Ons stamouers was vlugtelinge

Wat op aarde het die Hugenote besiel om na die Kaap te kom? Hulle het tog nie ‘n kolonie kom stig nie. Hulle was nie setlaars nie. Hulle was ook nie fortuinsoekers nie. Hulle was opgevoede en opgeleide mense in beskaafde Europa, hoekom het hulle na wilde Donker Afrika gekom? Sekerlik nie vir avontuur nie, hulle was gesinsmense wat na die toekoms van hulle kinders moes omsien. Ek, met my Franse van, is van Hugenote afkoms. Omtrent almal van die Boerevolk, al het hulle nie ‘n Franse van nie, het ook Hugenote bloed in hulle are.

Ons Hugenote voorouers was vlugtelinge. Of hulle word in Frankryk uitgemoor of hulle vlug, dit was die keuses voor hulle. Hulle was nie politieke vlugtelinge nie, ook nie misdadigers nie. Volgens hulle koning, het hulle die verkeerde godsdiens beoefen en moes hulle uitgeroei word. Watter soort koning, van alle dinge, laat sy volksgenote uitmoor? Die koning was Rooms-Katoliek en die Hugenote was Protestante. Hulle kon ook nie na enige land toe vlug nie, hulle is slegs toegelaat om na Protestantse lande te vlug. Switserland, Duitssprekende state, Engeland, Nederland en enkele ander was veilig. As vlugtelinge was hulle armoedig, hulle het al hulle besittings verloor. Hulle was middelklas mense met huise, plase of besighede. Van hulle kon in die veilige lande geakkommodeer word, ander is aangemoedig om na nedersettings in Amerika, Afrika en die Ooste te gaan. So het dit gebeur dat ‘n klein klompie na die Kaap gekom het om met niks van voor af te begin. My eie stamvader wou nie Kaap toe kom nie, maar hy het met die seereis so siek geword dat hy nie verder kon nie. Hy was verplig deur omstandighede om aan die Kaap te bly.

Die moeilikheid in Frankryk het begin toe mense die Bybel begin lees het. Dit is gevaarlik wanneer daar Bybels beskikbaar is, dit is hoogs gevaarlik wanneer dit wel gelees word. Voorheen, voor die Bybel vertaal was en voor die drukpers uitgevind is, was die Bybel slegs in Latyn beskikbaar en daar was maar net hier en daar ‘n Bybel op ‘n boekrak. In omtrent 1294 het ‘n priester, Guyard de Moulin, ‘n Franse vertaling gedoen. In die 12de eeu het Pierre de Vaux (ook bekend as Pieter Waldo) ‘n Provensaalse vertaling gedoen. Die moeilikheid met Waldo was dat hy nie net die Bybel gelees het nie, maar dat hy oortuig was dat dit in die praktyk toegepas moes word. Hy word dikwels beskou as die een wat die kerkhervorming vooruitgegaan het. Olivetan het in 1488 ‘n Franse Bybel vir die Waldense gepubliseer. Jacques Lefevre het in 1523 die Nuwe Testament in Frans vertaal en in 1528 die hele Bybel. Nie almal kon lees en skryf nie, maar die adel en middelklas kon. Hulle het die Bybel begin lees en dit met mekaar bespreek. Toe hulle self die Bybel lees, sien hulle alles wat verkeerd en onbybels was in die die Rooms-Katolieke Kerk. Van die Katolieke praktyke was as afgodery beskou. Hulle het standpunt ingeneem en hewige kritiek uitgespreek. Die getalle mense wat wou hê dat die kerk hervorm moet word, het toegeneem en hulle vyande het hulle “Hugenote” genoem. Waar die benaming vandaan kom is onseker.

Die Protestante se invloed en ywer teen wat hulle as afgodery beskou het, het toegeneem en die Katolieke teenreaksie het meer gewelddadig geword. Daar het uiteindelik agt burgeroorloë uitgebreek (die Godsdiensoorloë). Twee belangrike adelike families het betrokke geraak. Die Huis van Guise was Katoliek en die Huis van Bourbon was protestants. Die Hugenote het ‘n gedugte weermag, onder die leierskap van Admiraal Gaspard de Coligny, op die been gebring. Hendrik van Navarre en die Bourbons het hulle ondersteun. Die massamoord op Hugenote vind plaas op Bartholomeüsnag in 1572. Die massamoord was uitgevoer op bevel van Koning Karel IX.

In 1589 word Hendrik van Navarre koning van Frankryk as Hendrik IV. In 1598 het hy die Edik van Nantes uitgereik wat ‘n einde aan die vyandelikhede gemaak het. Dit het geduur tot sy kleinseun, Lodewyk XIV, aan bewind gekom het. Lodewyk XIV het die Edik van Nantes herroep in 1685. Hierna het Hugenote in groot getalle (skattings wissel van 200,000 tot 1,000,000) gevlug uit hulle geboorteland.

Nederland het toe 2.5 miljoen inwoners gehad en word toegeval met tussen 50,000 en 70,000 vlugtelinge. Daar was groot meegevoel by die Nederlanders teenoor die Hugenote en hulle het veel gedoen om die vlugtelinge te help. Die VOC (Verenigde Oos-indiese Kompanjie) het, onder meer, ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop bedryf. Hoewel dit ‘n maatskappy met ‘n winsmotief was, het hulle gekyk hoe hulle die Hugenote vlugtelinge kon akkommodeer. Die eerste groot groep Hugenote het in 1688/89 in die Kaap aangekom. Voor 1688 was daar reeds enkele Hugenote vryburgers. Na die aankoms van die groot groep het kleiner groepe gevolg.

Die Boerevolk stam van hierdie Hugenote af. Die dogters van die Hugenote het met Hollanders en Duitsers ondertrou en hulle kinders was gevolglik ook Hugenote-afstammelinge. Hierdie voorsate van ons het hulle geloof belangriker geag as hulle aardse besittings en hulle liggaamlike veiligheid. Hulle sou eerder omkom as om hulle oortuigings af te sweer.

Daar word soms die romantiese idee geopper dat van die Hugenote adelikes was. Ongelukkig nie, hulle was almal van die middelklas. Dit beteken hulle kon lees en skryf. Voorheen was hulle van beroep boere en vakmanne, opgeleide en geleerde mense. Die mense wat gewoonlik as die rugmurg van ‘n volk beskou word.

Die Hugenote was die mense wat die Bybel gelees het, tot die gevolgtrekking gekom het dat dit ernstig opgeneem moet word en die oortuiging gehad het dat dit in die alledaagse lewe prakties toegepas moet word. Die meeste ander Europeërs aan die Kaap het presies dieselfde siening gehad en die Hugenote kon gemaklik by hulle aansluiting vind.

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk van Rhodesië

Ek was nog nooit in Zimbabwe nie, maar ek was al in Rhodesië. Dit wil sê Suid-Rhodesië. Eens op ‘n tyd was daar ‘n deel van die Boerevolk wat in Suid-Rhodesië gewoon het. Hulle het Afrikaans gepraat, was lidmate van die drie Susterkerke, het hul eie kultuurverenigings gehad en het selfs hulle eie Afrikaanse koerante gehad. Dit was, maar is nie meer nie.

Lede van die Boerevolk was die eerste blankes wat die gebied verken het. Die Voortrekkers het in 1836 ondersoek ingestel na ‘n moontlike vestigingsgebied noord van die Limpopo. Hierna het Boerejagters al verder die gebied binnegedring totdat die Zambesirivier en die Victoria-waterval bereik is. Dit was voor Livingstone dit “ontdek” het. Daar was ook ‘n goeie verhouding tussen die ZAR (Zuid-Afrikaansche Republiek) en swart stamme wat daar gewoon het. Onder andere het die Banjaistamme in 1880 die ZAR gevra vir beskerming teen die Matabeles. In Augustus 1890 het Louis Adendorff en ander ‘n konsessie van die Banjaihoofmanne gekry om daar te gaan woon. Dit kon nie uitgevoer word nie want Cecil John Rhodes het hulle voorgespring.

Rhodes se maatskappy, BSAC (British South Africa Company), het reeds in Januarie 1890 ‘n kontrak met die Sjonas gesluit wat hulle sou toelaat om Masjonaland binne te gaan. Die Sjonas het gedink hulle wil net kom prospekteer. Rhodes se doelwit was die uitbreiding van die Britse Ryk en hy wou die hele gebied annekseer. Die BSAC het pionierskolonne gebruik om blankes daar gevestig te kry. Die pionierskolonne het hulle voorgedoen as trekgeselskappe. Daar aangekom, het hulle 5 forte gebou. Die aankoms van die kolonne was ‘n verrassing vir die Sjonas. Die gebied is Rhodesië genoem (vernoem na Rhodes) en die belangrikste fort se naam was Salisbury. Spoelgoud neerslae is ontdek en dit het goudkoors laat opvlam. Daar was ook avonturiers wat na die verlore stad Monomotapa wou soek. Die gebied was die BSAC se besitting tot Britse anneksasie in 1923.

Rhodes het advertensies in koerante geplaas om mense aan te moedig om daarnatoe te verhuis. Daar was belangstelling onder lede van die Boerevolk om soheentoe te trek. Afgevaardigdes uit die ZAR en Oranje-Vrystaat het kontak met Rhodes gemaak. Die voorwaardes van Rhodes was aantreklik. Anders as die goudsoekers, het die Boere in landbou geleenthede belang gestel. Alhoewel hulle burgers van die Boere republieke was, was daar tog ook ontevredenheid met hulle regering oor verskeie sake. Ten spyte daarvan dat die pionierstydperk verby was, was daar nog mense wat kans gesien het om pioniers te wees. Verskillende trekgeselskappe is georganiseer en in 1891 het die eerstes vertrek na die onbekende.

Die Boere het saam met Engelssprekendes Rhodesië ingetrek. Die meerderheid was Engels en daar was net een amptelike taal, naamlik Engels. Die Boere was ‘n minderheidsgroep onder die blankes, net soos die Grieke. Nogtans het hulle nie verengels nie, maar hulle eie taal en kultuur behou. Die onderrigtaal in hulle skole was wel Engels, maar Afrikaans kon as ekstra vak aangebied word. Hulle het ook hulle eie kerke gehad. Die Boere was oorwegend landbouers van beroep. Die Boere het hulle in net ‘n paar distrikte gevestig met die gevolg dat hulle hul eie volkskarakter kon behou. In Enkeldoorn was 85% van die mense Afrikaanssprekend. Hulle het ook hul eie kultuurorganisasies gehad wat saamgewerk het as AKUR (Afrikaanse Kultuurunie van Rhodesië). In 1965 het die GRA (Genootskap van Rhodesiese Afrikaners) tot stand gekom.

Dit wil voorkom asof daar in Rhodesië nie die probleem van Boerehaat, soos in Suid-Afrika, was nie. Miskien omdat die Boere min was en nie veel invloed gehad het nie.

Hoewel die Boere onder die blankes ‘n minderheidsgroep was, was hulle ten volle betrokke by hulle land se sake. So was daar van hulle wat staatsamptenare was, sommiges in senior poste. Hulle was lede van die polisie, hulle het deel gevorm van hul land se weermag en het in oorloë hulle deel gedoen. Hulle het ook in die sakewêreld en landbou hulle bydraes gebring. Ook op sportgebied het hulle hul land verteenwoordig. Hulle was lojale Rhodesiërs maar steeds ook lojale lede van die Boerevolk.

Rhodesië het bekwame leiers gehad en die land het op ekonomiese gebied floreer. Veral na die Tweede Wêreldoorlog het daar ‘n groot ekonomiese oplewing plaasgevind en het heelwat blankes uit ander lande immigreer na Rhodesië. In 1953 het Brittanje die Federasie van Rhodesië en Njassaland gestig. Dit het bestaan uit Suid-Rhodesië (vandag Zimbabwe), Noord-Rhodesië (vandag Zambië) en Njassaland (vandag Malawi). Die plan wou Swart aspirasies, Blanke belange en koloniale behoeftes akkommodeer. Dit misluk en word in 1964 ontbind. Suid-Rhodesië het ‘n groter blanke bevolking gehad as die ander en hierdie blankes was permanente inwoners met eiendomme. In 1965 verklaar Suid-Rhodesië UDI (Unilateral Declaration of Independence) wat beteken dat hulle nie meer ‘n Britse kolonie was nie. Die Rhodesiese Bosoorlog breek uit tussen die blankes en die kommunistiese swart “bevrydingsbewegings”. Dit lei tot internasionale sankies. Nogtans bly hulle staande met die hulp van die Suid-Afrikaanse Regering. Uiteindelik gee die Suid-Afrikaners toe aan die buiteland en in 1980 kom Mugabe aan bewind. Dit was die einde van Rhodesië en die begin van Zimbabawe.

Vir amper 90 jaar was daar ‘n aansienlike aantal lede van die Boerevolk wat Rhodesiërs was. Ons kan ons indink hoe moeilik dit vir hulle as pioniers was om ‘n beskawing in ‘n wildernis te skep. Alles wat bereik was, was kosbaar en die moeite werd. Hulle het hulle plig nagekom, hulle het hul beste gedoen. Dit was alles tevergeefs. Hulle was net ‘n pion in die groter geo-politieke spel.

Die Rhodesiese leier in 1980 was Ian Smith. ‘n Beginselvaste persoon wat nie van sy beginsels afgewyk het nie. Kort voor sy dood het hy na bewering gesê: “Suid-Afrika het Rhodesië as offerlam gegee om vir homself tyd te koop. En daardie geleende tyd sal ook uitloop en dan sal die geskiedenis hom hier ook herhaal.”

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Jan van Riebeeck en die padstal

Die verversingstasie wat Jan van Riebeeck aan die Kaap kom stig het, kan vergelyk word met ‘n padstal wat langs ‘n grootpad opgerig is. Gewoonlik is daar eers ‘n plaas en daarna ‘n padstal. In Van Riebeeck se geval was daar nog nie ‘n plaas nie. Hulle moes die plaas en die padstal tegelykertyd aan die gang kry. Van Riebeeck self het blykbaar nie veel van boerdery af geweet nie, ook nie veel van winkels af nie. Hy was die eerste dokter in Suid-Afrika wat gaan boer het. Hoe het dit toe verloop? Vandag sal hulle sê dit was ‘n “challenge”. Murphy se Wet het oortyd gewerk. Probleme, skelms en teenspoed het hulle geteister.

Die Verenigde Oosindiese Kompanjie (VOC) was die wêreld se eerste publieke maatskappy. Hulle was ook die eerste groot internasionale korporasie. Hulle het takke en kantore van Europa tot in Japan gehad. Hulle hoofkantoor in die Ooste was in Indonesië (ook genoem Batavia). Hulle skepe het hoofsaaklik tussen Europa en Indonesië gevaar, ‘n baie lang seereis met baie gevare. Een van die groot probleme met hierdie seereise was die gebrek aan vars produkte vir die bemannings daarvan. Die maatskappy het toe besluit om ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop te vestig, min of meer halfpad tussen Europa en Indonesië. Hiervoor het hulle ‘n span werknemers aangestel met Jan van Riebeeck as die bestuurder (sy postitel was Kommandeur). Die getroude mans se vrouens het saamgekom.

Op 6 April 1652 land drie skepe van die VOC in Tafelbaai en word begin om die materiaal, wat saamgebring is, af te laai. Die eerste paar dae het die personeel op die skepe oornag terwyl hulle in die dag op land gewerk het.

Op 8 April stuur Van Riebeeck sy manne aan land om ‘n fort te bou. Huisvesting en stoorplek was die eerste prioriteit. Van die begin af was daar ‘n gesukkel. Die hout waarmee hulle plankhutte moes bou, was onder die ander vrag in die skepe gelaai. Toe die huisies klaar was, was hulle nie bestand teen die Kaapse weer nie, alles word nat, die kos bederf en water stroom in. Die bouery aan die fort word vertraag deur siekte, reën en stormwind. Die personeel word opstandig oor die min kos en die harde werk. Vier mans dros (wat het hulle gedink?), maar kom later weer terug. Eers op 3 Augustus is die fort klaar. Van Riebeeck self het ‘n klipgebou met ‘n plat dak binne die fort as huis. Hulle maak ‘n steengroef en bou brandvrye pakhuise van klip. Stompe word met osse aangesleep. Hulle besef dat, anders as in Europa, houthuise nie gaan werk nie en van 1654 af maak hulle kleibakstene vir huisbou. Dit was die begin van die baksteenbedryf.

Alles wat gedoen moes word was hoë prioriteit en moes tegelykertyd gedoen word. Hulle het skaars geland, toe begin hulle al met tuinmaak. Hulle het groentesaad uit Europa saamgebring en reeds in April 1652 saai Hendrik Boom, die Eerste Tuinier, die eerste saad. Maar die rampe tref hulle. Die groente word deur hael en wind verpletter, net die radyse en kropslaai oorleef. Die ertjies, beet en spinasie spoel weg. Hieruit leer hulle dat hulle die grond moet dreineer en ook wanneer dit die beste planttye is.

Die Kaap het geen inheemse vrugtebome gehad nie. Jan en sy span het vooruit beplan en saad saamgebring. In Augustus 1652 word lemoen- en appelpitte geplant, maar dit het nie opgekom nie. Omdat die saadplantery nie gewerk het nie, was hulle verplig om bome in te voer. Appel, lemoen, suurlemoen en pompelmoes is uit Europa ingevoer. Okkerneut, kweper, peer, kersie, kastaiing en pruim is uit Nederland ingevoer en duisende is geplant. Piesang is uit Batavia ingevoer, maar dit was ‘n mislukking. Daar is ook aarbeie, aalbessie en kruisbessie ingevoer. Die eerste vrugtebome is uiteindelik eers in 1659 geplant. Van Riebeeck het geglo dat druiwe aan die Kaap sou aard en dit was ook so. Daar is druiwestokke ingevoer van St Helena, Brasilië, Spanje, Italië en Duitsland af. In 1659 is die eerste wyn gepars. Van Riebeeck se opvolgers het nog meer wingerde geplant en wyn kon in later jare na Batavia uitgevoer word.

Die eerste gars en koring was reeds in 1652 gesaai. Ten spyte van die wind en tekort aan trekdiere, was die proefneming suksesvol. Rys wou nie aard nie. Later van tyd kon koring uitgevoer word.

Die verkryging van hout vir boudoeleindes was ‘n kopseer. Aan die Kaap was daar nie uitgestrekte bosse nie, die bruikbare bome het in moeilik toeganklike bergklowe gegroei. Geelhout, witstinkhout en swartysterhout was die geskikste. Van Riebeeck het die gebruik van hierdie bome beperk en die gebruik daarvan vir brandhout verbied. Die bosse en struike by Tafelberg was nie goeie skadubome nie en gevolglik moes hulle skadubome plant. Synde beskaafde mense, wou hulle blomme ook hê. Hulle het die inheemse blomme van die Kaap glad nie raakgesien nie en Van Riebeeck het angeliere en rose uit Nederland ingevoer.

Die plan was om nie vee saam te bring nie, maar om by die Khoi (Hottentotte) te ruil. Van Riebeeck maak kontak met Herrie die Strandloper, maar die sê hy en sy mense het nie beeste nie, hulle eet vis. Van Riebeeck slaag daarin om met die Saldanhars kontak te maak en hy ruil koper vir beeste. In 1653 het hulle 40 beeste, maar Herrie vermoor die veewagter en steel die beeste. Nou was daar net vis en pikkewyneiers om te eet. Herrie keer 1655 terug en weet van 40 beeste wat gekoop kan word. Willem Muller word gestuur om te koop, maar na betaling word net 13 gelewer. Herrie beweer hy is beroof van die res. In 1658 bekom Jan van Herwaerden 25 beeste en 203 skape by ‘n Khoi stam. In 1657 bekom hulle 30 skape uit Nederland en in 1658 het hulle 28 uit Bengale gekry. Van Riebeeck ontdek dat sebras nie mak gemaak kan word nie en moet by herhaling vra dat perde ingevoer moet word. In 1653 bekom hulle 2 perde uit Batavia, teen 1660 is daar 20. As jy nie vleis het nie en jy het boonop ook nie slagvee nie, dan moet jy jag. Maar jagters skiet nie net vir die pot nie, hulle skiet ander diere ook. Die uiteinde was dat jaglisensies in 1680 ingestel moes word. Elande was blykbaar gewild vir hulle vleis.

Die VOC het redelik gou tot die gevolgtrekking gekom dat boerdery nie hulle kernbesigheid is nie. Hulle het toe besluit om sekere dele daarvan te privatiseer. Hulle werknemers aan die Kaap was aangestel met 3 en 5 jaar kontrakte. In 1657, 5 jaar na aankoms, bied die VOC vryburgerskap aan vir die wat belangstel. Die idee was dat die Vryburgers hulle eie plase sal bedryf soos hulle goedvind en dan hulle produkte aan die VOC verkoop.

Jan van Riebeeck het nie ‘n Nederlandse kolonie kom stig nie, hy het nie ‘n nuwe land kom beset nie, hy het ‘n verversingstasie vir die VOC kom vestig. Dit was die privatisering deur die VOC wat tot permanente inwoners van Europese afkoms gelei het. Een ding het tot ‘n ander gelei, en die Vryburgers se nasate word die Boerevolk. Die stigting van ‘n nuwe volk was onbepland, dit was ‘n onvoorsiene gevolg van die stigting van ‘n verversingstasie.

Jan Van Riebeeck het vir homself naam gemaak en bevordering gekry. In sy 10 jaar aan die Kaap het hy ‘n hospitaal, ‘n meule, werkswinkels en skure, huise, en stalle gebou. ‘n Hawehoof is ook tot stand gebring. Hy het ook die boerdery op dreef gebring. Die wildernis wat hy gekry het, het hy as ‘n beskawing agter gelaat.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die laaste Pasga

Hier by ons is Paasfees altyd ‘n lang naweek want Vrydag en Maandag is openbare vakansiedae. Die ideale geleentheid om iewers heen te gaan of om jou jaarlikse verlof te neem. Terwyl jy jou welverdiende rus geniet, vier jy nog Paasfees? Hoeveel mense weet nog waarom daar ‘n Paasfees is?

Behalwe om vakansie te hou, is daar drie elemente betrokke by ons hedendaagse Paasfees: die oeroue Europese lente feesvierings,  die Ou Testamentiese Pasga (Pesach) en die kruisiging en opstanding van Christus.

Die Europese lentefeeste het ingesluit lentevure, simboliese verbranding van ‘n pop, die eet van eiers, die simbool van die haas, paasbolletjies met groen takkies en bloeisels. Lentevure het die son, na die winter, terug verwelkom. Na die winter was vrugbaarheid van mens, dier en plant belangrik. Die mense het rondom die vure gedans. ‘n Pop is verbrand as simbool dat die winter oorwin is.  Die Germane se fees het simboliese handelinge, offerhandes en ‘n offermaaltyd ingesluit. Die eier was die simbool van ontkieming en nuwe lewe. Eiers was weggesteek en moes gesoek word. Die haas is gesien as ‘n besondere vrugbare dier en is met die eier verbind. Die paasmaaltyd was om die oorwinning oor die winter te vier. Dit was die paganistiese gebruikte in Europa.

As gevolg van die verspreiding van die evangelie, het die Kerk tot stand gekom. Aanvanklik was die Rooms-Katolieke Kerk die enigste Kerk in Wes-Europa. Reeds vroeg was die Kerk in kompetisie met die paganisme en is van die paganistiese gebruike oorgeneem in die Kerk. Die Kerk het ‘n ander interpretasie aan die paganistiese gebruike gegee. Die lentevuur word die Paasvuur, die simbool van Nuwe Lig en die simbool van vreugde oor die opstanding van Christus. Die verbranding van die pop word die simboliese verbranding van Judas Iskariot. Die eier word die Paaseier en die simboliese betekenis daaraan gegee is die herrysenis van Christus. Die paasbolletjie  (“hot-cross bun”) en die paasmaaltyd word die Paaslam en is die simbool van Christus se offerhande aan die kruis en oorwinning oor die dood.

Die Protestante het gepoog om die Kerk te suiwer van paganistiese gebruike. Gevolglik het ons voorouers nie hierdie gebruike geken nie, dit is eers later tydens Britse Kolonisasie ingevoer. Beskrywings van Paasfees aan die Kaap vertel dat op Goeie Vrydag mense in die oggend gewerk het en in die middag kerk toe gegaan het. Hulle het nie Christus se lyding gevier nie, net Sy dood en begrafnis. Paasfees was Maandag namiddag verby.

Die Kommersiële wêreld het die paganistiese gebruike ingevoer om omset oor Paasfees te bevorder. Die mens hou van kleurryke en geromantiseerde tradisies en koop graag sulke produkte. Vandag is toerisme oor Paasfees ‘n belangrike bron van inkomste.

Die oorspronklike Paasfees is die Pasga in die Ou Testament (Hebreeus: pesach). Dit is die herdenking van toe YHWH Israel uit Egipte bevry het. Met die Tiende Plaag is Israel aangesê om ‘n lam te slag en die bloed daarvan op die deurkosyne te smeer. Die Engel van YHWH het in die nag deur die hele Egipte gegaan en elke gesin wat nie die teken van die lam se bloed gehad het nie, se eersgebore seun en/of dier het gesterf. Waar gesinne wel deur die bloed van die lam beskerm is, het die Engel van YHWH verby gegaan (in Engels “passed over”). Omdat die Pasga onmiddellik gevolg word deur die Fees van Ongesuurde Brode, word ongesuurde brood tydens die Pasga geëet. Hierna was die opdrag dat hulle dit eers, wanneer hulle in die beloofde land is, moet vier. (‘n Uitsondering het plaasgevind na die tabernakel voltooi is.) Daarna moes dit jaarliks in hulle eie land gevier word. Die Pasga is een van die belangrikste feeste van Judaïsme en word by hulle gesien as ‘n fees wat eksklusief op hulle van toepassing is. Daar is wel christelike groepe wat dit ook onderhou.

Bybelgelowige christene vier oor die algemeen nie die Pasga nie. Hulle vier die dood en opstanding van Christus. Yeshua, die Gesalfde, is die paaslam wat vir die mensdom geslag is. Dit was die laaste Pasga want daarna was die instelling nie meer nodig nie, alles is volbring. Yeshua is gekruisig op die dag van die Pasga. Die Dood gaan verby diegene wat deur Sy bloed bedek word.

Die dag van die kruisiging het begin die Donderdag met sononder en geduur tot die Vrydag sononder. Daardie laaste dag het begin met die aandete van Yeshua en Sy volgelinge. Daartydens het Hy, onder andere, die nagmaal ingestel. Na die ete, in die vroeë oggendure, is Yeshua gearresteer en gemartel. Vroegoggend het Sy verhoor begin. Die middag is Hy gekruisig en is Hy dood. Laatmiddag is Hy begrawe. Dit was die gebeure op Goeie Vrydag. Die Sondagoggend vroeg was Yeshua se graf leeg. Hy het in Sy eie krag liggaamlik uit die dood  opgestaan. Op die Sondag, en daarna, het Hy groot getalle mense ontmoet en hulle het bevestig dat Hy lewe. Hierdie Sondag word Opstandingsdag genoem. Opstandingsdag is die belangrikste dag in die geskiedenis van die mensdom. Het Hy nie opgestaan nie, was daar geen christene en geen christendom nie. Die christendom bestaan slegs omdat Hy opgestaan het uit die dood. Dit is hierdie gebeure wat deur christene as Paasfees gevier word.

Vir die wat op die Gesalfde vertrou, was die kruisiging en opstanding van Yeshua die laaste pasga. Vir Judaïsme het Yeshua nie opgestaan nie en handhaaf hulle hul tradisie van jaarlikse pasga vierings. Vir die kommersiële wêreld is daar geld om te maak. Vir paganiste is daar eiers om te eet. Vir vakansiegangers is daar pret en plesier.

Die volgelinge van Yeshua herdenk Sy kruisiging en opstanding deur die viering van die nagmaal. Dit gebeur nie net een keer per jaar nie, dit word gereeld gedoen. Alhoewel die nagmaal op Paasfees dieselfde behoort te wees as enige ander nagmaal, voel baie om iets spesiaal op Paasfees te doen.

My besorgdheid is oor die Boerevolk. Ons is die nageslag van Protestante. Wat beteken Paasfees vandag vir ons? Is Paasfees bloot ‘n tyd om te ontspan en te kuier? Of is dit ‘n tyd vir afgode? Dink ons aan die Gesalfde van YHWH? Wat ons op Paasfees doen, bepaal ons volk se aard en toekoms.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Dag Neef. Wie se neef is jy?

By die Boerevolk was familie uitlê ‘n algemene praktyk. My oupa het dit nog gedoen. Vir verskillende redes was dit destyds ook noodsaaklik. Om te weet wie jou eie familie is en wat hulle verwantskap met jou is, moes jy familie kon uitlê. Gesinne was groot en families nog groter. Wanneer jy ‘n vreemdeling ontmoet, wou jy graag weet waar hy inpas en gevolglik was familie uitlê ‘n waardevolle hulpmiddel.

‘n Meisie bring ‘n nuwe kêrel, wat sy op universiteit ontmoet het, huistoe. Oupa sal vra: “Van watter Smitte is jy?” Die jongman sal dan antwoord: “Oom, ek kom van Bloemhof af.” Oupa sal wil weet wie sy ouers is. Die kêrel sal hulle name noem. Oupa wil dan weet of hulle dalk familie is van Jan Smit van Kromdraai. Kêrel sal antwoord dat dit sy pa se neef is. Nou begin dinge vir Oupa in plek val. Hy onthou Jan se oupa en sy kinders en wie nou eintlik wie is.

Vandag doen ons nie meer familie uitleg nie. Ons het nou ‘n ander manier om ‘n nuweling te leer ken. Ons sal wil weet wat die jongman studeer, waar hy woon en sal ander soortgelyke vrae stel. Andersins vra ons waar werk hy en wat sy beroep is. Wanneer dit kom by vreemdelinge ontmoet, was familie uitleg bloot ‘n manier om iemand te leer ken. Daar was nie bybedoelings nie. Op grond van hierdie inligting kon jy dan ‘n verdere gesprek voer.

Wanneer dit by eie familie kom, is dit om persone binne hulle verwantskappe te kan plaas. Daar is twee soorte verwantskappe: bloedverwante en aanverwante. Jou bloedverwante is almal wat dieselfde voorouers het as jy, wat ten minste een voorouer met jou deel. Aanverwante is aangetroude familie. Dit is persone wat met een van jou bloedverwante getroud is of iemand wat ‘n bloedverwant van jou man of vrou is. Jou vrou se broer is ‘n aanverwant, maar sy vrou se broer is nie.

Bloedverwantskap word uitgedruk in grade van verwantskap. Tussen ouer en kind is dit die eerste graad, tussen grootouers en kleinkind is dit die tweede graad. Verwantskappe sywaarts word gevind deur die aantal geboortes te tel van jou af tot by die eerste gemeenskaplike voorouer en dan van daar af na die ander persoon. Broers en susters is in die tweede graad verwant, ooms en tantes in die derde graad en vol neefs en niggies in die vierde graad. Kinders van jou broer of suster is in die derde graad aan jou verwant.

By aanverwantskap bestaan dieselfde grade van verwantskap. Swaer en skoonsuster is aanverwant in die tweede graad, aangetroude ooms en tantes in die derde graad ensovoorts. Die aangetroude verwantskap word nie deur egskeiding tot niet gemaak nie.

‘n Halfbroer of -suster is in grade van verwantskap dieselfde as ‘n volbroer of -suster. Stiefouers en -kinders is aanverwante. ‘n Aangenome kind is vir alle praktiese doeleindes ‘n bloedverwant. ‘n Buite-egtelike kind is ‘n halfbroer of -suster.

In Afrikaans het “neef” twee betekenisse. Dit is die seun van jou broer of suster of die seun van jou swaer of skoonsuster (Engels nephew). Dit kan ook die seun van jou oom of tante wees (Engels cousin). Die seun van jou neef word kleinneef of agterneef genoem. Met niggie is dit dieselfde as met neef, net vroulik. (Neef en niggie is ook ‘n beleefde aanspreekvorm vir persone van ongeveer dieselfde ouderdom, net soos oom en tannie is vir ouer persone).

Ons gebruik die term agterneef en -niggie wanneer die verwantskap verder terug is. Ons praat ook van oupa- en oumagrootjie. Verder terug is dit oorgrootjies.

By die Boerevolk was familie verwantskap, voor ons verstedelik het,  belangrik. Die families was groot en het dikwels in dieselfde omgewing gewoon en waar nodig saamgestaan. Met die Groot Trek het families dikwels saam getrek en saam laer opgeslaan. By ons is families amper soos die Skotse clans.

Dit is nogal merkwaardig dat blanke Suid-Afrikaners oor sulke omvattende geslagsregisters beskik. Hoewel daar nog baie is om na te vors, kon baie van ons families ons voorgeslagte tot in Europa terugspoor.

Teoreties behoort elke indiwidu aan ‘n gesin, elke gesin aan ‘n familie en elke familie aan ‘n volk. Ongelukkig is dit nie in die praktyk so nie. Indiwidue en gesinne het vir die volk verlore geraak. Dit wil sê dat gedeeltes van families, en miskien selfs hele families, vir die volk verlore is.

 

 

 

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die bloed van die Boer

boer_cape-dutch_afrikaner

In die huidige politieke klimaat hoor mens af en toe dat die Boerevolk ‘n bastervolk is. Die een redenasie is dat die vermenging van Hollander, Duitser en Fransman ‘n verbastering sou wees. Die ander redenasie is dat ons voorouers met slawe en ander nie-blankes ondertrou het.

Die navorsing van H.T. Colenbrander, soos vervat in sy werk De Afkomst van de Boere (1902), is welbekend. Hy het sy monsters op drie verskillende maniere gekies. Eerstens op grond van die Ou-Kaapse families (van 1652 tot omtrent 1807), tweedens op grond van persone wat saam met Retief was en by Bloedrivier betrokke was en derdens op grond van die name van Kaapse Rebelle. Sy werk is dus gerig op die mense wat as die Boerevolk identifiseer, nie op mense wat as Afrikaanssprekend of as Blankes identifiseer nie. Hiervolgens, min of meer, is die Boerevolk saamgestel uit 50% Hollanders, 28% Duitsers, 17% Franse en 5% Engelse en ander.

Dit is nie maklik om te onderskei tussen die verskillende plekke in Europa waar ons voorouers vandaan gekom het nie. Nederland het maar kort voor van Riebeeck tot stand gekom. Duitsland het nog nie bestaan nie. Frankryk was bewoon deur mense van verskillende Europese afkomste. Die Tagtigjarige Oorlog het groot ontwrigting veroorsaak en mense het ‘n nuwe heenkome elders gaan soek. Hoe word ‘n voorouer se afkoms bepaal? Waar hy gebore is, waar hy gewoon het, watter taal hy gepraat het? Hollanders, Duitsers, Skandinawiërs en Engelse is almal van Germaanse afkoms. Vermoedelik was die meeste Hugenote ook van Germaanse afkoms.

Uit ‘n etniese oogpunt kan ons sê dat die Boerevolk van Germaanse afkoms is. Meer spesifiek kan ons beweer dat hulle grootliks afstam van die stamme wat Franke genoem is. Dit was die situasie tot en met die Anglo-Boereoorlog.

Reeds voor die Anglo-Boereoorlog was daar drie groepe wat van Europese afkoms was: Die Boerevolk van die Kaapse binneland en die republieke, die Afrikaanssprekende blankes in die Weskaap en die Engelstalige bevolking. Wat het sedertdien gebeur? Het hierdie samestelling so gebly of het dit verander? Na die oorlog het heelwat Europeërs hulle in Suidelike Afrika kom vestig. Die Suid-Afrikaanse regering het dit aangemoedig vir ekonomiese en politieke redes. Daar het heelwat ondertrouery plaasgevind tussen die verskillende groepe blankes.

Om politieke eenheid onder blankes te bevorder, is daar eerstens gepoog om alle Afrikaanssprekende blankes te verenig onder die naam Afrikanervolk. Daarna is blanke eenheid bevorder onder die begrip Blanke Suid-Afrikaner. Is daar vandag net een blanke etniese groep of is daar verskillende blanke groepe? Die White Tribe?

Die dilemma is dat die naam blanke internasionaal onaanvaarbaar is. Etnisiteit word nie bepaal deur velkleur alleen nie en slegs etniese groepe kan aanspraak maak op onder andere selfbeskikking. ‘n Etniese groep is mense wat sekere eienskappe in gemeen het. Ondermeer dieselfde afkoms, geskiedenis, kultuur en taal.

Ons kan Dr DF Malan aanhaal: Bring bymekaar wat uit innerlike oortuiging bymekaar hoort. Ons moet ook almal wat bymekaar hoort in dieselfde kraal (of is dit laer?) kry. Ons sal ook afskeid moet neem van ou verskille en twiste. Jou huistaal en jou volkstaal hoef nie dieselfde te wees nie. Jou persoonlike geskiedenis en jou volk se geskiedenis hoef ook nie dieselfde te wees nie.

Ons sal alles wat van ons ‘n volk maak, opnuut moet identifiseer. Ons huis is gebou van fondament tot dak, maar aanbouings mag nodig wees. Dit is ons uitdaging.

 

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin