Dag Neef. Wie se neef is jy?

By die Boerevolk was familie uitlê ‘n algemene praktyk. My oupa het dit nog gedoen. Vir verskillende redes was dit destyds ook noodsaaklik. Om te weet wie jou eie familie is en wat hulle verwantskap met jou is, moes jy familie kon uitlê. Gesinne was groot en families nog groter. Wanneer jy ‘n vreemdeling ontmoet, wou jy graag weet waar hy inpas en gevolglik was familie uitlê ‘n waardevolle hulpmiddel.

‘n Meisie bring ‘n nuwe kêrel, wat sy op universiteit ontmoet het, huistoe. Oupa sal vra: “Van watter Smitte is jy?” Die jongman sal dan antwoord: “Oom, ek kom van Bloemhof af.” Oupa sal wil weet wie sy ouers is. Die kêrel sal hulle name noem. Oupa wil dan weet of hulle dalk familie is van Jan Smit van Kromdraai. Kêrel sal antwoord dat dit sy pa se neef is. Nou begin dinge vir Oupa in plek val. Hy onthou Jan se oupa en sy kinders en wie nou eintlik wie is.

Vandag doen ons nie meer familie uitleg nie. Ons het nou ‘n ander manier om ‘n nuweling te leer ken. Ons sal wil weet wat die jongman studeer, waar hy woon en sal ander soortgelyke vrae stel. Andersins vra ons waar werk hy en wat sy beroep is. Wanneer dit kom by vreemdelinge ontmoet, was familie uitleg bloot ‘n manier om iemand te leer ken. Daar was nie bybedoelings nie. Op grond van hierdie inligting kon jy dan ‘n verdere gesprek voer.

Wanneer dit by eie familie kom, is dit om persone binne hulle verwantskappe te kan plaas. Daar is twee soorte verwantskappe: bloedverwante en aanverwante. Jou bloedverwante is almal wat dieselfde voorouers het as jy, wat ten minste een voorouer met jou deel. Aanverwante is aangetroude familie. Dit is persone wat met een van jou bloedverwante getroud is of iemand wat ‘n bloedverwant van jou man of vrou is. Jou vrou se broer is ‘n aanverwant, maar sy vrou se broer is nie.

Bloedverwantskap word uitgedruk in grade van verwantskap. Tussen ouer en kind is dit die eerste graad, tussen grootouers en kleinkind is dit die tweede graad. Verwantskappe sywaarts word gevind deur die aantal geboortes te tel van jou af tot by die eerste gemeenskaplike voorouer en dan van daar af na die ander persoon. Broers en susters is in die tweede graad verwant, ooms en tantes in die derde graad en vol neefs en niggies in die vierde graad. Kinders van jou broer of suster is in die derde graad aan jou verwant.

By aanverwantskap bestaan dieselfde grade van verwantskap. Swaer en skoonsuster is aanverwant in die tweede graad, aangetroude ooms en tantes in die derde graad ensovoorts. Die aangetroude verwantskap word nie deur egskeiding tot niet gemaak nie.

‘n Halfbroer of -suster is in grade van verwantskap dieselfde as ‘n volbroer of -suster. Stiefouers en -kinders is aanverwante. ‘n Aangenome kind is vir alle praktiese doeleindes ‘n bloedverwant. ‘n Buite-egtelike kind is ‘n halfbroer of -suster.

In Afrikaans het “neef” twee betekenisse. Dit is die seun van jou broer of suster of die seun van jou swaer of skoonsuster (Engels nephew). Dit kan ook die seun van jou oom of tante wees (Engels cousin). Die seun van jou neef word kleinneef of agterneef genoem. Met niggie is dit dieselfde as met neef, net vroulik. (Neef en niggie is ook ‘n beleefde aanspreekvorm vir persone van ongeveer dieselfde ouderdom, net soos oom en tannie is vir ouer persone).

Ons gebruik die term agterneef en -niggie wanneer die verwantskap verder terug is. Ons praat ook van oupa- en oumagrootjie. Verder terug is dit oorgrootjies.

By die Boerevolk was familie verwantskap, voor ons verstedelik het,  belangrik. Die families was groot en het dikwels in dieselfde omgewing gewoon en waar nodig saamgestaan. Met die Groot Trek het families dikwels saam getrek en saam laer opgeslaan. By ons is families amper soos die Skotse clans.

Dit is nogal merkwaardig dat blanke Suid-Afrikaners oor sulke omvattende geslagsregisters beskik. Hoewel daar nog baie is om na te vors, kon baie van ons families ons voorgeslagte tot in Europa terugspoor.

Teoreties behoort elke indiwidu aan ‘n gesin, elke gesin aan ‘n familie en elke familie aan ‘n volk. Ongelukkig is dit nie in die praktyk so nie. Indiwidue en gesinne het vir die volk verlore geraak. Dit wil sê dat gedeeltes van families, en miskien selfs hele families, vir die volk verlore is.

 

 

 

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Aan die einde van die bloedspoor is ‘n Boer

Ons kan Herrie die Strandloper (ook bekend as Autsumao van die Goringhaikonas) as die eerste plaasmoordenaar beskou. Op 19 Oktober 1653 vermoor hy en sy maats vir David Jansz, die Kompanjie se veewagter. Hulle steel ook bykans die hele kudde beeste. Hy vlug, maar 2 jaar later kom hy terug en kom skotvry daarvan af. Van Riebeeck straf hom nie vir sy misdade nie en laat hom toe om weer daar te bly.

Mettertyd het ons voorgeslagte ‘n deurgang deur die berge gekry en hulle in die binneland gaan vestig. Hulle beweeg verder ooswaarts en teen 1770 bereik hulle die Sneeuberge. Hierna vestig sommiges hulle in die Zuurveld wat grens aan die Xhosa stamgebiede. Dit is hier waar hulle vir die eerste keer swartmense ontmoet het. Nie lank nie, toe is daar moeilikheid.

Teen 1779 was veediefstal deur die Xhosas so algemeen dat die blankes hulle plase moes verlaat. Optrede deur kommando’s in 1780 slaag om vee terug te kry, maar hulle kon nie die Xhosas van die plase af verdryf kry nie. Die regering in die Kaap het toe vir Adriaan van Jaarsveld as veldkommandant aangestel en sy kommando kon vee terugkry en Xhosas uit die Zuurveld verdryf. Hierdie was die Eerste Grensoorlog en die oorsake was veediefstal en grondroof. Adriaan van Jaarsveld was later een van die leiers wat die republieke van Swellendam en Graaff-Reinet gestig het.

Hierna volg die Tweede, Derde, Vierde en Vyfde Grensoorloë. Die redes bly dieselfde: veediefstal en grondroof. Die owerhede probeer met versoening die saak oplos, en dit werk nie. Eers probeer die Kompanjie en daarna probeer die Britse Empire. Die blankes in die binneland begin besef dat die owerhede nie na hulle omsien nie en die republikeinse ideaal word gebore.

Ten spyte van die vorige oorloë het toestande aan die Oosgrens bly verswak. Die Britte het nie ‘n konsekwente beleid gevolg nie en die Xhosas het dit gesien as swakheid by die blankes. Die Koloniale Regering het troepe in die gebied verminder en beperkings op die kommando’s geplaas. Handelaars het wapens en ammunisie aan die Xhosas verkoop. Gewapende Khoikhoi drosters sluit by die Xhosas aan. Die grensboere en setlaars besef hoe onveilig die situasie geword het. In 1834 bars ‘n groot mag Xhosas oor die grens. ‘n Honderd blankes word vermoor, opstalle word geplunder en afgebrand, 7 000 mense word dakloos. Die grensboere verloor 115 000 beeste, 161 000 skape en bokke, 5 700 perde en 60 waens. Die Britte tree op teen die Xhosas en behaal ‘n klinkende oorwinning. Vir hierdie poging het die Britte voorrade, waens en perde by die grensboere opgekommandeer. Die Britte se vergoeding aan die grensboere was maar karig. Verder het hulle die grensboere daarvan beskuldig dat hulle die Xhosas aanhits deur hulle vee te gaan terugneem. Die Britte se hantering van die grensboere tydens die Sesde Grensoorlog was een van die oorsake van die Groot Trek.

Na my mening was die moorde tydens die Groot Trek in prinsiep dieselfde as vandag se plaasmoorde. Die Voortrekkers het nog nie grond gehad nie, hulle was nog opsoek na grond. Hulle het nie enige iemand bedreig nie, hulle was nie in vyandskap met iemand anders nie. Hulle het nie verwag dat hulle aangeval sou word nie.

Die Van Rensburg-trek het gesoek na ‘n roete na Delalgoabaai. Niksvermoedend het hulle naby die stat van Manukozi uitgekamp. Gedurende die nag word hulle aangeval. Hulle veg verbete terug, maar hulle ammunisie raak op en hulle word uitgemoor. Karel Tregardt vind hulle beendere en begrawe dit.

Van die Potgieter-trek se mense kamp uit naby die Vaalrivier. Stephanus Erasmus en ander het gaan jag. Toe hulle die aand terugkeer, kom hulle af op Matabeles wat hulle kamp aangeval het en die blankes en die nieblanke bediendes vermoor het. Erasmus en sy een seun jaag na die ander Trekkers om hulle te waarsku. Die Liebenbergs trek nie betyds laer nie en word die oggend aangeval. Sommiges het wonderbaarlik ontkom,  maar al die vee word gesteel en twee meisies en ‘n seun word ontvoer. Die lot van hierdie kinders is nie bekend nie. Die slag van Vegkop het hierop gevolg.

Nadat die Zoeloekoning, Dingaan, vir Piet Retief en sy 70 metgeselle laat vermoor het, het hy opdrag gegee dat die res van die Voortrekkers ook uitgewis moes word. Die laers was wyd uitmekaar al langs die Tugelarivier en sy sytakke. Op 16 Februarie 1838 bekruip die Zoeloes die niksvermoedende Voortrekkers. Die nag van die aanval was dit donkermaan. Die Voortrekkers het eers besef wat aangaan toe die Zoeloes tussen hulle was. Twee Bezuidenhout broers kon ontsnap om ander laers te waarsku. Die aanval was op die laers wat by Bloukrans, Moordspruit en Weenen gestaan het. Van die Voortrekkers is 41 mans, 56 vroue, 185 kinders en 200 bediendes uitgemoor. Die aanvalle het met ongekende wreedheid plaasgevind. Die slagoffers se liggame is oopgeskeur, vroue is met skerpgemaakte stokke in die onderlyf deurboor en kinders is teen wawiele doodgeslaan. ‘n Strafekspedisie is uitgestuur maar dit het misluk. Uiteindelik het dit gelei tot Bloedrivier.

Ook tydens die Anglo-Boere Oorlog is geweldsmisdade teen veral kinders en vroue gepleeg. Die Havenga-verslag bevat inligting hieroor. Hierdie misdade was gepleeg deur Britse soldate en Swart troepe wat aan Britse kant geveg het.

Die wreedheid teenoor ons voorgeslagte het ook verkragting ingesluit. Dit word nie uitdruklik so genoem in geskiedenisboeke nie. Die slagoffers wou nie daaroor praat nie. Hulle het ook nie die woord “verkragting” gebruik nie maar eerder gepraat van “ontering”.

Sedert 1994 vind sulke wreedheid weer teen blankes plaas. Die geskiedenis herhaal homself. Dit is nou al 23 jaar later en daar is geen vooruitsig dat dit gestop gaan word nie. Nie deur die owerhede nie.

Kort ons ‘n leier? Ons het leiers. Kort ons ‘n plan? Ons het ‘n plan. Wie gaan ons help? Niemand nie. Moet ons bid? Net as ons ons bekeer en verootmoedig het. By Bloedrivier het ons voorouers geen ander opsies gehad nie. Dit was oorlewing of uitwissing. Ons gaan weer daar kom.

 

 

 

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Aksie, spanning, avontuur

In my kinderjare was daar ‘n reisende biblioteek. Dit was ‘n bus wat in ‘n biblioteek omskep was en ‘n sateliet van die dorpsbiblioteek was. Die bus het ons elke tweede week kom besoek. Die bus was goed toegerus met Afrikaanse storieboeke. So kon ek as kind kennis maak met Die Drie Musketiers, Skateiland en nog ander klassieke verhale, in Afrikaans vertaal.

In daardie jare was daar ook ‘n groot aantal eg Afrikaanse aksieverhale. Sommige was hardeband en ander was slapband. Van hierdie boeke was as reekse geskryf en het soos soetkoek verkoop. Verkope was so goed dat van die skrywers ‘n bestaan kon maak deur voltyds te skryf. Hoewel die goue era van die Afrikaanse avontuurreekse van die laat 1940’s tot die vroeë 1960’s was, was daar tot in die 1980’s nog nuwe uitgawes. Dit was voor die opkoms van fotoverhale en televisie.

Rooi Jan was ‘n besonder sterk man met rooi hare en baard. Met sy perd en hond het hy heldedade gedoen tydens die Oosgrensoorloë en die Groot Trek. Die Buiter was ‘n ryk Franse edelman wat ‘n soort Robin Hood aan die Kaap was. Die Swart Luiperd was ‘n Boerseun wat in die wildernis groot geword het. Hy dra ‘n swart luiperd kop as masker en het twee mak luiperds wat hom help. Die Maagd van die See vertel van die stryd teen seerowers in die vroeë dae van die Kaap. Die Temmers van die Woestyn het verskillende hoofkarakters gehad en het in die tyd van die pioniers afgespeel.

Die grootste aantal boeke is deur slegs vier skrywers geskryf. Braam le Roux het in ‘n tydperk van 10 jaar 101 boeke geskryf. Meiring Fouche het 79 geskryf, R Hendriks het 76 geskryf en Gerrie Radlof het 71 geskryf. Ander skrywers was Andreas du Plessis, Frans Gericke, Anton Koch en Hermie Hendriks. Ela Spence en Mary Sadler kan ook genoem word. Daar was nog vele meer. Van die skrywers het van verskillende skrywersname gebruik gemaak.

Braam le Roux is in 1918 gebore as Abraham le Roux Botha. Hy was ‘n joernalis voordat hy voltyds begin skryf het. Hy kon nie sy linkerhand gebruik nie en kon met net een hand tik. Hy was in die 1950’s die enigste Afrikaanse skrywer wat ‘n goeie inkomste verdien het deur voltyds te skryf. Hy het ‘n vaste kontrak gehad om twee boeke per maand te lewer. Hy het sy eerste boek in 1946 geskryf en met sy dood in 1956 het hy meer as 100 boeke geskryf. Braam le Roux het oorspronklik losstaande verhale geskryf maar toe begin om reekse te skryf: Die Swart Luiperd, Temmers van die Woestyn, Die SA Polisie, Die Swerwerspeurder en Die Woeste Laeveld.

F.A. Venter het onder die name F.A. Venter, Meiring Fouché, René Stegmann, Marius de Jongh en Elske te Water geskryf. Hy was in 1916 gebore en skryf sedert 1944 tot 1996. Omstreeks 1960 begin hy om voltyds te skryf. Onder sy eie naam skryf hy jeugverhale en romans. Hy wen die Hertzogprys vir Swart Pelgrim en Geknelde Land. Hy skryf ook oor die Groot Trek: Geknelde Land, Offerland, Gelofteland en Bedoelde Land. Onder die naam Meiring Fouché maak hy bydraes tot die reekse Swart Luiperd, Temmers van die Woestyn, S.A. Polisie, Swerwerspeurder, en Sahara Avontuur. Sy eie reekse was Maagd van die See, Baanbrekers, Ryk Schoonraad, en Fabel Retief.

Reinhardt (Hein) Hendriks het speur- en avontuurverhale geskryf onder die name R. Hendriks, André Murat en Casper H. Marais. Hy was in 1911 gebore en sy broer was die skrywer Hermie Hendriks. Hein Hendriks probeer om voltyds te skryf, maar kon dit nie regkry nie. As R. Hendriks skryf hy ‘n aantal boeke in die Temmers van die Woestyn reeks. (Hierdie reeks is begin deur Braam le Roux maar van die verhale is ook geskryf deur Meiring Fouché en R. Hendriks.) As Casper H. Marais skryf hy Rooi Jan en Mank Mannetjie.

Gerrit Lubbe van Zyl skryf onder die name Gerrie Radlof en Dirk Lubbe. Hy was in 1923 gebore en sterf in ‘n motorongeluk in 1971. Aanvanklik het hy deeltyds begin skryf om meer geld te verdien maar later begin hy voltyds skryf en werk ook as vryskutskrywer. As Gerrie Radlof skep en skryf hy die reekse Die Buiter, Oloff die Seerower en Ramala. Hy lewer ook bydraes vir die reekse S.A. Polisie en Swerwerspeurder. As Dirk Lubbe skryf hy die spioenasiereeks Profeet. Hy skep ook die fotoverhaalreekse Mark Condor en Saboteur.

Deesdae is dit boeke wat versamel word. Daar is ook iemand wat die buiteblaaie restoureer. Die kopiereg op vele van hierdie reekse het nou verval en heruitgawes is moontlik. Van hierdie boeke word nou weer uitgegee in gedrukte vorm en in e-boek formaat.

Hierdie reekse was geskryf vir, en is gelees deur, Blanke Afrikaanssprekendes. Hierdie reekse avontuurverhale kan waarskynlik gesien word as ‘n kultuurproduk. Iets wat eie aan ons was. Dit is werd om onthou en bewaar te word.

 

 

Save

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Hy was Swart, nie swart nie

Die Republiek van Suid-Afrika het in 1961 tot stand gekom, nie in 1994 nie. Die eerste president van die republiek was Charles Robberts Swart, nie Nelson Mandela nie. In 1994 was daar ‘n magsoorname, daar was nie ‘n nuwe staat gestig nie. C. R. Swart het Elisabeth II van Brittanje opgevolg as staatshoof van Suid-Afrika.

Die eerste President was ‘n Boer. Charles Robberts Swart (of Oom Blackie soos die volk hom geken het) was in 1894 gebore in Winburg, Republiek van die Oranje-Vrystaat. Tydens die Anglo-Boere Oorlog (1899-1902), was Oom Blackie in die Konsentrasiekamp op Winburg saam met sy moeder en ander familie en bure. Sy vader was krygsgevange geneem.

Oom Blackie was ‘n besonder skrander persoon. Hy begin skool op sewejarige ouderdom en behaal sy matriek op dertienjarige ouderdom. Hy was te jonk vir toelating tot die universiteit en begin as vyftienjarige werk as magistraatsklerk. In 1910 begin hy met sy studies by die Grey-universiteitskollege en in 1912 behaal hy sy B.A.-graad. Van 1914 tot 1915 was hy ‘n onderwyser op Ficksburg. Van 1915 tot 1918 studeer hy verder en behaal die LL.B graad. In 1918 werk hy as regsassistent by die Bloemfonteinse Munisipaliteit. Van 1918 tot 1948 was hy ‘n advokaat by die Hooggeregshof in Bloemfontein en ook deeltydse dosent in regte.

Met die Rebellie van 1914 was Oom Blackie in hegtenis geneem op aanklagte van spioenasie en dat hy by die rebelle wou aansluit.  Hy was vrygelaat en toegelaat om onderwys te gee, maar was heeltyd onder huisarres.

Gedurende 1921-1922 was hy in die VSA vir studie in joernalistiek. In hierdie tyd het hy op parkbankies geslaap, op straathoeke gesing vir geld en selfs in ‘n rolprent opgetree. Hy het ‘n studietoer onderneem in die VSA, Brittanje, Nederland en België. Later in sy lewe het hy as joernalis en redakteur gewerk.

Oom Blackie Swart het van jongs af in politiek belanggestel en was ‘n stoere republikein. Hy was sedert die stigting van die Nasionale Party in 1914 ‘n lid daarvan. Van 1923 tot 1933 was hy volksraadslid vir Ladybrand. Die smelting van Genl Herzog se Nasionale Party en Genl Smuts se Suid-Afrikaanse Party in 1933, was vir Oom Blackie totaal onaanvaarbaar. Hy sluit toe ook aan by die Gesuiwerde Nasionale Party van Dr D.F. Malan. In 1939 vind die skeuring tussen Hertzog en Smuts plaas en daarna het die Herenigde Nasionale Party tot stand gekom. Die verhouding tussen Oom Blackie en Genl Hertzog (albei Vrystaters) was nie goed nie. In 1941 word Oom Blackie deur Winburg weer tot die Volksraad verkies. Na die oorwinning van die Nasionale Party in 1948, stel Dr Malan hom aan as Minister van Justisie.

In 1939 het Oom Blackie by die Ossewa-Brandwag (OB) aangesluit en op die Groot Raad gedien. Hy het later daaruit bedank omdat die OB nie meer aan sy verwagtinge voldoen het nie. Na die koalisie het hy aangesluit by die Afrikaner-Broederbond (AB) want hy het gemeen hulle streef na volkseenheid.

C.R. Swart was gereken as ‘n besonder bekwame kabinetsminister. Van 1960 tot 1961 was hy die laaste Goewerneur-Generaal van die Unie van Suid-Afrika. Net soos sy voorganger, het hy geweier om ‘n eed van getrouheid aan die staatshoof, Elisabeth II van Brittanje, af te lê. Van 31 Mei 1961 af was hy die eerste president van die Republiek van Suid-Afrika. In 1967 het hy afgetree en hom op sy plaas De Aap naby Brandfort gevestig. In 1982, toe hy 87 was, is Oom Blackie oorlede.

Oom Blackie was nie net in die politiek betrokke nie, hy het heelwat op kultuurterrein gedoen. Hy was betrokke by die Taalfees, FAK, Voortrekkers, Nasionale Oorlogsmuseum van die Boererepublieke, Nasionale Vrouemonument, Afrikaanse Handelsinstituut en nog meer.

Oom Blackie was ook ‘n skrywer en joernalis. Hy het twee kinderboeke geskryf: Kinders van Suid-Afrika (1933) en Die agterryer (1939). Hy het ‘n aantal artikels vir tydskrifte en koerante geskryf. Hy het ook gedigte en liedere geskryf, ondermeer skoolliedere vir drie verskillende skole.

Verder het Oom Blackie rugby gespeel en was hy ‘n skeidsregter. Hy het ook van jukskei en rolbal gehou. Hy het ook met Afrikanerbeeste geboer. Hy was lank en skraal, meer as twee meter lank.

Oom Blackie was ‘n gewilde en geliefde persoon, altyd toeganklik en jonk van gees. Van die ouer geslag sal sy staaltjies en humorsin onthou. Een staaltjie wat hy vertel het, was van ‘n ernstige toespraak by ‘n volksfees. Hy noem toe die helde van Spioenkop. ‘n Oom wat nie goed kon hoor nie, spring op en skree “Hoor, hoor”. Na die tyd vertel die oom: “O, het jy gesê die helde van Spioenkop, ek het gedink jy sê te hel met die spietkops.” ‘n Ander staaltjie was oor die bewoording van ‘n naambord vir sy plaas. Moet dit lees: C.R. Swart – De Aap of De Aap – C.R. Swart?

Hy was ‘n veelsydige man. ‘n Beginselvaste persoon, hy het nie saam met die wind gedraai nie en nie sy oortuigings prys gegee om sy loopbaan of finansies te bevorder nie. ‘n Man van integriteit, ‘n man uit die volk en vir die volk. Hy het geleef en gestreef in die tyd tussen die generaals en die beroepspolitici, in die tyd van die republikeine.

 

 

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Gister se sondes en vandag se sondes

Eens op ‘n tyd was jy jonk en rebels. Toe rebelleer jy teen die establishment van daardie dae. Die hele spul met hulle outydse sienings en met al die onreg wat hulle pleeg. Hoewel jy toe nog jonk was, kon jy onreg op ‘n myl raaksien. Jy kon ook sien wat gedoen moet word om hierdie onreg uit te roei. As jy dit kon sien, hoekom kon hulle nie?

Intussen het die horlosie aangestap. Jy is ouer, jy is wyser, en o wee, jy is nou die establishment. Want jy is ‘n ouer, jy is dalk ‘n onderwyser, jy is ‘n leidende persoon in jou gemeenskap, jy het stemreg en jy stem in verkiesings. Jy het gehelp om die huidige situasie tot stand te bring. Die verantwoordelikheid is joune.

So, hoe het dit toe gegaan met jou rebellie? Is die wêreld nou ‘n beter plek? Is al die onreg toe uitgeroei? Was jou rebellie toe die moeite werd?

Hier, in my omgewing, is daar ‘n omroeper wat gereeld oor die radio dit het teen die verstokte verkramptes. Hy vat hulle gereeld aan oor daardie selfde goed waaroor hy in sy jong dae hulle ook aangevat het. Die probleem is dat die verstoktes van vandag nie meer die verstoktes van gister is nie. Die goed waaroor hy baklei is lankal nie meer omstrede kwessies nie. Another Brick in the Wall is regtig nie meer verbode of ‘n treffer nie. Saambly (onder andere) is nou outyds, dit was ‘n omstrede saak in die jaar toet. Die goed wat in sy jeug warm geskille was, is nou koud.

Dan is daar die blanke anti-apartheid brigade. Eens op ‘n tyd was daar ‘n politieke ideologie wat “apartheid” geheet het. Hulle het gemeen dit is ‘n ideologie van groot onreg en het dit toe hand-en-tand beveg. Toe was hulle dapper stryders teen daardie onreg. Hulle het opgeoffer vir die goeie saak. Maar nou, helaas, bestaan apartheid nie meer nie. Hulle het gewen. Na hulle gewen het, toe weet hulle nie wat nou verder nie. Daar het hulle toe vasgeval. Die arme drommels weet nie wat om nou te doen nie, nou hou hulle maar aan baklei teen die oorlede vyand, apartheid.

Die rebelle wat gewen het, is die establishment van vandag. Hulle dra nou die verantwoordelikheid. In plaas van aan te hou veg teen die verslane vyand, moet hulle kyk na wat hulle vermag het. Die ongeluk is dat die onreg van apartheid vervang is met ‘n groter onreg. Hierdie groter onreg is die resultaat van die blanke anti-apartheid brigade se rebellie. Dit is die vrug van hulle arbeid. Hulle ontken dat daar tans groter onreg gepleeg word en was hul hande in onskuld.

In die wêreld van weleer, was die verkrampte establishment gesien as regs, konserwatief, uit pas en outyds. Hulle was kapitaliste wat nie omgegee het vir hulle medemens nie. Die rebelle was links, liberaal, besorg oor die omgewing en die welstand van die armes en verdruktes. Toe het hulle gewen en aan bewind gekom. Nou is die linkse liberales die nuwe establishment. Doen hulle beter as hulle voorgangers? Die nuwe wêreld wat hulle geskep het, is nog slegter as die vorige wêreld wat hulle beveg het. Daar is meer onreg, daar is minder vryheid, daar is meer verdruktes.

Ons sien dit nou in Amerika, en binnekort, in Europa. Die publiek verwerp nou die links-liberale heerskappy. Dit is ‘n bitter pil om te sluk. Nou doen hulle maar wat hulle voorheen ook gedoen het. Hulle betoog, brand en gebruik geweld.

Wie se skuld is dit dat die wêreld van vandag slegter en boser is as voorheen? Is dit nie juis die oorwinnaars se skuld nie? Maar wat nou as jy weier om skuld te aanvaar? As jy aanhou om te ontken dat jy verkeerd was en steeds is? Wel, dan pak jy die skuld op iemand anders, natuurlik. Dan hou jy aan om te praat van die goed wat lankal verby is en die mense wat lank gelede onreg gepleeg het. Daarom moet die geskiedenis herskryf word, iemand anders moet beskuldig word.

Is dit normaal om nooit te erken dat jy verkeerd was nie? Dat dit altyd iemand anders is wat skuldig is?

“Die vaders het suur druiwe geëet en die tande van die seuns het stomp geword” (Jer 31:29). So het die kinders van Jakob hulleself probeer verontskuldig.

 

 

 

 

 

 

 

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Kan jy die pyp rook?

Adam Tas (die eerste een) was so gaaf om ‘n dagboek te hou. Daarin vertel hy van hoe hy en sy vriende tabak gerook het. Mens kry die indruk dat die rokery eintlik ‘n kuier was. Daar is ietsie gedrink, kaart gespeel, gesels en natuurlik tabak gerook. Dit was in die vroeë 1700’s.

Die mans van die Boerevolk word dikwels voorgestel as pyprokers. Soveel so, dat vertel word dat Keyser pype spesiaal (in Londen) vir hulle gemaak is. Die meerderheid mans het pyp gerook, die pa’s, die ooms, die neefs. Die president, die generaal en die dominee. Sarel Cilliers het ‘n kalbaspyp gehad, President Paul Kruger het ‘n kromsteel gehad. Ons het ook ‘n paar uitdrukkings in ons taal oor tabak en pype. ‘n Lelike pyp rook, Sal hy die pyp rook?, Stop van myne, Twak praat, Jou twak is nat. Dit sê vir ons dat pyp rook deel van ons kultuur is.

Pyprook was nie net by ons gewild nie, dit was oorsee ook so. ‘n Pyp was gesien as deel van ‘n man se noodsaaklike benodigdhede. Van die duur klerewinkels het ook pype verkoop as ‘n mode item, met ander woorde dat die man cool kan lyk. ‘n Pyp is ook gekies om by jou gesigstruktuur te pas. ‘n Goedgeklede man het ‘n pyp gehad. Beroemde akteurs het poseer met ‘n pyp (Cary Grant, Clark Gable, Tom Selleck). Daar was ook vroulike pyprokers soos Koningin Victoria, Gertrude Stein en Greta Garbo.

Jong mans het begin rook wanneer hulle universiteit toe gaan. Pyprook was iets wat geassosieer is met intellektualisme. Albert Einstein, CS Lewis, Bertrand Russell, Mark Twain, Jacques Cousteau, Henry Mancini was almal pyprokers. Soos Einstein dit gestel het: “I believe that pipe smoking contributed to a somewhat calm and objective judgement in all human affairs.”

Die hele proses van keuse van pyp, keuse van tabak, die stop van die pyp, die aansteek daarvan, die eerste trekke, is alles ‘n ritueel. Vir mense is sulke rituele nuttig om insig te vind en om orde uit chaos (in denke en emosies) te skep. Dit kan ook dien as viering van iets, ‘n sukses wat behaal is. Derhalwe is die pyproker veronderstel om geordende gedagtes en emosies te hê en om 00r goeie oordeel te beskik.

Die rook van ‘n pyp en die rook van ‘n sigaret is twee verskillende dinge.  Die rook van ‘n sigaret is geriefliker. Dis maklik om ‘n pakkie in jou sak te dra, dis maklik om aan te steek, dis maklik om dood te druk as jy klaar is. Die pyproker het sy pyp, sy tabaksak en sy stopgereedskap om saam te karwei. Om te stop en aan te steek vat ‘n rukkie en as jy klaar gerook het, vat dit weer ‘n rukkie om uit te klop en skoon te krap. Met sigarette is daar nie onderhoud betrokke nie. Met die pyp is daar ‘n hele skoonmaakproses en gereelde onderhoud nodig. Pyprook is goedkoper. Hoewel ‘n pyp relatief duur is om aan te koop, is die pyptabak heelwat goedkoper as sigarette. Die pyproker trek ook minder rook in as die sigaretroker. Met ‘n pyp is dit skuif, skuif, trek in (puff, puff, inhale). Met die sigaret is elke trek ‘n intrek.

Dit word vertel dat, in 1964, die Surgeon General van die V.S.A. bevind het dat pyprokers langer leef as mense wat nie rook nie. Daarvolgens blyk dit dat mense wat wel rook, eerder pyp moet rook, aangesien dit ‘n meer gesonde manier is om tabak te geniet. Tabak is ‘n natuurlike produk, ‘n kruie, organies, en eko-vriendelik. Dit help ook teen lastige goggas.

Dit was seemanne wat in die 1500’s tabak in Europa bekend gestel het. Na bewering het hulle vertel dat die rook van tabak help vir honger en dors, dat dit kalmerend is en dat dit ‘n gevoel van vreugde gee.

Onthou ook dat jy 18 moet wees voor jy mag pyp rook en op elke pakkie tabak is al die gesondheidswaarskuwings wat jy  moet lees. Sommige mense beskou rook as ‘n sonde en derhalwe moet jy ook ekstra belasting daarop betaal.

(Foto uit: Gentlemans Gazette, Guide to Tobacco Pipes and Pipe Smoking, 5 March 2014)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Veels geluk, liewe maatjie

Is daar by die Boerevolk enige unieke gebruike ten opsigte van verjaardae? Gebruike of tradisies wat nie onder ander volke voorkom nie, gebruike en tradisies wat deur ons voorouers begin is. As daar is, kon ek dit nie opspoor nie. Dit lyk of ons verjaardae vier op dieselfde wyse as in Engeland en Europa. Die koek met kersies en geskenke aan die een wat verjaar.

Verjaardagviering by klein kindertjies, by tieners en by volwassenes verskil van mekaar. By die kleintjies word maatjies genooi en, behalwe die koek en lekkernye, is daar ook speletjies om almal besig te hou. Dit alles word deur die ouers gereël. Tieners reël hulle eie partytjies met tienermusiek en dans. Afhangende van ouerlike toesig, mag daar ook aktiwiteite wees wat andersins ontoelaatbaar sal wees. Volwassenes se verjaardagvieringe wentel dikwels om ‘n ete. Dit kan ‘n braai wees of ‘n ete vir die genooide familie en vriende.

Die Bybel het nie riglyne oor verjaardae nie. Slegs een verjaardagviering word vermeld, die verjaardag van die Egiptiese Farao in Gen 40:20. Die Bybel se stilswye hieroor is vermoedelik omdat die Bybelse kalender op die maan se siklus bereken is. Die Romeine (ons gebruik hulle kalender) het verjaardae met rowwe partytjies en groot geskenke gevier. Van die vroeë kerkvaders het verjaardagvieringe afgekeur. In die middeleeue het die Europese adel hulle geboorteherdenkings gevier, die gewone mense het die Heiliges se geboortes herdenk. Vandag vier christene oor die algemeen wel verjaardae, hoewel daar sekere godsdiensgroepe is wat dit nie doen nie.

‘n Deurgangsrite is wanneer ‘n indiwidu die status van een ouderdomsgroep verlaat om die status van ‘n ander ouderdomsgroep te betree. Deurgangsrites verskil van een etniese groep na die ander. By ons is byvoorbeeld mondigwording en kerklike “aanneming” sulke rites. By die Boerevolk, was die “aanneming” in die kerk ‘n baie belangrike saak. Sou ‘n jong persoon nie slaag om “aangeneem” te word nie, was dit ‘n groot skande vir die familie. Die eintlike proses was die deurloping van “kategese”. Wanneer dit voltooi was, kon die jongeling “belydenis van geloof aflê”. Hierna was die jongeling ‘n volwasse lidmaat van die kerk.

Nie alle verjaardae is gelyk nie, sommiges is meer belangrik as ander. Wanneer volwassenes ‘n sekere mylpaal bereik, soos om 40 jaar oud te word, is dit ‘n groter geleentheid as sê 39. Daar is ook ander belangriker verjaardae soos aftree-ouderdom (wat ook die oorgang van een status na ‘n ander is) en ouderdomme soos 70, 80, 9o en 100.

Mondigwording is wanneer ‘n jong persoon oorgaan van kind tot volwassene. Die ouderdom van mondigwording word deur die betrokke land se regstelsel bepaal, dit is dus nie ‘n etniese aangeleentheid nie. Om ‘n sekere ouderdom te behaal gee aan daardie persoon sekere regte en verantwoordelikhede. Afhangende van die toepaslike regstelsel kan dit die reg gee om skool te verlaat, of om militêre diens te doen, of om in te stem tot seksuele omgang. Mondige persone mag ook die reg hê om sonder ouerlike toestemming in die huwelik te tree. Hulle mag ook stem in verkiesings, hulle mag alkohol en tabak koop, hulle mag lotery kaartjies koop of hulle mag ‘n bestuurderslisensie kry. Hulle is dan nie meer kinders nie en mag hulle eie besluite neem en kontrakte sluit. Daarmee saam is hulle ten volle aanspreeklik vir hulle dade en moet hulle verantwoordelikheid daarvoor neem. In sommige lande is daar meer as een ouderdom waarop hierdie regte en verantwoordelikhede oorgedra word, byvoorbeeld op 16 een ding, op 18 ‘n ander ding en op 20 die res.

In die dae van die V.O.C. was 25 die ouderdom van mondigwording. Tydens die pionierstydperk was dit van meer belang dat die kinders in staat moes wees om ‘n selfstandige boerdery te behartig. Dit word vertel dat ‘n seun met sy 16de verjaardag ‘n geweer en pyp present gekry het. Meisies was al van 14 af hubaar.

In ‘n groot deel van die wêreld, word verjaardae gevier met ‘n spesiaal gebakte koek waarop iets geskryf is en die persoon se ouderdom aangedui word. Gewoonlik is daar soveel kerse as die persoon se ouderdom, of alternatiewelik ‘n nommerkers. Die persoon wat verjaar moet die kerse doodblaas en ‘n wens maak. Dan is dit gebruiklik om aan die indiwidu wat verjaar, ‘n geskenk te gee wat pas by sy ouderdom. Daar mag ook ‘n heildronk ingestel word. Die stuur van verjaardagkaartjies het betreklik onlangs in gebruik gekom. Vandag word gelukwense ook deur telefoonoproepe en teksboodskappe gestuur.

Partytjies het dikwels ook ‘n tema. Die gaste trek so aan dat dit by die tema pas. Kunstenaars word ook soms gehuur om die partytjie op te vrolik, byvoorbeeld ‘n nar of ‘n orkes.

Daar is heelwat volwassenes wat sê dat hulle nie hul eie verjaardae belangrik ag nie en dit vergeet. Nogtans is dit lekker as jou geliefdes jou verjaardag onthou en jou bederf. ‘n Suksesvolle verrassingspartytjie se geheim is dat die persoon wat verjaar nie daarvan uitvind nie. Verkieslik moet hy die indruk kry dat sy familie en vriende sy verjaardag vergeet het. Die oorgang van teleurgesteldheid na blydskap is iets kosbaars om te beleef.

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Dit maak ‘n sterk man swak en ‘n swak man sterk

Lank gelede het my een oupa ‘n buurman gehad met die naam Gert Briers. Oom Gert het ‘n stooklisensie gehad en was bekend vir sy perskemampoer. Ek het nou nog ‘n botteltjie van sy mampoer uit 1974 (of dit dalk al verslaan het, weet ek nie). My ander oupa het uit sy oorskot druiwe een keer per jaar soetwyn gemaak. Toe ek ‘n jong volwassene was, was dit die “inding” om rooiwyn, whiskey en konjak te drink. Jy moes aanleer hoe om dit te doen, kon jy dit reg doen was jy beskou as iemand met “kultuur”. Het ons, die Boerevolk, ‘n eiesoortige kultuur ten opsigte van alkoholiese drank?

Ons voorsate uit Europa het die maak van wyn en brandewyn in Suidelike-Afrika gevestig. Die eerste wyn is gemaak in 1659. Die Franse Hugenote word ook erken vir hulle bydrae tot die wynbedryf. Die maak van brandewyn is byna so oud soos die maak van wyn. Hoewel wyn en brandewyn die oudste alkoholiese dranke in ons geskiedenis is, is dit van die begin af kommersieël geproduseer. Sodra iets kommersieël gemaak word, is dit nie meer ‘n eiesoortige produk van ‘n sekere etniese groep nie.

Ons voorgeslagte, wat nie wynboere was nie, het die geheim van brandewynstook gebruik om tuisgemaakte drank te maak. (Terloops, die brand in brandewyn is ‘n ou woord vir stook.) In die Kaap word dit witblits genoem en in Transvaal is dit bekend as mampoer. Dit is identies aan Europese vrugteschnapps (onversoet). Is dit waar die uitdrukking “neem ‘n snapsie” vandaan kom?

Mampoer / witblits word gemaak van vrugte wat beskikbaar is. Die mees algemene vrugte is appelkose, kersies, lemoene, pruime, pere, vye en geelperskes. Ek het ook ‘n bottel kareebessie mampoer. Gesinne wat tuisgemaakte brandewyn maak, het hulle eie geheime resepte, vuurmaakmetodes en stookprosedures. Sulke gesinne doen dit al lank en die kuns word van een geslag na die ander oorgedra.

In 1924 het die Kaapse Wijnbouwersvereniging (KWV) ‘n monopolie vir die maak van brandewyn by die staat verkry. Mampoerstokers was toegelaat om steeds hulle produkte te maak, maar hulle mag dit nie verkoop het nie. Hierdie stokers moes by die staat registreer en ‘n lisensie bekom. Die kostes was hoog en boonop het die staat toesig gehou oor mampoerstokers.

In 1982 is die Kultuur Stokers Gilde gestig om die stooktradisie te bewaar en is die oordrag van stooklisensies van vader na seun goedgekeur. Sedert 2007 word mampoerstook wettiglik toegelaat, maar dit mag net verkoop word deur persone met ‘n kommersiële lisensie. Lisensies kos R 1 per jaar. Die lisensie bepaal dat slegs vrugte wat op die plaas groei, gebruik mag word.

Die stookproses behels ‘n paar verskillende prosesse. Eerstens moet die vrugte gis. Die vrugte word fyn gemaak om die gisting te verhaas. In die verlede is beesvel kuipe gebruik om die vrugte in te gis. Deesdae word hout-, sement- of staalvate hiervoor gebruik. Wanneer die vrugte begin gis, word dit warm en dryf dit na bo.

Dan moet die mos getoets word om vas te stel wanneer met stook begin kan word. Daar is drie maniere wat stokers gebruik om te besluit: die borrels in die gistingproses word minder, die mos word geproe of dit oorgaan van soet na suur, die gedrag van insekte word dopgehou. In die algemeen word gesê dat hoe meer suiker daar is hoe meer drank word verkry. Indien dit suur word, word dit asyn.

Na die gisting voltooi is, gaan die mos stookketel toe. Die stookketel is van rooikoper en word in ‘n baksteenoond toegebou. Vuur word in die oond gemaak. Aan die bokant van die ketel is ‘n gat waarin die helm pas. Die helm is verbind aan ‘n spiraalpyp wat in ‘n afkoelvat, waarin koue water sirkuleer, afgaan. Damp vergader in die helm en spiraalpyp, waar dit kondenseer en in ‘n opvangemmer inloop.

Die eerste stooksels wat opgevang word, het ‘n lae alkoholinhoud en word die voorloop genoem. Dit is vol onsuiwerhede. Wanneer die vloeistof helder pêreltjies begin vorm met die uitloop, is die produk reg vir verdere verwerking. Die hartgedeelte in die eerste stook word eenkant gehou vir die oorhaal, die tweede stookproses. Die naloop is wanneer die alkohol begin flou word. Verskillende stooksels se hartgedeeltes word gemeng om die produk en sterkte te verkry wat die stoker verlang.

In die ou dae was die alkohol gemeet deur ‘n stukkie vet in te gooi. Wanneer dit sterk genoeg was, het die vet bo die vloeistof uitgesteek. Deesdae word alkoholtoetsers gebruik.

Brandewyn, en dus ook mampoer, word tradisioneel erken vir sy gesondheidseienskappe. Dit gee glo verligting van verkoue, griep, sinus en maak die asemhalingstelsel oop. Dit help ook vir spysvertering en is ‘n bloedverdunner. Daar is nie preserveermiddels in mampoer nie.

Mampoer word gestook vir die liefde van die saak en die behoud van ons eie volkskultuur. Die stokers bring hulle kant, is dit dan nie ons plig om hulle te ondersteun nie? So wanneer jy volgende keer ‘n kultuurgeleentheid het, vergeet die rooiwyn en skink ‘n snapsie.

 

 

 

 

 

 

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Uit met die oue, in met die nuwe

Alle mense wat kalenders het, vier die oorgang van die ou jaar na die nuwe jaar. Wat mense sonder kalenders doen, weet ek nie. Die wat wel kalenders het, het nie dieselfde kalenders nie en gevolglik word nuwejaar nie wêreldwyd op dieselfde dag gevier nie. Ons gebruik die Romeinse kalender en die Romeine het besluit die ou jaar eindig op 31 Desember en die nuwe jaar begin op 1 Januarie, vir wat dit werd is.

In die vroeë jare van die Boerevolk, was die viering van Nuwejaar belangriker as die viering van Kersfees. Die maniere waarop Nuwejaar in Europa gehou is, moes aangepas word by plaaslike omstandighede. ‘n Ander faktor in hoe die fees gevier was, was die Boerevolk se godsdienssin, sobere lewenswyse en die ylbevolkte binneland.

Aanvanklik is Nuwejaar gevier met ‘n militêre parade en kerkdiens. Eers van 1698 af, het dit in Kaapstad die gebruik geword om met middernag kanonskote, geweervuur en vuurwerke die Nuwejaar in te lei. Op die platteland was Nuwejaarsdag ‘n gesinsdag met ‘n feesmaaltyd.

Om goeie wense vir die nuwe jaar oor te dra, is ‘n gebruik wat reeds deur die Romeine gedoen is. By ons voorouers was dit die gebruik om Nuwejaarskaarte uit te stuur aan vriende en familie. Die kaartjie is met die hand uitgeskryf en persoonlik afgelewer. ‘n Tipiese Nuwejaarswens was: “Baie heil en seën in die nuwe jaar”. Meer onlangs is gedrukte kaartjies gestuur wat goeie wense vir beide Kersfees en Nuwejaar oordra. Ek vermoed die meeste mense stuur deesdae hulle goeie wense boodskappe elektronies.

Die Boerevolk het in vroeër jare geskenke op Nuwejaar, nie Kersfees nie, gegee. Geskenke is nie net aan familie en vriende gegee nie, maar ook gegee aan nie-blanke werknemers.

Vuur en geraas met die oorgang na die nuwe jaar, word teruggevoer na oud-Germaanse gebruike. Vir die Germane was vuur ‘n simbool van nuwe lewe en is groot vure gemaak om “die son te help”. Lawaai moes bose geeste verdryf sodat hulle nie die nuwe jaar kon bederf nie. Die rondgooi van vuurballe was uit Nederland afkomstig. Ou lappe is in bondels gebind, in lampolie gedoop, aan die brand gesteek en die lug ingegooi. In groter dorpe en stede is lawaai gemaak deur op blikke te slaan en gillend en skreeuend deur die strate te hardloop. Vandag word toeters geblaas, klokke gelui, en fluite geblaas wanneer die horlosie oorslaan na die nuwe jaar. Die gebruik om vuurwerke te skiet word hewig teengestaan deur dierebeskermingsgroepe.

Dit was ook gebruiklik om kwajongstreke op Oujaarsaand aan te vang. Op Oujaarsnag moes die werf skoon en netjies wees want dan loop bose geeste rond om kwaad aan te rig.

Die oudste gebruik by die Boerevolk was om Oujaarsaand as ‘n gesinsfees te vier. Dit was ‘n Nederlandse tradisie wat ook hier nagevolg is. Met die “sit die oujaar uit” is die tyd tot middernag verdryf met speletjies en lekkernye. Wanneer geskenke nie met Kersfees gegee word nie, word dit op Oujaarsaand gegee.

Een van die twee unieke inheemse gebruike is die Boeredans op Oujaarsaand. By die dans is daar ‘n Boereorkes wat Boeremusiek maak. Kenmerkend van Boeremusiek is die speel van die konsertina. Die vrouens het gesorg vir melktert, tertjies, en allerlei ander gebak. Sterk drank sal ook beskikbaar wees. Die volgende dag, Nuwejaarsdag, was ‘n dag vir piekniek, Boeresport en perderesies.

Die ander inheemse gebruik is om die jaarsoorgang kerklik te vier met middernagdienste. Die middernagdiens is ‘n mensgemaakte tradisie en is nie gegrond op ‘n Bybelse voorskrif nie. Die diens strek gewoonlik vanaf die laaste gedeelte van die ou jaar tot die eerste deel van die nuwe jaar. Daar was ook ‘n plegtige aflees van die name van almal wat in die ou jaar oorlede is. By die geleentheid word gelowig teruggekyk na die afgelope jaar en met vertroue uitgesien na die komende jaar.

Baie etniese groepe verloor hulle eie tradisies en gebruike voor die aanslag van internasionalisme, ons ook. Die handlanger van internasionalisme is televisie. Hierdie aanslag raak ook ons feeste en ons maniere van feesvier. Dit is hoofsaaklik plattelandse gebiede wat nog bestand is hierteen en waar eiesoortige gebruike nog gehandhaaf word.

Save

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk en Kersfees

Die viering van Kersfees onder die Boerevolk is nie baie oud nie en daar is ook geen eie tradisie daaromtrent nie. Dit het eers laat in die negentiende eeu inslag gevind, veral as gevolg van Duitse en Engelse invloed. Aanvanklik was dit suiwer ‘n kerklik-godsdienstige fees sonder uiterlike vertoon. Tot omstreeks 1825 was Kersfees ‘n gewone werksdag en is die dag stil by die huis deurgebring.

Engeland het in 1834 Kersfees amptelik erken. Die Calvinistiese kerke in Suidelike-Afrika het die voortou geneem om Kersfees en die geboorte van Christus amptelik erken te kry. In 1865 het die ZAR en in 1891 het die Vrystaat Kersfees amptelik erken. Vir ‘n ruk was dit die gebruik om Kersfees as Nagmaal te vier. Op sommige plekke is pieknieks gehou. Dit het ook ‘n gesellige gesins- en familiefees geword.

Die kersboom het uit Duitsland na die res van Europa versprei. In Engeland het dit in 1841 gewild geword. In 1855 is die eerste kersboom in Kaapstad opgerig. Die Afrikaanse kerke het die kersboom van 1888 af begin goedkeur, hulle het nie ‘n probleem met die boom of geskenke gehad nie, wel met Kersvader.

Die gee van kersgeskenke was algemene gebruik onder Engelssprekendes in Suidelike-Afrika. Die Boerevolk het op Nuwejaar geskenke gegee, nie op Kersfees nie. Dit was in ooreenstemming met die gebruik in verskillende Europese lande.

Die kersmaal het in 1890 gewild geword by Afrikaanssprekendes. Op plekke was daar ook perderesies, skyfskiet en vuurwerke op die dag voor Kersfees. Die sing van kersliedere en die stuur van kerswense is twee ou Engelse gebruike. Die eerste kerskaartjie dateer uit 1846 in Engeland. Die eerste Afrikaanse kerskaartjie verskyn in 1916. In 1949 het “Kersliedere by kerslig” uit Australië oorgewaai. Dit is aanvanklik deur die kerke afgekeur. Vandag is daar ‘n hele bedryf vir kersfeesmusiek.

Aanvanklik het die Afrikaanse kerke hulle verset teen Kersvader / Sinterklaas. Vandag is Kersvader oral te vinde. Die kerskous het nie onder die Boerevolk navolging gekry nie.

Vandag is daar drie verskillende Kersfeeste: die kerklik-godsdienstige model, die heidense model en die geldmaak model. Al drie is dikwels ineengestrengel.

Onder die Boerevolk is die kerklik-godsdienstige Kersfees nog steeds die belangrikste en daar word steeds kerkdienste op kersdag gehou. Die Boerevolk het geen eie tradisies en gebruike omtrent Kersfees nie. Alles is die navolging van gebruike in Westerse lande soos Duitsland, Brittanje en Amerika.

Kerklik-godsdienstig is nie sinoniem met Christelik of Bybels nie. Daar is natuurlik geen regverdiging uit die Bybel vir Kersfees of die vier van Christus se geboorte nie. Dit is ‘n mensgemaakte instelling waarmee simboliese betekenis gegee word aan gebruike en voorwerpe wat ook ander betekenisse kan hê.

 

 

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin