Is jy ‘n Boer of is jy ‘n Suid-Afrikaner?

Voor 1910 het Suid-Afrika nie bestaan nie. Daar was nie so ‘n land nie. Die woord Suid-Afrika was gebruik om ‘n geografiese gebied aan te dui, soos byvoorbeeld Noord-Afrika of Oos-Europa. Die benaming Zuid-Afrikaansche Republiek was wel gebruik vir die Transvaal gebied, maar nie vir enige ander gebied nie.

Met die totstandkoming van die Unie van Suid-Afrika in 1910, het Britse Imperialiste ‘n lank gekoesterde ideaal bereik . Die manier hoe die storie vertel word, bring mens onder die indruk dat dit slegs oor die vereniging van die blankes gegaan het. Blykbaar het sir George Grey al in die 1850’s gedink om die verskillende lande in suidelike Afrika te verenig. Op daardie stadium was die Colonial Office nie oortuig dat dit uitvoerbaar was nie. In 1867 het Kanada as ‘n federasie van 3 Britse kolonies ontstaan. Die sukses hiermee is opgevolg met ‘n plan van aksie vir suidelike Afrika. Die probleem was dat die Britte net beheer oor ‘n kleinerige gebied gehad het. Die Boere van die republieke het hulle eie lande gehad en het nie belang gestel om hulle onafhanklikheid prys te gee nie. Daar was ook groot gebiede waar Swartmense oor hulleself regeer het. ‘n Plan moes met die wederstrewiges gemaak word.

Sir Bartle Frere was aangestel as Britse Hoë Kommissaris in suidelike Afrika om die Policy of Confederation te implementeer. Volgens hierdie beleid moes hy die verskillende Britse kolonies, die onafhanklike Boererepublieke en onafhanklike swart volke onder gesamentlike Britse beheer bring.

Die gebied wat deur die Britte Kaffraria (die lande van die Xhosas) genoem was, is stuk-stuk deur Brittanje geannekseer en by die Kaapkolonie ingelyf. Volgende aan die beurt was Transvaal. Sir Theophilus Shepstone het die Transvaalse republiek doodluiters namens Brittanje geannekseer. Hierna vestig Frere sy aandag op die Zoeloe koninkryk. Zoeloeland word ingeval, maar die Britte verloor. Die Boere van Transvaal veg terug en die Eerste Vryheidsoorlog volg. Die Britte verloor. In 1895 is daar die Leander Starr Jameson inval van Transvaal, maar dit misluk. Zoeloeland word in 1897 deur die Natalkolonie geannekseer. Hierna volg die Anglo-Boere Oorlog en die twee Boererepublieke kom onder Britse beheer. Nou was die pad oop vir die stigting van Suid-Afrika.

Daar was nou vier selfregerende Britse kolonies: Kaap, Natal, Transvaal en Vrystaat. ‘n Konferensie is belê om die vereniging van die vier selfregerende kolonies te bespreek. Natal wou ‘n federasie hê, maar die res het ‘n unitêre staat verkies. Die kompromie was ‘n unitêre staat met provinsies wat uitgebreide magte sou hê. Die geskil oor ‘n hoofstad is opgelos deur vier hoofstede te hê. Die Kaap se stemreg is verskans. Engels en Hollands het die twee amptelike tale geword. ‘n Wetsontwerp is opgestel en in Mei 1909 goedgekeur en na die Britse Regering gestuur. Die House of Commons en die House of Lords het dit onveranderd goedgekeur en koning Edward VII het dit onderteken. Die Vrede van Vereeniging was op 31 Mei 1902, die Unie van Suid-Afrika het op 31 Mei 1910 tot stand gekom. Hoekom dink ons 31 Mei is ‘n goeie datum?

Daar was nou ‘n nuwe land op die wêreldkaart, Suid-Afrika. Al die inwoners, (wit, swart of wat ook al) was Suid-Afrikaners. Nou kon begin word met die Nasiebou. Nasiebou is ‘n politieke proses wat deur propaganda die publiek wil oortuig dat iets wat nie bestaan nie wel bestaan. Nie-blankes het vir alle praktiese doeleindes geen seggenskap gehad nie. Die African National Congress is in 1913 gestig. Die Boere was onder dwang Suid-Afrikaners en die Rebellie breek in 1914 uit. Uiteindelik het Nasiebou meer gerig gewees op versoening tussen Boer en Brit en om ‘n blanke nasie tot stand te bring wat Brits sou wees. As teenvoeter is die benaming Afrikaner gebruik om al die blanke Afrikaanssprekendes saam te snoer.

Oral ter wêreld het die groot moondhede oplossings, wat etnisiteit geïgnoreer het, op verowerde gebiede afgedwing . Hulle oplossings was in hulle eie belang. Jare later, na veel lyding, dan ontplof daardie oplossing. Dink byvoorbeeld aan die Balkan, aan Sirië en Irak. Suid-Afrika sal heel moontlik dieselfde weg volg.

Intussen sing ons Ons vir jou, Suid-Afrika.

Alle Boere woon nie noodwendig in Suid-Afrika nie. Daar is ook Boere in ander lande. Etnisiteit word nie beperk deur politieke grense nie.

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Lig jou glas vir die vertaler

Ek weet nie van jou nie, maar ek het grootgeword met die lees van talle klassieke verhale. Jy weet Die Avonture Van Sherlock Holmes deur Arthur Conan Doyle, Die Swart Tulp deur Alexander Dumas, Die Kon-Tiki Ekspedisie deur Thor Heyerdahl, 20 000 Myl Onder Die See deur Jules Verne, Die Skarlaken Pipernel deur Barones Orczy, Die Gevangene van Zenda deur Anthony Hope en nog baie meer. In Afrikaans.

Nie net hierdie boeke nie, daar is talle meer. Die Tarzan boeke was ook in Afrikaans vertaal. Die boeke van skrywers soos Heinz G. Konzalik, Wilbur Smith, Ian Fleming en nog ander was ook in Afrikaans beskikbaar. Vandag is dit natuurlik nog steeds beskikbaar in biblioteke en tweedehandse boekwinkels. Daar is blykbaar sprake dat daar heruitgawes van sommige van hierdie boeke beplan word.

In daardie dae was daar nie Google Translate nie. Iemand het ‘n boek in ‘n vreemde taal woord vir woord en sin vir sin op ‘n tikmasjien oorgeskryf in Afrikaans. Uit al wat ‘n vreemde taal is. Dit moes ‘n groot werk gewees het. Om te vertaal, moes die vertaler sekerlik meer as net ‘n gangbare kennis van die vreemde taal en ook van Afrikaans gehad het. Wat van woorde in die vreemde taal wat nie in Afrikaans voorkom nie? Wat van vreemde woorde se spelling?

Dit is moontlik gemaak deur uitgewers. Maar wie was hierdie vertalers? Dit staan nie op die voorblad nie. Jy moet soek om die naam te kry, klein gedruk aan die binnekant. Dan as jy die naam het, wat dan? Jy het heel moontlik nog nooit van daardie persoon gehoor nie. Onbekend en onbemind.

Wie is of was A. Crafford? Hierdie persoon het uit Duits vertaal. Ek weet van boeke deur Heinz G. Konzalik en Herbert Kranz wat deur A. Crafford vertaal is. Frans van Zyl het Jan de Hartog se Hollands Glorie in Afrikaans vertaal as Stuurman van die Furie. Ek weet ook nie wie hy is of was nie. A.M. van Schoor onthou ek. Hy was redakteur van Die Vaderland en het ‘n program op die radio aangebied. Hy het die Tarzan boeke vertaal. Dr H.A. Steyn het Ben Hur vertaal. Ek vermoed hy was betrokke by die Skoolwoordeboek. H.J. Pama was blykbaar van Nederlandse afkoms en ‘n entoesiastiese leser van die Duitse skrywer Karl May. Hy het dan ook May se Winnetou in Afrikaans vertaal. S.G. Meiring het Die Kinders van die Groot Sneeuveld deur Laura Fitinghoff vertaal. Die Avonture van Sherlock Holmes en Die Gevangene van Zenda is deur iemand met die naam Jacques van Zijl vertaal. Ek vermoed die woordeboekmaker J. Kromhout was die vertaler van Paddeltjie (oorspronklik Paddeltje – De Scheepsjongen van Michiel de Ruyter), uit Nederlands. Frank S. Stuart se boek City of Bees is uit Engels vertaal deur ene H. v.d. Merwe Scholtz as Byestad. Is dit die bekende H. v.d. Merwe Scholtz wat ook as Merwe Scholtz bekend is?

Die bekende digter, dokter, kok en plantkenner C. Louis Leipoldt was ‘n besige man. Behalwe sy gedigte, toneelstukke, romans, kinderverhale en kookboeke het hy ook speurverhale geskryf. Sy speurder was ‘n afgetrede predikant en fynproewer wat deur navorsing die skuldige vastrek. Hy het ook onder verskeie skuilname geskryf soos Africanus, C.L.L., F.W. Bancombe, F.W. Baxter ensomeer. Leipoldt het ook Alexandre Dumas se Die Swart Tulp en Carl Ewald se Natuursprokies vertaal.

W.O. Kühne was van Duitse afkoms en het gewerk as onderwyser en joernalis. As joernalis was hy ondermeer betrokke by Die Jongspan. Hy is bekend as skrywer van kinderboeke, veral die Huppel boeke. Die karakter Huppel woon by sy Oupa en hy reis gereeld na die fantasiewêreld van Lekkerland. Kühne vertaal onder meer Die wonderbaarlike avonture van Baron von Münchhausen uit Duits. Hy vertaal ook Die Ou Huis deur Hans Christian Andersen en verhale oor persone in die Bybel.

Ray Knox het heelwat boeke vertaal uit Engels, boeke geskryf deur Desmond Bagley, Evelyn Anthony en Wilbur Smith. Onder die naam Johan Strydom het sy Westerns vertaal. Sy het ook haar eie boeke geskryf. Sy is getroud met die skrywer Derick Jacobs.

Derick Jacobs het al op skool begin skryf. Hy het van standerd 9 af sakgeld gemaak deur die skryf van opstelle. Hy sal drie tot vier opstelle skryf, die beste een vir homself hou en die ander aan klasmaats verkoop. Derick Jacobs het by verskillende tydskrifte en koerante gewerk. Die name waaronder hy boeke skryf is Stefan Radlof, Len Anthony, Rena de Kock, Henriette Fouché en Susan Maree. Van sy leermeesters was skrywers soos Dewald Brink, Gerrie Radlof, Adriaan Roodt, Basil Stoltz en Johan van der Post. Benewens sy eie werk, vertaal hy ook boeke van Ian Fleming, Louis L’Amour en nog ander.

Leon Rosseau het seker meer boeke in Afrikaans vertaal as enige iemand anders. Hy was van beroep ‘n skrywer en uitgewer. As skrywer is hy bekend vir sy biografie oor Eugene N Marais, Die Groot Verlange, so ook sy boek oor ‘n eie volkstaat, ‘n Toevlug in die Weste en die wetenskapfiksie reeks Fritz Deelman. As uitgewer was hy ‘n medestigter van Human & Rosseau in 1959. Hy en Gerrit van Zyl (Gerrie Radlof) het Uniale Persdiens saam begin. In 1979 begin hy Ibis-pers en in 1982 Rubicon Pers. Hy het ook in 1983 die Storieman reeks begin, kinderverhale met ‘n kasset (later ‘n CD) wat in die boek ingesluit was. As vertaler vertaal hy meer as ‘n honderd boeke in Afrikaans. Van dit was klassieke verhale soos “’n Reis na die middelpunt van die aarde” deur Jules Verne, “White Fang die wolfhond” van Jack London en “Die muitery op die Bounty” deur Charles Hall Nordhoff en James Norman. Hy het ook kinderverhale en jeugboeke vertaal.

Hierdie is maar enkele van die vertalers. Daar is nog vele ander. Die vertalers het aan ons van die beste en bekendste boeke uit die wêreld gebring in ons eie taal. Daarmee het die aantal Afrikaanse boeke op ons boekrakke vermeerder. Ek glo ook dat die hoë kwaliteit van die oorspronklike verhale aan ons ‘n standaard gestel het om na te volg – wat ons eie skrywers gedoen het.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons stamouers was vlugtelinge

Wat op aarde het die Hugenote besiel om na die Kaap te kom? Hulle het tog nie ‘n kolonie kom stig nie. Hulle was nie setlaars nie. Hulle was ook nie fortuinsoekers nie. Hulle was opgevoede en opgeleide mense in beskaafde Europa, hoekom het hulle na wilde Donker Afrika gekom? Sekerlik nie vir avontuur nie, hulle was gesinsmense wat na die toekoms van hulle kinders moes omsien. Ek, met my Franse van, is van Hugenote afkoms. Omtrent almal van die Boerevolk, al het hulle nie ‘n Franse van nie, het ook Hugenote bloed in hulle are.

Ons Hugenote voorouers was vlugtelinge. Of hulle word in Frankryk uitgemoor of hulle vlug, dit was die keuses voor hulle. Hulle was nie politieke vlugtelinge nie, ook nie misdadigers nie. Volgens hulle koning, het hulle die verkeerde godsdiens beoefen en moes hulle uitgeroei word. Watter soort koning, van alle dinge, laat sy volksgenote uitmoor? Die koning was Rooms-Katoliek en die Hugenote was Protestante. Hulle kon ook nie na enige land toe vlug nie, hulle is slegs toegelaat om na Protestantse lande te vlug. Switserland, Duitssprekende state, Engeland, Nederland en enkele ander was veilig. As vlugtelinge was hulle armoedig, hulle het al hulle besittings verloor. Hulle was middelklas mense met huise, plase of besighede. Van hulle kon in die veilige lande geakkommodeer word, ander is aangemoedig om na nedersettings in Amerika, Afrika en die Ooste te gaan. So het dit gebeur dat ‘n klein klompie na die Kaap gekom het om met niks van voor af te begin. My eie stamvader wou nie Kaap toe kom nie, maar hy het met die seereis so siek geword dat hy nie verder kon nie. Hy was verplig deur omstandighede om aan die Kaap te bly.

Die moeilikheid in Frankryk het begin toe mense die Bybel begin lees het. Dit is gevaarlik wanneer daar Bybels beskikbaar is, dit is hoogs gevaarlik wanneer dit wel gelees word. Voorheen, voor die Bybel vertaal was en voor die drukpers uitgevind is, was die Bybel slegs in Latyn beskikbaar en daar was maar net hier en daar ‘n Bybel op ‘n boekrak. In omtrent 1294 het ‘n priester, Guyard de Moulin, ‘n Franse vertaling gedoen. In die 12de eeu het Pierre de Vaux (ook bekend as Pieter Waldo) ‘n Provensaalse vertaling gedoen. Die moeilikheid met Waldo was dat hy nie net die Bybel gelees het nie, maar dat hy oortuig was dat dit in die praktyk toegepas moes word. Hy word dikwels beskou as die een wat die kerkhervorming vooruitgegaan het. Olivetan het in 1488 ‘n Franse Bybel vir die Waldense gepubliseer. Jacques Lefevre het in 1523 die Nuwe Testament in Frans vertaal en in 1528 die hele Bybel. Nie almal kon lees en skryf nie, maar die adel en middelklas kon. Hulle het die Bybel begin lees en dit met mekaar bespreek. Toe hulle self die Bybel lees, sien hulle alles wat verkeerd en onbybels was in die die Rooms-Katolieke Kerk. Van die Katolieke praktyke was as afgodery beskou. Hulle het standpunt ingeneem en hewige kritiek uitgespreek. Die getalle mense wat wou hê dat die kerk hervorm moet word, het toegeneem en hulle vyande het hulle “Hugenote” genoem. Waar die benaming vandaan kom is onseker.

Die Protestante se invloed en ywer teen wat hulle as afgodery beskou het, het toegeneem en die Katolieke teenreaksie het meer gewelddadig geword. Daar het uiteindelik agt burgeroorloë uitgebreek (die Godsdiensoorloë). Twee belangrike adelike families het betrokke geraak. Die Huis van Guise was Katoliek en die Huis van Bourbon was protestants. Die Hugenote het ‘n gedugte weermag, onder die leierskap van Admiraal Gaspard de Coligny, op die been gebring. Hendrik van Navarre en die Bourbons het hulle ondersteun. Die massamoord op Hugenote vind plaas op Bartholomeüsnag in 1572. Die massamoord was uitgevoer op bevel van Koning Karel IX.

In 1589 word Hendrik van Navarre koning van Frankryk as Hendrik IV. In 1598 het hy die Edik van Nantes uitgereik wat ‘n einde aan die vyandelikhede gemaak het. Dit het geduur tot sy kleinseun, Lodewyk XIV, aan bewind gekom het. Lodewyk XIV het die Edik van Nantes herroep in 1685. Hierna het Hugenote in groot getalle (skattings wissel van 200,000 tot 1,000,000) gevlug uit hulle geboorteland.

Nederland het toe 2.5 miljoen inwoners gehad en word toegeval met tussen 50,000 en 70,000 vlugtelinge. Daar was groot meegevoel by die Nederlanders teenoor die Hugenote en hulle het veel gedoen om die vlugtelinge te help. Die VOC (Verenigde Oos-indiese Kompanjie) het, onder meer, ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop bedryf. Hoewel dit ‘n maatskappy met ‘n winsmotief was, het hulle gekyk hoe hulle die Hugenote vlugtelinge kon akkommodeer. Die eerste groot groep Hugenote het in 1688/89 in die Kaap aangekom. Voor 1688 was daar reeds enkele Hugenote vryburgers. Na die aankoms van die groot groep het kleiner groepe gevolg.

Die Boerevolk stam van hierdie Hugenote af. Die dogters van die Hugenote het met Hollanders en Duitsers ondertrou en hulle kinders was gevolglik ook Hugenote-afstammelinge. Hierdie voorsate van ons het hulle geloof belangriker geag as hulle aardse besittings en hulle liggaamlike veiligheid. Hulle sou eerder omkom as om hulle oortuigings af te sweer.

Daar word soms die romantiese idee geopper dat van die Hugenote adelikes was. Ongelukkig nie, hulle was almal van die middelklas. Dit beteken hulle kon lees en skryf. Voorheen was hulle van beroep boere en vakmanne, opgeleide en geleerde mense. Die mense wat gewoonlik as die rugmurg van ‘n volk beskou word.

Die Hugenote was die mense wat die Bybel gelees het, tot die gevolgtrekking gekom het dat dit ernstig opgeneem moet word en die oortuiging gehad het dat dit in die alledaagse lewe prakties toegepas moet word. Die meeste ander Europeërs aan die Kaap het presies dieselfde siening gehad en die Hugenote kon gemaklik by hulle aansluiting vind.

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die aanslag van die Industriële Revolusie op die Boerevolk

Hoe lank bestaan die mens? Party sê 6 000 jaar, ander sê ‘n paar miljoen jaar. Hoe lank gelede het die Industriële Revolusie plaasgevind? Omtrent 200 jaar gelede. Die Industriële Revolusie was die begin van die moderne era. Indien die mens 6 000 jaar bestaan, is die moderne era omtrent 3% van die mens se geskiedenis. ‘n Ander manier van kyk is as ons dit omsit na die lewe van een of ander indiwidu. As hy 60 jaar oud is, is die moderne tyd slegs 2 jaar van sy lewe. Bestaan die mens vir een miljoen jaar, dan is die moderne tyd 0.02% van die menslike geskiedenis.

Vir die grootste deel van sy geskiedenis was die hoogste snelheid waarteen ‘n mens kon beweeg, op die rug van ‘n perd. Byna oornag het dit verander. Skielik kon hy op ‘n trein teen hoë snelheid beweeg. Destyds was daar bekommernis dat die mens se gestel dit nie sou kon hanteer nie. Die Industriële Revolusie het ook die lewenswyse van die mens ingrypend verander. Die moderne tyd is ‘n baie klein deeltjie van die menslike geskiedenis, en so gesien is dit ‘n abnormale tyd. Vir ‘n baie lang tyd het die mens reggekom sonder die moderne tyd se vervoer, se medies, se masjiene en se kommunikasie.

Iewers tussen die Groot Trek en die Anglo-Boere Oorlog het ons volk die moderne era ingegaan. Die Voortrekkers was pioniers en het kakebeenwaens en voorlaaiers gehad. Toe die Anglo-Boereoorlog uitbreek, was daar bokwaens en mausers. Maar dit is nie al nie, daar was baie ander veranderings ook. Dink maar aan kameras, telegrawe en doringdraad.

In die tyd toe die kompanjie in die Kaap aan bewind was, het hulle ‘n monopolie op koop en verkoop gehad. Die dorpe het nie winkels gehad nie, mense moes Kaapstad toe gaan om sake te doen. Dit het gelei tot die ontstaan van die smous. Die smous het ‘n voorraad winkelware by die kompanjie gekoop, dit op ‘n wa gelaai en dan van plaas tot plaas getrek. Sy winkelware het hy geruil vir lewendehawe wat hy dan weer aan die kompanjie verkoop het. Die Britte het nie die Kaap as ‘n verversingstasie bedryf nie en het toegelaat dat daar winkels en vakmanne op dorpe kon wees. Die Boere wat ver van ‘n dorp was het net met nagmaal dorp toe gegaan. Verder het hulle steeds met smouse sake gedoen.

In die vroeë jare was die verbouing van koring en vrugte sonder landboumasjiene gedoen. Handearbeid en osse is gebruik. Die ossewa was die belangrikste vervoermiddel. Omdat osse so belangrik was, was die ontwikkeling van ‘n inheemse beesras, die Afrikaner, die eerste stap na modernisering. Die oorskakeling na Merino skape was nog ‘n belangrike ontwikkeling vir die veetelers. In Brittanje was daar ‘n groot aanvrag na wol en huide en velle.

Daar was van Van Riebeeck af tot in 1840 (amper 200 jaar) geen paaie nie. In die Kaapkolonie het Andrew Geddes Bain die padbouer geword. Sy paaie het dit moontlik gemaak dat poskoetse ingestel kon word. Voor 1870 was daar nog nie enige spoorlyne om van te praat nie. Seereise van en na Europa het eers verbeter toe stoomskepe ingestel is. Dit het nie net die posdiens verbeter nie, dit het ook gehelp met invoere en uitvoere. Die groter skeepsverkeer het weer veroorsaak dat hawens opgegradeer moes word. Kommunikasie is verbeter met poskoetse wat hardlopers vervang het. Die instelling van die telegraaf was nie net plaaslik van hulp nie, dit het ook verbindinge met Europa en die Ooste moontlik gemaak.

Meeste fabrieksgoedere moes ingevoer word aangesien daar nie plaaslike fabrieke was nie. Die enigste plaaslike vervaardigers was wamakers, meulenaars, stokerye en brouerye. Min lede van die Boerevolk was hierby betrokke. Om ontwikkeling moontlik te maak, is ‘n bankstelsel deur die Britte ontwikkel. Daarmee saam is die Britse geldstelsel ingestel. Dit het handeldryf bevorder en gehelp om kapitaal te skep. Met kapitaal beskikbaar, kon nuwe ontwikkelings gefinansier word.

Hoewel die Groot Trek in 1835 begin het, het die Vrystaat eers in 1854 tot stand gekom en die ZAR eers in 1856. Oor die algemeen het die ontwikkelings in die Kaapkolonie ook deurgewerk na die republieke. Die belangrikste probleem met republiekwording was dat die staat ‘n inkomste moes hê. Die regering kon net soveel doen en niks meer nie. Die Vrystaat het ‘n belasting ingestel op plaasgrond en op die oordrag van grond. Die burgers was redelik getrou in die betaal daarvan. In die ZAR was die burgers nie ten gunste van belastings nie en staatsinkomste het bly krimp.

Tot 1870 toe, was boerdery die belangrikste bedryf in die Kaapkolonie, Natalkolonie, Republiek van die Vrystaat en die Zuid-Afrikaansce Republiek. Die meeste blankes het op die platteland gewoon. Hoewel die Industriële Revolusie toe al in volle swang was, het dit min invloed op die lewenswyse van ons pionier-voorouers gehad.

Toe word minerale rykdomme onder die grond ontdek. Eers koper, toe diamante, toe goud en toe steenkool. Hierdie ontdekkings het groot en belangrike veranderings gebring. Die ontwikkeling van die mynbou het gelei tot omwentelings in vervoer, handel en bankwese. Masjinerie moes ingevoer word en vakmanne moes aangestel word om dit te onderhou. Maatskaplike toestande het ingrypend verander. Die myne het duisende mense uit die buiteland gelok. So ontstaan daar toe ‘n “uitlander” probleem. Die myne word maatskappye en “kapitaliste” verkry groot mag en invloed. Die myne kort arbeiders en duisende werkers word in swart stamgebiede gewerf en kort voor lank is daar baie swartmense waar daar voorheen hoofsaaklik witmense was. Verstedeliking vind plaas en plaasjapies word stadsjapies.

In die bestaan van die mens, is die moderne era ‘n kort tydjie. In die bestaan van die Boerevolk is die moderne era ‘n groot faktor. Sedert 1857, toe die eerste Vryburgers toegelaat is, tot nou is 360 jaar. Van die ontdekking van diamante af tot nou is 147 jaar, of 40% van ons bestaansgeskiedenis. Die veranderinge as gevolg van die Industriële Revolusie was traumaties vir ons volk. Alles het vir ons verkeerd geloop. Die Anglo-Boere Oorlog het gevolg, armoede en ellende het gebeur, groot ontwrigting het plaasgevind, daar was morele verval.

Die vraag is nou: het die aard en karakter van die Boerevolk verander sedert die ontdekking van minerale? Indien die antwoord “ja” is, is die tweede vraag: in watter opsigte het ons verander? Vanselfsprekend is daar uiterlike veranderings. Maar het ons innerlik verander? Is ons wesentlik nog dieselfde mense as ons voorouers? Kan ons, sonder om skaam te kry, ons voorouers in die oë kyk en met trots sê ons is hulle nageslag? Hulle het bitter swaar gekry en baie gely sodat ons vandag hier kan wees.

Die wêreld wat die Industriële Revolusie tot stand gebring het, is kosmopolities. Dit is ‘n wêreld waar volke en etnisiteit nie meer tel nie. Sekerlik sal daar etniese volke wees wat, ten spyte van die aanslag teen hulle, sal bly voortbestaan. Sal die Boerevolk een van daardie volke wees?

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk van Rhodesië

Ek was nog nooit in Zimbabwe nie, maar ek was al in Rhodesië. Dit wil sê Suid-Rhodesië. Eens op ‘n tyd was daar ‘n deel van die Boerevolk wat in Suid-Rhodesië gewoon het. Hulle het Afrikaans gepraat, was lidmate van die drie Susterkerke, het hul eie kultuurverenigings gehad en het selfs hulle eie Afrikaanse koerante gehad. Dit was, maar is nie meer nie.

Lede van die Boerevolk was die eerste blankes wat die gebied verken het. Die Voortrekkers het in 1836 ondersoek ingestel na ‘n moontlike vestigingsgebied noord van die Limpopo. Hierna het Boerejagters al verder die gebied binnegedring totdat die Zambesirivier en die Victoria-waterval bereik is. Dit was voor Livingstone dit “ontdek” het. Daar was ook ‘n goeie verhouding tussen die ZAR (Zuid-Afrikaansche Republiek) en swart stamme wat daar gewoon het. Onder andere het die Banjaistamme in 1880 die ZAR gevra vir beskerming teen die Matabeles. In Augustus 1890 het Louis Adendorff en ander ‘n konsessie van die Banjaihoofmanne gekry om daar te gaan woon. Dit kon nie uitgevoer word nie want Cecil John Rhodes het hulle voorgespring.

Rhodes se maatskappy, BSAC (British South Africa Company), het reeds in Januarie 1890 ‘n kontrak met die Sjonas gesluit wat hulle sou toelaat om Masjonaland binne te gaan. Die Sjonas het gedink hulle wil net kom prospekteer. Rhodes se doelwit was die uitbreiding van die Britse Ryk en hy wou die hele gebied annekseer. Die BSAC het pionierskolonne gebruik om blankes daar gevestig te kry. Die pionierskolonne het hulle voorgedoen as trekgeselskappe. Daar aangekom, het hulle 5 forte gebou. Die aankoms van die kolonne was ‘n verrassing vir die Sjonas. Die gebied is Rhodesië genoem (vernoem na Rhodes) en die belangrikste fort se naam was Salisbury. Spoelgoud neerslae is ontdek en dit het goudkoors laat opvlam. Daar was ook avonturiers wat na die verlore stad Monomotapa wou soek. Die gebied was die BSAC se besitting tot Britse anneksasie in 1923.

Rhodes het advertensies in koerante geplaas om mense aan te moedig om daarnatoe te verhuis. Daar was belangstelling onder lede van die Boerevolk om soheentoe te trek. Afgevaardigdes uit die ZAR en Oranje-Vrystaat het kontak met Rhodes gemaak. Die voorwaardes van Rhodes was aantreklik. Anders as die goudsoekers, het die Boere in landbou geleenthede belang gestel. Alhoewel hulle burgers van die Boere republieke was, was daar tog ook ontevredenheid met hulle regering oor verskeie sake. Ten spyte daarvan dat die pionierstydperk verby was, was daar nog mense wat kans gesien het om pioniers te wees. Verskillende trekgeselskappe is georganiseer en in 1891 het die eerstes vertrek na die onbekende.

Die Boere het saam met Engelssprekendes Rhodesië ingetrek. Die meerderheid was Engels en daar was net een amptelike taal, naamlik Engels. Die Boere was ‘n minderheidsgroep onder die blankes, net soos die Grieke. Nogtans het hulle nie verengels nie, maar hulle eie taal en kultuur behou. Die onderrigtaal in hulle skole was wel Engels, maar Afrikaans kon as ekstra vak aangebied word. Hulle het ook hulle eie kerke gehad. Die Boere was oorwegend landbouers van beroep. Die Boere het hulle in net ‘n paar distrikte gevestig met die gevolg dat hulle hul eie volkskarakter kon behou. In Enkeldoorn was 85% van die mense Afrikaanssprekend. Hulle het ook hul eie kultuurorganisasies gehad wat saamgewerk het as AKUR (Afrikaanse Kultuurunie van Rhodesië). In 1965 het die GRA (Genootskap van Rhodesiese Afrikaners) tot stand gekom.

Dit wil voorkom asof daar in Rhodesië nie die probleem van Boerehaat, soos in Suid-Afrika, was nie. Miskien omdat die Boere min was en nie veel invloed gehad het nie.

Hoewel die Boere onder die blankes ‘n minderheidsgroep was, was hulle ten volle betrokke by hulle land se sake. So was daar van hulle wat staatsamptenare was, sommiges in senior poste. Hulle was lede van die polisie, hulle het deel gevorm van hul land se weermag en het in oorloë hulle deel gedoen. Hulle het ook in die sakewêreld en landbou hulle bydraes gebring. Ook op sportgebied het hulle hul land verteenwoordig. Hulle was lojale Rhodesiërs maar steeds ook lojale lede van die Boerevolk.

Rhodesië het bekwame leiers gehad en die land het op ekonomiese gebied floreer. Veral na die Tweede Wêreldoorlog het daar ‘n groot ekonomiese oplewing plaasgevind en het heelwat blankes uit ander lande immigreer na Rhodesië. In 1953 het Brittanje die Federasie van Rhodesië en Njassaland gestig. Dit het bestaan uit Suid-Rhodesië (vandag Zimbabwe), Noord-Rhodesië (vandag Zambië) en Njassaland (vandag Malawi). Die plan wou Swart aspirasies, Blanke belange en koloniale behoeftes akkommodeer. Dit misluk en word in 1964 ontbind. Suid-Rhodesië het ‘n groter blanke bevolking gehad as die ander en hierdie blankes was permanente inwoners met eiendomme. In 1965 verklaar Suid-Rhodesië UDI (Unilateral Declaration of Independence) wat beteken dat hulle nie meer ‘n Britse kolonie was nie. Die Rhodesiese Bosoorlog breek uit tussen die blankes en die kommunistiese swart “bevrydingsbewegings”. Dit lei tot internasionale sankies. Nogtans bly hulle staande met die hulp van die Suid-Afrikaanse Regering. Uiteindelik gee die Suid-Afrikaners toe aan die buiteland en in 1980 kom Mugabe aan bewind. Dit was die einde van Rhodesië en die begin van Zimbabawe.

Vir amper 90 jaar was daar ‘n aansienlike aantal lede van die Boerevolk wat Rhodesiërs was. Ons kan ons indink hoe moeilik dit vir hulle as pioniers was om ‘n beskawing in ‘n wildernis te skep. Alles wat bereik was, was kosbaar en die moeite werd. Hulle het hulle plig nagekom, hulle het hul beste gedoen. Dit was alles tevergeefs. Hulle was net ‘n pion in die groter geo-politieke spel.

Die Rhodesiese leier in 1980 was Ian Smith. ‘n Beginselvaste persoon wat nie van sy beginsels afgewyk het nie. Kort voor sy dood het hy na bewering gesê: “Suid-Afrika het Rhodesië as offerlam gegee om vir homself tyd te koop. En daardie geleende tyd sal ook uitloop en dan sal die geskiedenis hom hier ook herhaal.”

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Boeremedisyne destyds en nog steeds

Ons het bederf geraak met mediese fondse. Nie lank terug nie, was die gemiddelde persoon lid van ‘n mediese fonds. Het jy ‘n kwaal, gaan jy dokter toe. Die dokter gee ‘n voorskrif, jy gaan apteek toe. Indien nodig, gaan jy hospitaal toe. Die fonds betaal. Vandag is daar baie mense wat nie meer aan ‘n mediese fonds behoort nie. Jy kan nog mediese hulp kry by ‘n kliniek of hospitaal wat aan die staat behoort. As dit moet. Die soort mediese hulp wat jy by die dokter, apteek en hospitaal kry, staan bekend as skoolgeneeskunde.

Ons pionier-voorouers het min met skoolgeneeskunde te doen gekry. Doer op die voorposte was daar nie dokters, apteke en hospitale nie. Die mediese hulp wat hulle gebruik het, staan bekend as volksgeneeskunde. Onder ander volke sal volksgeneeskunde toordokters en uitdryf van bose geeste insluit, maar nie by die Boerevolk nie. Ons erfenis was Boeremedisyne en Boererate. Ons voorouers het ook riglyne oor siektes in die Bybel gesoek. Hulle het ook tydskrifte, almanakke en doktersboeke geraadpleeg. Natuurlik het hulle ook die ouer geslag, wat meer ondervinding van siektes het, gevra. Oor die algemeen was die pioniers baie gesond. Hulle was aktief en die lug was skoon. Hulle voedsel was organies en gesond.

Nog voor Van Riebeeck na die Kaap gekom het, was die Hollanders bekend vir hulle mediese kennis en medisyne. Aan die Kaap het ‘n eiesoortige geneeskunde ontstaan. Dit was gebaseer op die Hollandse volksgeneeskunde maar is aangevul met nuwe kennis en is aangepas by plaaslike omstandighede. Pioniers kon ‘n bliktrommeltjie koop met talle vakkies en hokkies binne-in. Dit was die Hollandse huisapteek en het ‘n groot verskeidenheid middels bevat. Hierdie apteek was ‘n noodsaak en het orals saamgegaan. Hoewel die trommeltjie nie meer gemaak word nie, word meeste van die medisynes nog gemaak en is dit by apteke en supermarkte beskikbaar.

Van die bekendste middels wat in so ‘n trommeltjie was, was: Arnikatinktuur, Balsem-Kopiva, Bruindulsies, Duiwelsdrek, Entressdruppels, Groen Amara, Haarlemensis, Helmontskruie, Hoffmannsdruppels, Jamaikagemmer, Kanferolie, Lewensessens, Naeltjie-olie, Paragoriese-elikser, Rabarberpoeier, Rooilaventel, Ruitersalf, Staaldruppels, Turlington, Versterkdruppels, Witdulsies en Wonderkroonessens. (Ongelukkig word Staaldruppels nie meer gemaak nie. Dit was, volgens my, die doeltreffendse middel om bloeding mee te stop.)

Hierdie medisynes kan in sekere klasse ingedeel word: Druppels wat direk op die aangetaste deel gedrup word of in ‘n klein bietjie water gedrup word en gedrink word. Poeiers wat met water gedrink word. Pille word ook gedrink. Balsems is vloeibare plantaardige produkte wat op wonde en sere gesmeer word. Tinkture is ‘n aftreksel in alkahol wat verdun moet word. Salwe word uitwendig aangesmeer. Essens is ‘n gekonsentreerde aftreksel in vloeistofvorm. Bitters word uit kruie gemaak en het ‘n onaangename smaak.

In elke trommel was daar ‘n boekie met beskrywings van verskillende siektes en ‘n opsomming van die medisynes wat gebruik kan word.  Deur ondervinding is baie kennis opgedoen van algemene siektes en watter middele daarvoor help. Indien hierdie medisyne opgeraak het, en hulle kon nie ander kry nie, het hulle gaan soek vir plante wat bekend was as geneeskragtige plante. Meestal kon dit in die kruietuin gevind word.

Vir uitslagsiektes is kruidjie-roer-my-nie-wortels en wilde dagga-wortels, elk afsonderlik of saam, gekook. Vir stuipe by babatjies het hulle tiemie, wynruit en kougoed gebruik.  Kougoed, wat in die Noordkaap groei, was ook ‘n goeie slaapmiddel.  Tandpyn is behandel met die blare van garingbome en gekneusde malvablare was gebruik vir liddorings. Plante wat ‘n moet vir die kruietuin was, was kankerbossie, beukesbossie, kruisement en roosmaryn. Kruie wat in die veld gegroei het, was helmontskruie, boegoe, wilde olien, kalkoentjiebos, en kersbos.

Behalwe die Hollandse medisyne en kruie, het die pioniers ook ander huishoudelike middels gebruik. Medisinale terpentyn en boegoe-asyn was vir wonde en kneuse gebruik. Asyn was gebruik vir verstuitings. Ander middels was wit uie vir swere en swelsels, bokvet en naeltjies vir sere, blomswawel vir uitslae.

Dan was daar ook ‘n wondermiddel, iets wat vir alles werk, ‘n middel vir die wat desperaat is. Dassiesweet. Op die kranse waar dassies bly, is daar ‘n donkerkleurige aanpaksel op die rotse. Hierdie aanpaksel moet met hamer en beitel afgehaal word. As dit warm gemaak word, word dit sagter. Gekook in water word dit vir inwendige siektes gebruik. Gesmelt en gemeng met bokvet is dit gebruik vir sere en wonde. Moet net nie, voor jy dit gebruik, vra wat die oorsprong van dassiesweet is nie. Vra eers wanneer jy dit klaar gebruik het.

Ons voorouers het nie juis bygelowe en vreemde goed vir behandeling van siektes gebruik nie. Hulle het die beste mediese kennis en medisyne wat tot hulle beskikking was, gebruik. Deur oorlewering van een geslag na die ander het hierdie mediese kennis behoue gebly. Wanneer daar nuwe inligting ontvang was, het hulle dit bygevoeg. Natuurlik is daar siektes en kwale wat nie so gesond gemaak kon word nie, waar ‘n dokter noodsaaklik was. Maar as daar nie ‘n dokter was nie, dan was dit maar so. Die mens is ‘n sterflike wese. Dit is hartseer, maar dit is die werklikheid.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Voortrekker met die baie boeke

Gerrit Maritz was nie sommer enige hierjy nie. Voor die Groot Trek was hy ‘n gerespekteerde persoon in Graaff-Reinet. Hy was bekend by die sendelinge en het die sendingwerk onder die Khoi en San ondersteun. Hy was ook veldkornet en wykmeester en die owerheid wou graag ‘n goeie verhouding met hom handhaaf. By sy eie mense was hy bekend as ‘n godvresende persoon wat ander gehelp het waar hy kon. Verder was hy ‘n belese persoon, ‘n ware demokraat en gesteld op die handhawing van wet en orde. Dit word vertel dat hy ‘n goeie grap kon waardeer en dat hy lekker kon lag. Maar Gerrit Maritz was ook ‘n Boer: hardwerkend, ongeduldig en kort van draad. Hy was presies met sy werk en het ‘n kreatiewe gees gehad.

Gerhardus Marthinus Maritz (noemnaam Gert of Gerrit) is in 1797 gebore in die Suurveld, Graaff-Reinet distrik. Gedurende sy kinderjare het die Suurveld die aanvalle van Xhosas en Khoi (Hottentotte) beleef. In 1811 het sy vader hom op Graaff-Reinet gevestig as baaspadmaker en timmerman. Gerrit Maritz het hier homself as wamaker bekwaam en ‘n suksesvolle onderneming gevestig. Mettertyd het hy een van die vermoëndste persone op Graaff-Reinet geword. Dit word vertel dat sy waens van die beste kwaliteit was en ook baie mooi was. Waar ander waens groen geskilder was, het hy syne blou geskilder. Ander waens het ronde tente gehad, die Maritzwaens het kaptente gehad.

Op 22 het Gerrit in die huwelik getree met die vyftienjarige Angenitha Olivier. Hulle het 4 seuns en 2 dogters gehad. Hy koop ‘n huis in Caledonstraat vir 2700 riksdaalders en betaal dit kontant in 2 paaiemente. Teen 1830 is die huis te klein en hy bou ‘n groter huis in Noordekantstraat. Hy bekom ook die plaas Welgevonde aan die voet van die Ouberg.

Dit is nie bekend wat die redes was wat Gerrit Maritz laat besluit het om te trek nie. Sy trekgeselsskap het uit 100 waens en 700 mense bestaan. Sy broer het met ‘n tweede groep getrek. Hyself het met 7 waens getrek. Behalwe dat sy mooi waens uitgestaan het, het hy ‘n verskeidenheid goedere saamgeneem. Daar was, onder andere, 2 kanonne en baie boeke. Hy het ‘n verskeidenheid teologiese boeke, woordeboeke en boeke oor die regte saamgeneem.

Die Maritz-trek vertrek September 1836 uit Graaff-Reinet en bereik Sanddrif aan die Oranjerivier in November. Hier verneem hy van die moord op die Liebenbergs aan die Vaalrivier. Daarna ontmoet hy Andries Hendrik Potgieter en verneem van die slag by Vegkop in Oktober. Hierdie skokkende nuus oortuig hom om vinniger te trek en hulp te verleen aan die mense wat in nood is.

In Desember 1836 is ‘n groot groep Voortrekkers bymekaar by Thaba Nchu en verkies hulle hul eerste bestuur. Maritz word verkies as voorsitter en hoof van die bestuur, Potgieter word verkies as laerkommandant. Hulle onderneem ‘n aksie teen die Matabeles en behaal ‘n oorwinning by Mosega in Januarie 1837. In Maart het Piet Retief en sy trek by hulle aangesluit en in April word ‘n nuwe bestuur verkies. Retief word “goewerneur” en Maritz “magistraat”.

Vyf maande later trek Retief na Natal terwyl die res ‘n suksesvolle tweede ekspedisie teen die Matabeles onderneem. Maritz was ook ten gunste daarvan om sy mense in Natal te vestig. In Noord-Natal beplan Maritz en Retief om ‘n sending te stuur na die Zoeloe-koning, Dingane. Hulle het groot meningsverskille hieroor: Retief wil met ‘n groot kommando gaan maar Maritz wil dat net ‘n klein groepie moet gaan. Maritz het nie vir Dingane vertrou nie. Maritz word reg bewys en Retief en sy manne word vermoor in Februarie 1838. Net meer as ‘n week later vind die Groot Moord by Bloukrans en Moordspruit plaas. Maritz se laer word ook aangeval, maar hulle slaag daarin om dit af te slaan. C.R. Swart het vertel van die dapperheid van Maritz se kinders tydens hierdie aanval.

In Mei 1838 gaan Maritz en Karel Landman (die nuwe Hoofkommandant) met 150 man na Port Natal om die Britse Setlaars teen Dingane te help. In Junie vestig Maritz sy laer aan die Klein-Tugela en dit word bekend as Sooilaer en later Saailaer.

Maritz, hoewel nog ‘n jong man, sukkel geruime tyd met sy gesondheid. Middel September 1838 word hy ernstig siek en sterf op 23 September. Hy is aanvanklik by Maritzdam begrawe, maar op Geloftedag 1895 herbegrawe by die Bloukrans-monument. Net voor sy afsterwe, het hy gesê: “Dit het met my gegaan soos Moses, ek het die beloofde land gesien, maar bewoon sal ek dit nie.”

Die doel van die Groot Trek was om ‘n nuwe land te stig. ‘n Beskaafde land met goeie bestuur en wet en orde. Hulle het ‘n republiek in gedagte gehad, ‘n beter regering as wat in die Britse kolonie was. Gerrit Maritz se pligte as Voortrekkerleier was juis die bestuur, administrasie en regspraak. Dit het hy met bekwaamheid uitgevoer. Deel daarvan was om voorgenome huwelike te ondersoek, boedels te beredder en as regter op te tree – dinge wat wysheid geverg het. Vir sy mede-Trekkers was hy ‘n bron van krag. Hy het die noodlydendes gehelp en die mismoediges moed ingepraat. Hy het ook, toe dit nodig was, belangrike militêre suksesse behaal.

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Jan van Riebeeck en die padstal

Die verversingstasie wat Jan van Riebeeck aan die Kaap kom stig het, kan vergelyk word met ‘n padstal wat langs ‘n grootpad opgerig is. Gewoonlik is daar eers ‘n plaas en daarna ‘n padstal. In Van Riebeeck se geval was daar nog nie ‘n plaas nie. Hulle moes die plaas en die padstal tegelykertyd aan die gang kry. Van Riebeeck self het blykbaar nie veel van boerdery af geweet nie, ook nie veel van winkels af nie. Hy was die eerste dokter in Suid-Afrika wat gaan boer het. Hoe het dit toe verloop? Vandag sal hulle sê dit was ‘n “challenge”. Murphy se Wet het oortyd gewerk. Probleme, skelms en teenspoed het hulle geteister.

Die Verenigde Oosindiese Kompanjie (VOC) was die wêreld se eerste publieke maatskappy. Hulle was ook die eerste groot internasionale korporasie. Hulle het takke en kantore van Europa tot in Japan gehad. Hulle hoofkantoor in die Ooste was in Indonesië (ook genoem Batavia). Hulle skepe het hoofsaaklik tussen Europa en Indonesië gevaar, ‘n baie lang seereis met baie gevare. Een van die groot probleme met hierdie seereise was die gebrek aan vars produkte vir die bemannings daarvan. Die maatskappy het toe besluit om ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop te vestig, min of meer halfpad tussen Europa en Indonesië. Hiervoor het hulle ‘n span werknemers aangestel met Jan van Riebeeck as die bestuurder (sy postitel was Kommandeur). Die getroude mans se vrouens het saamgekom.

Op 6 April 1652 land drie skepe van die VOC in Tafelbaai en word begin om die materiaal, wat saamgebring is, af te laai. Die eerste paar dae het die personeel op die skepe oornag terwyl hulle in die dag op land gewerk het.

Op 8 April stuur Van Riebeeck sy manne aan land om ‘n fort te bou. Huisvesting en stoorplek was die eerste prioriteit. Van die begin af was daar ‘n gesukkel. Die hout waarmee hulle plankhutte moes bou, was onder die ander vrag in die skepe gelaai. Toe die huisies klaar was, was hulle nie bestand teen die Kaapse weer nie, alles word nat, die kos bederf en water stroom in. Die bouery aan die fort word vertraag deur siekte, reën en stormwind. Die personeel word opstandig oor die min kos en die harde werk. Vier mans dros (wat het hulle gedink?), maar kom later weer terug. Eers op 3 Augustus is die fort klaar. Van Riebeeck self het ‘n klipgebou met ‘n plat dak binne die fort as huis. Hulle maak ‘n steengroef en bou brandvrye pakhuise van klip. Stompe word met osse aangesleep. Hulle besef dat, anders as in Europa, houthuise nie gaan werk nie en van 1654 af maak hulle kleibakstene vir huisbou. Dit was die begin van die baksteenbedryf.

Alles wat gedoen moes word was hoë prioriteit en moes tegelykertyd gedoen word. Hulle het skaars geland, toe begin hulle al met tuinmaak. Hulle het groentesaad uit Europa saamgebring en reeds in April 1652 saai Hendrik Boom, die Eerste Tuinier, die eerste saad. Maar die rampe tref hulle. Die groente word deur hael en wind verpletter, net die radyse en kropslaai oorleef. Die ertjies, beet en spinasie spoel weg. Hieruit leer hulle dat hulle die grond moet dreineer en ook wanneer dit die beste planttye is.

Die Kaap het geen inheemse vrugtebome gehad nie. Jan en sy span het vooruit beplan en saad saamgebring. In Augustus 1652 word lemoen- en appelpitte geplant, maar dit het nie opgekom nie. Omdat die saadplantery nie gewerk het nie, was hulle verplig om bome in te voer. Appel, lemoen, suurlemoen en pompelmoes is uit Europa ingevoer. Okkerneut, kweper, peer, kersie, kastaiing en pruim is uit Nederland ingevoer en duisende is geplant. Piesang is uit Batavia ingevoer, maar dit was ‘n mislukking. Daar is ook aarbeie, aalbessie en kruisbessie ingevoer. Die eerste vrugtebome is uiteindelik eers in 1659 geplant. Van Riebeeck het geglo dat druiwe aan die Kaap sou aard en dit was ook so. Daar is druiwestokke ingevoer van St Helena, Brasilië, Spanje, Italië en Duitsland af. In 1659 is die eerste wyn gepars. Van Riebeeck se opvolgers het nog meer wingerde geplant en wyn kon in later jare na Batavia uitgevoer word.

Die eerste gars en koring was reeds in 1652 gesaai. Ten spyte van die wind en tekort aan trekdiere, was die proefneming suksesvol. Rys wou nie aard nie. Later van tyd kon koring uitgevoer word.

Die verkryging van hout vir boudoeleindes was ‘n kopseer. Aan die Kaap was daar nie uitgestrekte bosse nie, die bruikbare bome het in moeilik toeganklike bergklowe gegroei. Geelhout, witstinkhout en swartysterhout was die geskikste. Van Riebeeck het die gebruik van hierdie bome beperk en die gebruik daarvan vir brandhout verbied. Die bosse en struike by Tafelberg was nie goeie skadubome nie en gevolglik moes hulle skadubome plant. Synde beskaafde mense, wou hulle blomme ook hê. Hulle het die inheemse blomme van die Kaap glad nie raakgesien nie en Van Riebeeck het angeliere en rose uit Nederland ingevoer.

Die plan was om nie vee saam te bring nie, maar om by die Khoi (Hottentotte) te ruil. Van Riebeeck maak kontak met Herrie die Strandloper, maar die sê hy en sy mense het nie beeste nie, hulle eet vis. Van Riebeeck slaag daarin om met die Saldanhars kontak te maak en hy ruil koper vir beeste. In 1653 het hulle 40 beeste, maar Herrie vermoor die veewagter en steel die beeste. Nou was daar net vis en pikkewyneiers om te eet. Herrie keer 1655 terug en weet van 40 beeste wat gekoop kan word. Willem Muller word gestuur om te koop, maar na betaling word net 13 gelewer. Herrie beweer hy is beroof van die res. In 1658 bekom Jan van Herwaerden 25 beeste en 203 skape by ‘n Khoi stam. In 1657 bekom hulle 30 skape uit Nederland en in 1658 het hulle 28 uit Bengale gekry. Van Riebeeck ontdek dat sebras nie mak gemaak kan word nie en moet by herhaling vra dat perde ingevoer moet word. In 1653 bekom hulle 2 perde uit Batavia, teen 1660 is daar 20. As jy nie vleis het nie en jy het boonop ook nie slagvee nie, dan moet jy jag. Maar jagters skiet nie net vir die pot nie, hulle skiet ander diere ook. Die uiteinde was dat jaglisensies in 1680 ingestel moes word. Elande was blykbaar gewild vir hulle vleis.

Die VOC het redelik gou tot die gevolgtrekking gekom dat boerdery nie hulle kernbesigheid is nie. Hulle het toe besluit om sekere dele daarvan te privatiseer. Hulle werknemers aan die Kaap was aangestel met 3 en 5 jaar kontrakte. In 1657, 5 jaar na aankoms, bied die VOC vryburgerskap aan vir die wat belangstel. Die idee was dat die Vryburgers hulle eie plase sal bedryf soos hulle goedvind en dan hulle produkte aan die VOC verkoop.

Jan van Riebeeck het nie ‘n Nederlandse kolonie kom stig nie, hy het nie ‘n nuwe land kom beset nie, hy het ‘n verversingstasie vir die VOC kom vestig. Dit was die privatisering deur die VOC wat tot permanente inwoners van Europese afkoms gelei het. Een ding het tot ‘n ander gelei, en die Vryburgers se nasate word die Boerevolk. Die stigting van ‘n nuwe volk was onbepland, dit was ‘n onvoorsiene gevolg van die stigting van ‘n verversingstasie.

Jan Van Riebeeck het vir homself naam gemaak en bevordering gekry. In sy 10 jaar aan die Kaap het hy ‘n hospitaal, ‘n meule, werkswinkels en skure, huise, en stalle gebou. ‘n Hawehoof is ook tot stand gebring. Hy het ook die boerdery op dreef gebring. Die wildernis wat hy gekry het, het hy as ‘n beskawing agter gelaat.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die laaste Pasga

Hier by ons is Paasfees altyd ‘n lang naweek want Vrydag en Maandag is openbare vakansiedae. Die ideale geleentheid om iewers heen te gaan of om jou jaarlikse verlof te neem. Terwyl jy jou welverdiende rus geniet, vier jy nog Paasfees? Hoeveel mense weet nog waarom daar ‘n Paasfees is?

Behalwe om vakansie te hou, is daar drie elemente betrokke by ons hedendaagse Paasfees: die oeroue Europese lente feesvierings,  die Ou Testamentiese Pasga (Pesach) en die kruisiging en opstanding van Christus.

Die Europese lentefeeste het ingesluit lentevure, simboliese verbranding van ‘n pop, die eet van eiers, die simbool van die haas, paasbolletjies met groen takkies en bloeisels. Lentevure het die son, na die winter, terug verwelkom. Na die winter was vrugbaarheid van mens, dier en plant belangrik. Die mense het rondom die vure gedans. ‘n Pop is verbrand as simbool dat die winter oorwin is.  Die Germane se fees het simboliese handelinge, offerhandes en ‘n offermaaltyd ingesluit. Die eier was die simbool van ontkieming en nuwe lewe. Eiers was weggesteek en moes gesoek word. Die haas is gesien as ‘n besondere vrugbare dier en is met die eier verbind. Die paasmaaltyd was om die oorwinning oor die winter te vier. Dit was die paganistiese gebruikte in Europa.

As gevolg van die verspreiding van die evangelie, het die Kerk tot stand gekom. Aanvanklik was die Rooms-Katolieke Kerk die enigste Kerk in Wes-Europa. Reeds vroeg was die Kerk in kompetisie met die paganisme en is van die paganistiese gebruike oorgeneem in die Kerk. Die Kerk het ‘n ander interpretasie aan die paganistiese gebruike gegee. Die lentevuur word die Paasvuur, die simbool van Nuwe Lig en die simbool van vreugde oor die opstanding van Christus. Die verbranding van die pop word die simboliese verbranding van Judas Iskariot. Die eier word die Paaseier en die simboliese betekenis daaraan gegee is die herrysenis van Christus. Die paasbolletjie  (“hot-cross bun”) en die paasmaaltyd word die Paaslam en is die simbool van Christus se offerhande aan die kruis en oorwinning oor die dood.

Die Protestante het gepoog om die Kerk te suiwer van paganistiese gebruike. Gevolglik het ons voorouers nie hierdie gebruike geken nie, dit is eers later tydens Britse Kolonisasie ingevoer. Beskrywings van Paasfees aan die Kaap vertel dat op Goeie Vrydag mense in die oggend gewerk het en in die middag kerk toe gegaan het. Hulle het nie Christus se lyding gevier nie, net Sy dood en begrafnis. Paasfees was Maandag namiddag verby.

Die Kommersiële wêreld het die paganistiese gebruike ingevoer om omset oor Paasfees te bevorder. Die mens hou van kleurryke en geromantiseerde tradisies en koop graag sulke produkte. Vandag is toerisme oor Paasfees ‘n belangrike bron van inkomste.

Die oorspronklike Paasfees is die Pasga in die Ou Testament (Hebreeus: pesach). Dit is die herdenking van toe YHWH Israel uit Egipte bevry het. Met die Tiende Plaag is Israel aangesê om ‘n lam te slag en die bloed daarvan op die deurkosyne te smeer. Die Engel van YHWH het in die nag deur die hele Egipte gegaan en elke gesin wat nie die teken van die lam se bloed gehad het nie, se eersgebore seun en/of dier het gesterf. Waar gesinne wel deur die bloed van die lam beskerm is, het die Engel van YHWH verby gegaan (in Engels “passed over”). Omdat die Pasga onmiddellik gevolg word deur die Fees van Ongesuurde Brode, word ongesuurde brood tydens die Pasga geëet. Hierna was die opdrag dat hulle dit eers, wanneer hulle in die beloofde land is, moet vier. (‘n Uitsondering het plaasgevind na die tabernakel voltooi is.) Daarna moes dit jaarliks in hulle eie land gevier word. Die Pasga is een van die belangrikste feeste van Judaïsme en word by hulle gesien as ‘n fees wat eksklusief op hulle van toepassing is. Daar is wel christelike groepe wat dit ook onderhou.

Bybelgelowige christene vier oor die algemeen nie die Pasga nie. Hulle vier die dood en opstanding van Christus. Yeshua, die Gesalfde, is die paaslam wat vir die mensdom geslag is. Dit was die laaste Pasga want daarna was die instelling nie meer nodig nie, alles is volbring. Yeshua is gekruisig op die dag van die Pasga. Die Dood gaan verby diegene wat deur Sy bloed bedek word.

Die dag van die kruisiging het begin die Donderdag met sononder en geduur tot die Vrydag sononder. Daardie laaste dag het begin met die aandete van Yeshua en Sy volgelinge. Daartydens het Hy, onder andere, die nagmaal ingestel. Na die ete, in die vroeë oggendure, is Yeshua gearresteer en gemartel. Vroegoggend het Sy verhoor begin. Die middag is Hy gekruisig en is Hy dood. Laatmiddag is Hy begrawe. Dit was die gebeure op Goeie Vrydag. Die Sondagoggend vroeg was Yeshua se graf leeg. Hy het in Sy eie krag liggaamlik uit die dood  opgestaan. Op die Sondag, en daarna, het Hy groot getalle mense ontmoet en hulle het bevestig dat Hy lewe. Hierdie Sondag word Opstandingsdag genoem. Opstandingsdag is die belangrikste dag in die geskiedenis van die mensdom. Het Hy nie opgestaan nie, was daar geen christene en geen christendom nie. Die christendom bestaan slegs omdat Hy opgestaan het uit die dood. Dit is hierdie gebeure wat deur christene as Paasfees gevier word.

Vir die wat op die Gesalfde vertrou, was die kruisiging en opstanding van Yeshua die laaste pasga. Vir Judaïsme het Yeshua nie opgestaan nie en handhaaf hulle hul tradisie van jaarlikse pasga vierings. Vir die kommersiële wêreld is daar geld om te maak. Vir paganiste is daar eiers om te eet. Vir vakansiegangers is daar pret en plesier.

Die volgelinge van Yeshua herdenk Sy kruisiging en opstanding deur die viering van die nagmaal. Dit gebeur nie net een keer per jaar nie, dit word gereeld gedoen. Alhoewel die nagmaal op Paasfees dieselfde behoort te wees as enige ander nagmaal, voel baie om iets spesiaal op Paasfees te doen.

My besorgdheid is oor die Boerevolk. Ons is die nageslag van Protestante. Wat beteken Paasfees vandag vir ons? Is Paasfees bloot ‘n tyd om te ontspan en te kuier? Of is dit ‘n tyd vir afgode? Dink ons aan die Gesalfde van YHWH? Wat ons op Paasfees doen, bepaal ons volk se aard en toekoms.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Op soek na ‘n tipiese Boer

Hoe lyk ‘n tipiese Boer? Dis maklik, jy kyk hoe lyk die slagoffers van plaasaanvalle. Hulle is tipiese Boere. Lyk jy soos ‘n slagoffer dan lyk jy ook soos ‘n tipiese Boer.

Die Boerehaters het hul eie voorstelling van hoe ‘n Boer veronderstel is om te lyk. Volgens hulle, is ‘n Boer ‘n onbeskaafde lummel, iemand wat ander mense haat. Hierdie voorstelling is eintlik niks nuut nie, dit was voorheen ook gedoen. Kyk maar na die Britse propaganda tydens die Anglo-Boere Oorlog. Of selfs vroeër tydens die probleme aan die Oosgrens. Vir hierdie mense is daar niks wat ons reg doen nie.

Boerehaters het redes hoekom hulle ons so voorstel. Hulle haat ons as ‘n volk. Hulle haat alle volke want etnisiteit staan in hulle pad. Etnisiteit en nasionalisme gaan saam en hulle is internasionaliste en globaliste. Ons is ‘n baie klein en onbelangrike volkie. Ons het nie mag nie en ons kan niks aan hulle maak nie. Nogtans wil hulle ons uitroei.

Die metodes wat hulle teen die Boerevolk gebruik is om alles omtrent ons negatief te stel. Hulle stel ons voor as onredelik, onsedelik en sonder integriteit. Hulle bevraagteken ons motiewe en stel ons as ongevoelig voor. Hulle ontken die bestaan en bestaansreg van die Boerevolk. Hulle beroep hulle op emosie en sentiment. Hulle gee voor dat hulle omgee vir die armes en verdruktes, maar hulle is skynheilig. In die geheim staan hulle gevoelloos teenoor die armes en verdruktes. Hulle is ook leuenaars en propagandiste. Propaganda is om die leuen te herhaal tot dit geglo word. Die eienaardige is, dat alles waarvan hulle ons beskuldig, eintlik waar is van hulleself. Ons weet hoe die tipiese Boerehater lyk.

Sommige van ons drink brandewyn met coke, ander weer drink net skoon coke, ek hou die meeste van koffie. Sommiges dra baarde, ander is glad geskeer. Party vloek lekker, ander sal nie dat ‘n vloekwoord oor hulle lippe gaan nie. Party van ons mense haat mense van ander rasse, maar die meeste doen nie.

Wat het ons wat lede van die Boerevolk is in gemeen met mekaar? Dit is aan ons wit velle wat plaasaanvallers ons uitken. Meeste van ons praat Afrikaans, dit wil sê Boereafrikaans (ook bekend as Standaard Afrikaans). Daar is die wat lede van die susterskerke is, daar is die wat lede van pinksterkerke is, daar is die wat aan ander kerke behoort, daar is die wat aan huiskerke behoort, daar is ander wat nie aan enige kerke behoort nie. Ek meen die meeste lede van die Boerevolk is protestants, maar nie noodwendig calvinisties nie. Daar is niks tipies aan ons nie, ons verskil van mekaar. Dit is met ander volke ook so. Die individue wat ‘n etniese groep opmaak, verskil.

Ons identifiseer met dieselfde hoogtepunte en laagtepunte in ons geskiedenis. Soos iemand een keer gesê het: “We came with different ships, but now we are in the same boat”. Ons woon op verskillende plekke maar nogtans is ons een volk. Ons doen verskillende beroepe. Die wat op lande werk, dra kakieklere. Die wat in fabrieke werk, dra blou oorpakke. Die kantoorwerkers dra ‘n pak klere en ‘n das. Daar is die wat ons voorstel as draers van tweekleurhemde. Ek het myne gekoop want dit was die enigste hemde in die winkel wat twee sakke het en wat 100% katoen is. Die etiket sê dit is in Sjina gemaak. Die Sjinese maak seker nie net daardie hemde vir Boere nie.

Gestel dat ons, vir een of ander rede, nodig het om tradisionele kleredrag te dra. Wat is ons tradisionele kleredrag? Daar is al lang debatte daaroor gevoer, maar ek is nie bewus daarvan dat ‘n algemeen aanvaarde oplossing gevind is nie. Dit sal waarskynlik iets uit ons pioniersgeskiedenis moet wees. Hulle het meestal tuisgemaakte klere gedra.  Sommige het die drag van die Voortrekkers voorgestel, ander die drag wat tydens die Anglo-Boere Oorlog gedra is. Dit kan ook nie kisklere wees nie, maar ook nie alledaagse werksklere nie. Ons kleredrag word nie meer tuisgemaak nie, dit word in winkels gekoop. Die koste daarvan moet nie te hoog wees nie want baie van ons het dit nie te breed nie.

So, hoe lyk ‘n tipiese Boer? Dalk kan iemand die slagoffers van plaasaanvalle se gewoontes en gebruike gaan bestudeer. Wat was hulle voorkeur drankie? Aan watter kerk het hulle behoort? Het hulle graag rugby op die TV gekyk? Gereeld gebraai?

Indien iemand nog nie agtergekom het wat aan die gang is nie, daar is ‘n volgehoue aanslag teen die Boerevolk. ‘n Aanslag om die Boere uit te roei, te vernietig. ‘n Volksmoord is aan die gang.

 

 

 

 

 

 

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin