede Wêreldoorlog het daar ‘n groot ekonomiese oplewing plaasgevind en het heelwat blankes uit ander lande immigreer na Rhodesië. In 1953 het Brittanje die Federasie van Rhodesië en Njassaland gestig. Dit het bestaan uit Suid-Rhodesië (vandag Zimbabwe), Noord-Rhodesië (vandag Zambië) en Njassaland (vandag Malawi). Die plan wou Swart aspirasies, Blanke belange en koloniale behoeftes akkommodeer. Dit misluk en word in 1964 ontbind. Suid-Rhodesië het ‘n groter blanke bevolking gehad as die ander en hierdie blankes was permanente inwoners met eiendomme. In 1965 verklaar Suid-Rhodesië UDI (Unilateral Declaration of Independence) wat beteken dat hulle nie meer ‘n Britse kolonie was nie. Die Rhodesiese Bosoorlog breek uit tussen die blankes en die kommunistiese swart “bevrydingsbewegings”. Dit lei tot internasionale sankies. Nogtans bly hulle staande met die hulp van die Suid-Afrikaanse Regering. Uiteindelik gee die Suid-Afrikaners toe aan die buiteland en in 1980 kom Mugabe aan bewind. Dit was die einde van Rhodesië en die begin van Zimbabawe.

Vir amper 90 jaar was daar ‘n aansienlike aantal lede van die Boerevolk wat Rhodesiërs was. Ons kan ons indink hoe moeilik dit vir hulle as pioniers was om ‘n beskawing in ‘n wildernis te skep. Alles wat bereik was, was kosbaar en die moeite werd. Hulle het hulle plig nagekom, hulle het hul beste gedoen. Dit was alles tevergeefs. Hulle was net ‘n pion in die groter geo-politieke spel.

Die Rhodesiese leier in 1980 was Ian Smith. ‘n Beginselvaste persoon wat nie van sy beginsels afgewyk het nie. Kort voor sy dood het hy na bewering gesê: “Suid-Afrika het Rhodesië as offerlam gegee om vir homself tyd te koop. En daardie geleende tyd sal ook uitloop en dan sal die geskiedenis hom hier ook herhaal.”

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin