Sosiale onderskeid in die Boerevolk

https://www.loot.co.za/product/n-seder-val-in-waterkloof/

Om ʼn onderskeiding tussen sosiale klasse in die Boerevolk te maak, is moeilik. Op ʼn manier is ons almal baie verlangs familie van mekaar. Kan jy sê ʼn familie bestaan uit verskillende sosiale stande? Is een broer van die hoër klas, een van die middel klas en die derde een van die laer klas? Indien wel, hoekom? Almal stam van dieselfde ouers af.

Die meerderheid van ons stamouers was uit die middelstand van Europa. Hulle het min of meer dieselfde geskooldheid gehad. Sommiges was meer welvarend, maar het met die lang oorloë en godsdienstige vervolging verarmd geraak. Aan die Kaap het die wat nie voorheen boere was nie, boere geword. Onder die Kompanjie se bewind was die binnelandse boereklas nie welvarend nie.

In Kaapstad en omgewing het daar ʼn klas welvarende handelaars en landgoedeienaars ontstaan. Hulle word soms Patrisiërs genoem. Sommige van hulle was wel uit dieselfde voorgeslagte as die Boerevolk maar het van hulle familie in die binneland vervreemd geraak. Onder Britse bewind het baie van die Hollandssprekendes verengels, byvoorbeeld lede van die Van der Byl, De Villiers en ander families. Daar was ander Kapenaars wat nie verengels het nie, maar wat ook van hulle families in die binneland vervreemd geword het. Hierdie welvarende Kapenaars het nie net ʼn ander sosiale klas geword nie, hulle het eintlik ʼn ander kultuur aanvaar – ʼn kosmopolitiese Britse kultuur. Dit was nie die Engelse of Walliesers of Skotte of Iere se kultuur nie, dit was internasionalisties en nie-etnies. Daar het dus mettertyd ʼn kloof ontstaan tussen sommige van die Kapenaars en die binnelandse Boerevolk.

Dit was eers met industrialisasie en verstedeliking dat die Boerevolk ander beroepe as boerdery begin beoefen het. Aanvanklik was baie net arbeiders, maar mettertyd kon die meeste daarin slaag om hulleself beter te kwalifiseer. Met beter kwalifikasies het hulle inkomstes verbeter en kon verarmdes weer ʼn middelklas lewenspeil handhaaf. Onder Nasionale Party regerings in die 20ste eeu, kon die sonder beter kwalifikasies steeds ʼn goeie bestaan maak in laer poste in die Staatsdiens en Staatskorporasies – ʼn tipe sosialisme.

Nogtans was daar vele lede van die Boerevolk wat daarin kon slaag om ʼn hoër sosiale klas as middelklas te word, party deur akademiese studie, ander deur senior poste in die staatsdiens en staatskorporasies en sommiges deur sukses in die sakewêreld. Van hierdie persone het hulle verbintenis met die Boerevolk behou en op verskillende terreine hulle volksgenote se belange bevorder. Weereens, nes die Kapenaars destyds, het heelwat ander lede van die hoër klas hulle herkoms verlaat en internasionalisties (deesdae globalisties) geword. Hulle denke en waardes het sodanig verander dat hulle van hulle volk vervreemd geraak het.

Om vandag betroubare inligting oor die Boerevolk te verkry, is onmoontlik. In 2006 was die Blankes in Suid-Afrika (uitgesluit die in Namibië en ander lande) verdeel in 17.4% laer klas, 60.1% middelklas en 22.4% hoër klas.

Die laer klas is diegene wat die laagste inkomste verdien en wat ook ongeskoold is. Hulle status mag aangebore of deur omstandighede wees. Dit sluit in hawelose mense en gesinne wat verplig is om swak betalende werksgeleenthede te aanvaar. Baie is afhanklik van staatstoelaes (Sassa) en die staat se mediese dienste.

Die grootste gedeelte van die Boerevolk behoort tot die middelklas. Verskeie teorieë bestaan oor  die onderverdeling van die middelklas. Na my mening is dit nie van toepassing op die Boerevolk nie. By ons bestaan die middelklas hoofsaaklik uit geskoolde mense, persone wat ʼn vorm van beroepsopleiding gehad het. Hulle verwag om ʼn inkomste te verdien wat in ooreenstemming met hulle opleiding en ondervinding is. Hulle verwag ook ʼn lewenstandaard, behuising en vervoer wat hiermee ooreenstem. Hulle verwag verder dat hulle kinders dieselfde of beter sal kan doen.

Die hoër klas het op grond van rykdom en posisie groot invloed in die samelewing. Dit gee aan hierdie persone ook politieke en sosiale mag. By die Boerevolk bestaan die hoër klas uit akademici, senior amptenare, senior bestuurders, en sakelui. Hulle is in staat om in luukser woongebiede te woon en word gereeld as meningsvormers gebruik.

Hoewel daar tans verskillende sosiale klasse bestaan, kan daar nie veralgemeen word nie. Nie almal in ʼn wit plakkerskamp behoort tot die laer klas nie. ʼn Plakkerskamp is eintlik ʼn soort woonbuurt waarvan die inwoners wissel van dwelmverslaafdes, halfgeskooldes, geskooldes tot verarmde professionele lui. ʼn Vriend wat ʼn karwag van beroep is, is ʼn belese persoon wat sy dagtaak met trots en deeglikheid uitvoer.

Onder die Boerevolk is daar nie ʼn sosiale onderskeid tussen blouboortjie en witboortjie werkers nie. Talle blouboortjie werkers het hulle eie suksesvolle besighede gevestig. Dit is vir my interessant om te luister na die suiwer Afrikaans wat deur middelklasmense gebesig word, veral diegene wat uit ʼn blouboortjie agtergrond kom.

Onder die hoër klas is daar twee groepe. Vriende met beter kwalifikasies is dikwels jare lank oorgesien in aanstellings omdat hulle nie met die “binnekring” saamgestem het nie. Die “binnekring” is gewoonlik polities korrek en is aanvaarbaar vir die “regte” mense. Sommiges van die hoër klas het hulle rykdom en status geërf en behoort tot die ou-geld elite.

Elders in die wêreld word mense binne sekere sosiale stande gebore en die meeste bly in sy stand tot by sy dood. By die Boerevolk bestaan dit nie. Voor verstedeliking  plaasgevind het, was familie en afkoms belangrik binne die konteks van familie uitlê. Familie uitlê was gerig op identifikasie van wie ʼn persoon is, waar hy vandaan is en aan wie hy verwant is.

By die Boerevolk hou sosiale klasse hoofsaaklik verband met opleiding en ondervinding en die inkomste wat as gevolg daarvan verdien kan word. Sosiale klasse is derhalwe veranderbaar. Iemand kan opwaarts beweeg deur self-verbetering. Gewoonlik beweeg persone afwaarts as gevolg van eksterne omstandighede.

As volk bly ons dus verlangs familie van mekaar en raak die lotgevalle van elke individuele lid van die volk ons regstreeks. Dit maak dat almal – van laer klas tot hoër klas – vir ons belangrik is. Ons wil graag ons volk bymekaar sien, in staat om mekaar te versorg en op te bou.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Engelse in die Laer

Daar was Engelse Voortrekkers ook. Party was selfs by Bloedrivier.

Ons geslagsregisters begin met die Ou Kaapse Families, soos opgeteken deur de Villiers-Pama. Hierdie registers begin in 1652 (toe Van Riebeeck die verversingspos gestig het) en duur tot min-of-meer 1806 (toe die Kaap ‘n Britse Kolonie geword het). Ons kan dit beskou as DEEL I van ons familiegeskiedenis. DEEL II van ons geslagsregisters behoort die tydperk tussen 1806 tot 1854 te dek. Sedert 1806 het die 1820-Setlaars deel van die blanke bevolking geword. In 1836 het die Groot Trek begin en in 1852 en 1854 het die Sandrivier- en Bloemfonteinkonvensies tot stand gekom en is die Boererepublieke van die Vrystaat en Transvaal deur Brittanje erken.

Ons bemoei ons hier met die Boerevolk. Gevolglik stel ons belang in die nuwe bloed wat tydens die Groot Trek tot die Boerevolk toegevoeg is. Sommiges was uit die geledere van die Setlaars, ander het uit ander oorde gekom.

William Cowie se ouers was 1820-Setlaars uit Skotland. Hy is in Grahamstad gebore en hy sterf in 1856. Hy was getroud met ‘n Boeremeisie, Magdalena Josina Laas. Sy was die dogter van Andries Marthinus Laas. Die Cowies het saam met JJ Uys en sy seun Pieter, aan die Groot Trek deelgeneem. Kommandant Karel Landman het Cowie en vyf ander in April 1838 gestuur om met die Britte in Port Natal te onderhandel oor vestiging in die gebied. Cowie word ‘n veldkornet in 1838 en heemraad in 1839. Hy was een van die veldkornette by die Slag van Bloedrivier. ‘n Paar jaar later het hy ‘n uitval met die ander Voortrekkers gehad. Cowies Hill in Natal is na hom vernoem. In 1844 het hy Posmeester van Durban geword.

Samuel Liversage was ‘n boer van beroep en die leier van ‘n groep van 48 Setlaars uit Staffordshire, Engeland. Hy is gebore op 3 Julie 1788 te Bridgemere, Cheshire. Hy was getroud met Anne maar sy sterf op weg na die Kaap. Hy trou weer met Harriet Elizabeth Bond. Hy het by die Voortrekkers aangesluit en het hom gevestig naby Albert Falls, Natal. Sy kinders het met die kinders van Voortrekker families (Maartens, Uys, Van Niekerk, Van Jaarsveld en Muller) ondertrou. Hy sterf in York, Natal en is begrawe naby Hanover, Natal. Op sy grafsteen verskyn die volgende inskripsie: “In loving memory of Samuel Liversage, in whose house the Gospel was first preached in this locality on Aug 7th 1865. He lived to see his family and neighbours greatly blessed, and died in peace on June 4th 1872 aged 89 years”. Hy was nie by die Slag van Bloedrivier betrokke nie.

Thomas Jervis Biddulph is gebore op 29 Januarie 1801 en is oorlede op 2 Desember 1879. Hy was ‘n 1820-Setlaar en was een van die manskappe by Bloedrivier. Dit is nie bekend of hy saam met die Voortrekkers gekom het nie. In 1848 word hy deur Sir Harry Smith as magistraat van Winburg aangestel. Die Voortrekkers was hieroor ontsteld.

Alexander Harvey Biggar was nie ‘n Voortrekker nie, maar hy was wel by Bloedrivier teenwoordig. Hy is gebore op 28 Oktober 1781 en hy sterf by die Slag van Umfalozi op 27 Desember 1838. Hy was gebore te Cork, Ierland. Hy was die leier van sy eie groep Setlaars uit Weymouth. Hy was getroud met Mary Straton, ‘n predikantsdogter. Die Koloniale Regering het hulle gevestig by Brakrivier. Hy en twee van sy seuns was vroeë handelaars in Port Natal. Na die moord op Retief en sy geselskap het Biggar en sy seuns betrokke geraak by die konflikte met Dingaan. Al drie het in die verskillende konflikte van 1838 omgekom. Hy het by die laer by Bloedrivier aangesluit vergesel van ‘n getal swartes wat ook vir Dingaan wou verslaan. Biggar het, nes baie ander Britte in Port Natal, ‘n seun by ‘n Zoeloevrou gehad.

Edward Parker het Alexander Biggar vergesel en aan die Slag van Bloedrivier deelgeneem. Hy was moontlik dieselfde man as wat in 1841 met Sarah Jarman getroud is. Andersins kon ek niks meer omtrent hom vasstel nie.

Robert Joyce het ook vir Biggar en Parker vergesel. Nadat Alexander Biggar se seun George Biggar by Blauwkrans gesterf het, het van die handelaars in Port Natal betrokke geraak by die stryd teen die Zoeloes. In ‘n aanval op 17 April 1838 sterf die meeste van die handelaars. Joyce was een van vier wat die dood ontsnap het. Sy naam verskyn op die lys van deelnemers by Bloedrivier. Verdere inligting oor hom is skraps.

Daar is tans bitter min bekend van Kaptein Gardner wat ook betrokke was by die Slag van Bloedrivier. Hy moet nie met Kaptein Allen Gardiner, die sendeling, verwar word nie. Na die Slag het hy onderhoude met Voortrekkers gevoer en ‘n sketsplan van die terrein gemaak. Hierdie verslag van Kaptein Gardner word in die Killie Campbell-biblioteek in Durban bewaar.

Ook op die lys van persone by Bloedrivier verskyn die naam Leech – sonder voorname. Hy kan moontlik dieselfde persoon wees as James Crampton Leech. Hy is gebore in 1787 in Ierland en sterf in 1872 te Hillsboro, Natal. Verdere inligting oor hom kon nie verkry word nie.

Die nuwe bloed wat by die Boerevolk bygekom het, was nie net van Britte afkomstig nie. Daar was ook persone uit Europa wat aan die Groot Trek deelgeneem het en wat by Bloedrivier was. Friedrich Giezing (a1) is die stamvader van die Giezing-familie. Hy kon van Nederlandse afkoms gewees het en sy nageslag het skynbaar in Wes-Transvaal gewoon. Frederik Marcus (b5) moes die seun gewees het van ‘n Nederlandse familie wat aan die begin van die 18de eeu na Suidelike-Afrika gekom het. Christoffel Cornelis Fronemann (b7) was die seun van Johan Conrad Jonas Fronemann (van Hannover, Nedersakse) en Sara Helena Smit (van Stellenbosch). Hy was getroud met Maria Elizabeth Opperman en was een van die Laerkommandante by Bloedrivier. Thomas Richard Dannhauser (b6), was die seun van Georg Friedrich Dannhauser en Johanna Catharina Dannhauser. Sy eerste huwelik was met Hester Geertruida Janse van Rensburg en sy tweede huwelik was met Aletta Dannhauser. Hy was een van die manskappe by die Slag van Bloedrivier.

Die name van almal wat aan die Groot Trek deelgeneem het, is tans nog onbekend. Die deelnemers aan die Slag van Bloedrivier is bekend en ons kan hulle gebruik as ‘n deursnit van die volle getal Voortrekkers. Sekerlik moes daar nog Engelssprekendes gewees het wat aan die Groot Trek deelgeneem het. In die Oos-Kaap, by die deel van die Boerevolk wat nie aan die Groot Trek deelgeneem het nie, moes daar ook ondertrouery met Setlaars gewees het. Ditto vir ander aankomelinge uit Europa.

Daar is een bron wat dit uitdruklik stel dat al die Engelse by Bloedrivier ook die Gelofte afgelê het.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die penvoerder van die Boek van die Gelofte

Hoekom is die Gelofte van Bloedrivier so ‘n groot probleem vir so baie mense? Dit lyk of alles moontlik gedoen word om dit te diskrediteer. Die rede is dat Bloedrivier ‘n getuienis is. Dit is die getuienis wat stil gemaak moet word. Ons het reeds gesien dat die bewoording van die Gelofte weens onbekende redes verander is.

Het jy byvoorbeeld geweet dat die Voortrekkers, as deel van die Gelofte van Bloedrivier, onderneem het om die oorwinning in ‘n boek op te teken? Is dit gedoen? Het hulle hierdie belofte nagekom? Dit is nagekom. Die boek staan bekend as: Jan Gerritze Bantjes se joernaal oor die Slag van Bloedrivier en is in pdf-formaat beskikbaar by http://www.bloedrivier.org/gelofte/index.php/geskiedenis/die-bloedrivier-gelofte Die oorspronklike joernaal was ook in De Zuid-Afrikaan gepubliseer in Januarie en Februarie 1839.

Jan Gerritze Bantjes, wat die joernaal gehou het, is op 8 Julie 1817 in die Graaff-Reinet distrik gebore. Hy het op 1 Januarie 1837 by die Groot Trek aangesluit. Hy was toe 19 jaar oud en ongetroud. Dit wil voorkom of hy die enigste een van sy familie was wat aan die Groot Trek deelgeneem het. Die leke-prediker Erasmus Smit het gemeen Bantjes is skrander en talentvol en het hom gevra om met die godsdiens-oefeninge te help. Bantjes was ook vaardig met die pen en was Gerrit Maritz se sekretaris. Hy het ook die verdrag tussen Retief en Dingaan opgestel.

Hierna het Bantjes sekretaris van Andries Pretorius geword en het ook vir die Boere-Volksraad ‘n joernaal bygehou. As gevolg van sy pligte, was hy teenwoordig by die vergaderings van die Volksraad en van die Hoof-Kommandant. Hy was ook teenwoordig toe die besluit oor die Gelofte geneem is. Hy was verder ook een van die manskappe in die Bloedrivier-laer wat teen die Zoeloes geveg het. Jan Gerritze Bantjes was gevolglik ‘n ooggetuie van alles. Die joernaal wat hy gehou het, was die amptelike dokument van die Volksraad en is deur hulle goedgekeur. Indien daar enige iets was wat hy neergeskryf het wat nie korrek was nie, was daar genoeg ander ooggetuies wat beswaar kon maak.

Na Bloedrivier was hy Klerk van die Volksraad en prokureur in Pietermaritzburg. In 1840 het hy na die Kaapkolonie teruggekeer en verskillende betrekkings op verskillende plekke beklee. Hy is in 1887 op Potchefstroom oorlede. Hy is omstreeks 1839 getroud met Matthysina Germina Clasina Knoedzen (weduwee van Jan Oosthuizen). Een van sy kinders, ook Jan Gerritze, was ‘n medeontdekker van die hoofgoudrif in Johannesburg. Daar was ook ‘n Bantjes wat op St Helena as krygsgevangene gesterf het, maar dit is tans onbekend of daar ‘n verwantskap was.

As jy nie die Gelofte en Bloedrivier kan stil maak nie, kan jy die probeer om die persoon wat alles neergeskryf het te diskrediteer. Met ander woorde, as jy nie iets aan die boodskap kan doen nie, dan kry jy iets teen die boodskapper. Daar word gesê dat Jan Gerritze Bantjes ‘n kleurling was.

Hierdie aantyging word geïllustreer in die volgende 2 aanhalings. Die eerste aanhaling is ‘n verdraaiing in Afrikaans van Erasmus Smit se dagboek: Die Voortrekkers se dominee, Erasmus Smit, het in sy dagboek geskryf: “Mnr. De Klerk het ’n jong kleurlingman saam met hom gebring, en aangesien laasgenoemde sekere talente had, het ek hom versoek om ’n passasie te lees en te sing. Sy naam is Jan Bantjes.” Let op dat Erasmus Smit hier as ‘n dominee voorgestel word om gewig aan sy woorde te gee. Let verder daarop dat Erasmus Smit se woorde in aanhalingstekens gegee word. Die oorspronklike Nederlandse teks lees: In Erasmus Smit se Dagboek is daar op Zondag, 1 Jan. 1837 die volgende inskrywing: ‘De hr. De Klerk heeft ‘n schrander brein jonkman met zich medegebracht; en daar deze enige talenten heeft, verzocht ik hem in de kerk voor te lezen en te zingen. Hij voldeed mij zeer wel; zijn naam is Jan Bantjes; maar hij heeft zich binnenkort zelf aan deze diens onttrokken; en hij vond veel schrijfwerk bij de heren in dit leger. Let daarop dat die jongman ‘n skrander brein het en nie ‘n skrander bruinman is nie. Die gedeelte in aanhalingstekens verskil heeltemal van die vorige. Let ook op dat Bantjes hom van die godsdienstige pligte onttrek het omdat hy baie skryfwerk gekry het.

Nêrens elders word Jan Gerritze Bantjes ‘n kleurling genoem nie. Hy was nie gereken saam met die kleurlinge wat by Bloedrivier was nie. Hy is deurgaans deur die Voortrekkerleiers as ‘n gelyke behandel. Ook in sy huwelik en latere loopbaan het hy deurgegaan as ‘n blanke. Die foto van hom wat op die internet vertoon word, toon ook duidelik aan dat hy nie soos ‘n kleurling gelyk het nie.

Jan Gerritze Bantjes se stamvader (sy oupagrootjie) was Jan Gerrit Bantjes van Winschoten in Nederland. Hy het in 1755 met die skip “Stadwyk” in die Kaap aangekom. Hy tree, in Paarl, op 5 Maart 1758 in die huwelik met Hilletje Agnita Jacobsz. Sy was die dogter van Jan Jacobsz en Johanna Agnita (Pieterz) Jacobsz. In 1760 word hy ‘n burger en tree vir die tweede keer in die huwelik. Uit sy huwelik met Hilletje Agnita het hy net een seun gehad, hy was ook as Jan Gerrit gedoop. Hy was getroud met Maria Adriana Vermeulen. Hy was die oupa van Jan Gerritze van Bloedrivier. Bernhard Louis Bantjes (getroud met Isabella Johanna Adriana Swanepoel) was die vader van Jan Gerritze van Bloedrivier.

Daar was ‘n greintjie waarheid in die bewering dat Jan Gerritze Bantjes ‘n kleurling was. Sy een oumagrootjie was van gemengde afkoms. Van sy 8 grootjies was 1 van gedeeltelike slawe afkoms. Dit was Hilletje Agnita Jacobsz van de Caab, sy stammoeder. Die beskrywing “van de Caabˮ is gebruik waar iemand nie ‘n van gehad het nie en plaaslik gebore was. Hilletje Agnita het wel ‘n van gehad, dus is dit onduidelik hoekom sy as “van de Caabˮ beskryf is. Die meeste persone wat so beskryf was, was slawe – maar nie almal nie. Die meeste geslagsregisters identifiseer haar vader as: Jan Jacobus/Jacobs/Jacobsz, gebore in 1685 en oorlede 1737. Hy was die seun van Jacob van Macassar en Maria van Guinea (albei slawe). Hilletje Agnita se moeder word geïdentifiseer as Anna/Johanna Agnita Pieters/Pietersze, gebore 1695,  dogter van Andreas Pietersze (van Lubeek, Noord-Duitsland) en Maria Domingo, ‘n voormalige slavin (moontlik van Bengaalse afkoms, die Bengale is etnies Indo-Aries). Hilletje Agnita Jacobsz is in 1737 gedoop. Die doopgetuies was Theunis van Aart en Hilletje (Kervel) van Aart. Dit kom voor of Hilletje Agnita vernoem is na Hilletje van Aart (peetma?) en haar moeder Johanna Agnita Pieterze.

Die “gemengde bloedˮ in Jan Gerritze Bantjes se are was so min dat dit eintlik geen effek op hom gehad het nie. Dit het nie van hom ‘n kleurling gemaak nie en hy is nie as een aangesien nie. Dit alles het natuurlik net mooi niks te doen met die Gelofte, Bloedrivier, of die amptelike verslag daaroor nie.

Deur te sê dat hy kleurling was, word geïmpliseer dat kleurlinge minderwaardig is want hulle sou nie in staat gewees het om ‘n betroubare verslag oor die Gelofte en Bloedrivier te gee nie. Aan die ander kant, as hy wel ‘n kleurling was, bewys dit dat die Voortrekkers nie rassiste was nie en ook nie die uitvinders van apartheid was nie.

Jan Gerritze Bantjes se joernaal oor die Slag van Bloedrivier is die korrekte en amptelike verslag wat die Voortrekkers beloof het om te laat opteken. Hierdie joernaal is die getuienis wat hulle aan hul nageslag nagelaat het.

(Terloops, in die joernaal is geen melding van kersfees nie. Waarskynlik was die Voortrekkers glad nie bekend met kersfees nie.)

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

‘n Boererepubliek op wiele

Die oomblik toe die Voortrekkers op die oorkantste wal van die Oranje was, dink ek, het hulle seker ‘n groot fees gehou. Hulle was, moes hulle gedink het, uit die kloue van die Britte. Die ding wat hulle wel gedoen het, was om hulle eie regeringstelsel in te stel, ‘n republiek. Hulle het nog nie ‘n grondgebied gehad nie, hulle kon nie eers saamstem oor waar ‘n grondgebied moes wees nie, maar hulle het ‘n eie regering ingestel. Daar is ‘n les of twee wat ons by die Voortrekkers kan leer.

Die Boerevolk was die eerste republikeine in Afrika. Die republikeinse ideaal het hulle in Nederland gekry. Hulle denke kon ook deur die Amerikaanse Revolusie aangevul gewees het. Voor die Groot Trek was daar al pogings in Swellendam en Graaff-Reinet om republieke te stig. Op 2 Desember 1836 het die Voortrekkers hulle eerste republiek gestig op Marokashoek, naby Thaba Nchu. Hierdie republiek is gestig deur die trekgeselskappe van Maritz en Potgieter. Kort daarna het die trekgeselskappe van Uys en Retief ook opgedaag en is daar ‘n nuwe verkiesing gehou. Op 6 Junie 1837 is Piet Retief verkies as Goewerneur (President) en Gerrit Maritz as Regter-President. Die naam van die republiek was De Vrije Provincie van Nieuw Holland in Zuid-Oost Afrika.

Die Voortrekkers het nie die uitvoerende gesag aan net een persoon opgedra nie, maar aan ‘n Raad van Politie. Hulle het ook die uitvoerende en wetgewende funksies geskei. Die beginsels wat by Morakashoek neergelê was, was dat die volkswil deur stemming deurslaggewend sou wees. Hierdie beginsels was die grondslag waarop die latere Boererepublieke gevestig is. Dit het ook later tot gevolg gehad dat die Vrystaat ‘n modelrepubliek genoem is. Dit was ‘n republiek wat nog op pad was na ‘n eie land toe. Dit was ‘n republiek van mense en nie van grond nie. Die republiek se hoofstad en kantore was op ossewaens, die raadsaal was in ‘n tent of onder ‘n boom. Ons van vandag moet oplet. Hulle was nie meer onder vreemde heerskappy nie, dit was ‘n regering uit die volk en vir die volk.

Soos dit met die Boerevolk gaan, was daar onderlinge twiste en faksies oor waarheen hulle moet trek. Potgieter was ten gunste van die binneland en betrekkinge met die Portugese hawe in Mosambiek. Die res was ten gunste van Natal met Port Natal as hawe. Na ‘n ruk is besluit om eers na Natal te trek en daar ‘n gebied te verseker. Potgieter het saam getrek maar het nie sy gekose gebied prys gegee nie. Terwyl Retief sy mense Natal ingelei het, het Potgieter die Matabeles verslaan en Transvaal en Noord-Vrystaat vir bewoning beveilig. In Natal is Retief deur die Zoeloes vermoor, Maritz is dood weens siekte en Uys het by Italeni gesneuwel. Andries Pretorius het hierna in Natal aangekom en is gevra om die leierskap op hom te neem.

Na die Slag van Bloedrivier word die Republiek van Natalia gestig. Hierdie tweede republiek het nou aanspraak gemaak op ‘n definitiewe grondgebied. Die Volksraad het die hele gemeenskap van Voortrekkers as een volk gereken en het nie net aanspraak gemaak op ‘n gedeelte van Natal nie, maar ook op die gebied wat deur Potgieter beveilig is. Die Volksraad het nie in Potgieter se gebied ingemeng nie. Daar was dus twee gebiede binne die een republiek: Winburg-Potchefstroom en Pietermaritzburg. Die Volksraad het 24 lede gehad en het ‘n grondwet opgestel. Die hoofstad was Pietermaritzburg.

Toe die Voortrekkers oor die Oranje was, het hulle gedink hulle is nou verlos van die Britte. Maar die Britte het nie so gedink nie. Hulle het steeds die Voortrekkers as hulle onderdane beskou en in 1836 die Cape of Good Hope Punishment Act uitgevaardig. Hiervolgens sou Britse magistrate steeds jurisdiksie hê oor  “onderdane” in gebiede wat nie deur Brittanje beset was nie. Een van die eerste probleme wat die Republiek van Natalia gekry het, was die Britse besetting van die Port Natal hawe. Dit is gedoen op bevel van die Kaapse Goewerneur Napier, sonder magtiging uit Engeland. Die Volksraad het protesteer, maar die Britte het hulle nie daaraan gesteur nie. Hiermee het die Voortrekkers die beginsel neergelê dat hulle vreemde onderdaanskap verwerp. Hierdie standpunt is volgehou tot by die Konvensie van Sandrivier in 1852. Napier se besettingsmag het ‘n jaar later onttrek.

Die tweede probleem wat dringend deur die Volksraad hanteer moes word, was die onenigheid tussen die Natallers en Potgieter. Hierdie onenigheid kon die voortbestaan van die republiek in gevaar stel. Die President, Andries Pretorius, het dit self hanteer en daarin geslaag om die Voortrekkers te verenig. Pietermaritzburg sou die hoofstad van die Verenigde Burgerij wees. Die Potchefstroom-trekkers sou 12 volksraadslede hê. Hulle sou ook ‘n adjunkraad op Potchefstroom  hê wat hulle plaaslike sake sal hanteer, dit was gesien as ‘n komitee van die Volksraad en nie as ‘n aparte liggaam nie. Dieselfde vlag sal oor al die Voortrekkers waai. Ons merk dat desentralisasie toe die antwoord was, en vandag nog steeds is.

Die Republiek van Natalia het nie lank bestaan nie en het in 1843 ontbind. Die Britte was nie bereid om die Republiek van Natalia te erken nie en Napier het weer in 1842 ‘n besettingsmag na Port Natal gestuur. Andries Pretorius het sy land verdedig en by Congella die Britse mag verslaan. Die Britte het versterkings gestuur en Port Natal verower. In Mei 1843 het die Britte Natal geannekseer. Die Adjunkraad van Potchefstroom het nie die oorgawe onderteken nie en hulle nie aan Britse gesag onderwerp nie. Die Adjunkraad is omskep in ‘n Burgerraad en het weer die Voortrekkerrepubliek ingestel en ‘n grondwet opgestel. Die meeste Voortrekkers in Natal, ook Andries Pretorius, het tussen 1842 en 1847 na die Vrystaat en Transvaal verhuis.

In 1848 slaan die Britte weer toe en annekseer die Vrystaat onder die naam Oranjerivier Soewereiniteit. Nie al die inwoners van die Vrystaat was Voortrekkers nie, sommiges was Trekboere wat hulleself as Britse onderdane gesien het. Daar was ook Griekwas en Basoetoes in die gebied en hulle was verdragstate van Brittanje. Die Voortrekkerrepubliek van Potchefstroom-Winburg is in twee verdeel. Andries Pretorius het probeer om die gebied te herower maar is op Boomplaas verslaan.

In Transvaal was daar verdeeldheid onder die Voortrekkers. Daar was drie hoofsentra: Potchefstroom, Ohrigstad en Zoutpansbergdorp. Pogings om die drie groepe te verenig het aanvanklik misluk. In Mei 1849 is daar ‘n groot deurbraak gemaak met die stigting van die Verenigde Bond onder ‘n verteenwoordigende volksraad. Hiermee is almal Noord van die Vaalrivier verenig.

Die Britte het ernstige probleme uit verskeie oorde gekry. In Brits Kaffraria het die Agste Grensoorlog uitgebreek, die Khoi in die Kaapkolonie was opstandig en die Britte is deur die Basoetoes verslaan. Hierdie situasie was voordelig vir die Vrystaatse Voortrekkers en hulle vra Andries Pretorius om met die Britte ‘n goeie verstandhouding aan te gaan. Die Britte was nou bereid om te onderhandel en hulle ontmoet Pretorius by die Sandrivier. Hier is die belangrike Sandrivier Konvensie onderteken op 17 Januarie 1852. Met hierdie ooreenkoms is die onafhanklikheid en soewereiniteit van die Voortrekkers Noord van die Vaal deur Groot Brittanje erken. Ongelukkig wou die Britte nie die Voortrekkers in die Oranjerivier Soewereiniteit se onafhanklikheid ook toestaan nie.

Nadat die Britte weereens deur die Basoetoes verslaan is, het hulle genoeg gehad. Op 23 Februarie 1854 word die Bloemfontein Konvensie onderteken. Daarin het die Britte die staatkundige onafhanklikheid van die gebied tussen die Oranje- en Vaalriviere erken. Die Voortrekkers wou oorspronklik net een republiek gehad het. In later jare was daar ‘n ideaal om die twee republieke en die Kaapse binneland te verenig.

Die Groot Trek het in 1835 begin met die trekke van Louis Trichardt en Lang Hans van Rensburg. Die Groot Trek het geëindig toe die Zuid-Afrikaansche Republiek en die Republiek van Oranje Vrijstaat tot stand gekom het. Vir omtrent 20 jaar het die Voortrekkers gesoek na ‘n eie land en is telkens verhinder. Maar al het hulle nie ‘n eie land gehad nie, wou hulle steeds oor hulleself regeer. ‘n Republiek wat op trek was, maar wat as regering gefunksioneer het.

Blykbaar was meeste van die Voortrekkerleiers nog jong manne in hulle laat dertigs toe die Groot Trek begin het. Met die stigting van die Zuid-Afrikaansche Republiek en die Republiek van Oranje Vrijstaat 20 jaar later, het hulle die leierskap oorgedra na die volgende geslag toe.

Hierdie drang na ‘n eie land en ‘n eie republiek leef nog steeds in die harte van die Voortrekkers se nasate. Die beginsel dat hulle nie onderdane van vreemdes wil wees nie, is uitgebrei met die beginsel dat hulle nie vreemdes as hulle onderdane wil hê nie. Dit word genoem die reg op selfbeskikking. Dit is waarheen ons op pad is. Die wiele draai en die osse beur vorentoe.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Ander Wit Suid-Afrikaners

Daar is ten minste twee verskillende groepe blankes in Suid-Afrika. Die een is die Boerevolk, die ander een is …? Die Boerevolk is ‘n eiesoortige etniese groep met ‘n eie taal, kultuur en geskiedenis. Die ander blankes noem ons voorlopig die Ander Wit Suid-Afrikaners. Is hierdie Ander Wit Suid-Afrikaners ‘n etniese groep of is hulle ‘n rasgroep? Wêreldwyd word erken dat etniese groepe regte het, maar daar is geen erkenning van regte vir rasgroepe nie.

Die Boerevolk se stamouers uit Europa het veral uit drie groepe gekom: Nederlanders, Nederduitsers en Hugenote. Daar was ook ‘n vierde groep uit Europa wat hulle aan die Kaap kom vestig het, die 1820 Setlaars uit Brittanje. ‘n Minderheid van hulle het ook stamouers van die Boerevolk geword. Hulle is ook as pioniers aan die Oosgrens gevestig. Hulle was aan dieselfde omgewing en omstandighede blootgestel as die Boere pioniers. Blykbaar het die twee groepe ook goed met mekaar oor die weg gekom. Nogtans was daar groot onderlinge taal, kultuur en godsdiensverskille wat veroorsaak het dat hulle nie in een groep saamgesmelt het nie.

Die Setlaars was Brits en het uit verskillende dele van die Verenigde Koninkryk gekom. Uit ‘n etniese oogpunt was hulle Engelse (Anglo-Saksers), maar daar was ook minderhede Walliesers, Iere en Skotte. Die Anglo-Saksers was verwant aan die Nederduitsers. Hulle het uit verskillende distrikte gekom en het ook aan verskillende Britse Protestantse kerke behoort. Die een gemeenskaplike eienskap wat hulle wel gehad het, was dat hulle Engelssprekend was. Hulle het gekom uit ‘n tradisie van individualisme waar die individu belangriker is as die groep.

Hulle en hulle nageslag het nooit ‘n eie afsonderlike identiteit ontwikkel nie. Aanvanklik het hulle hulself beskryf as Britte of Engelse. Van vroeg in die 20ste eeu af word hulle gesamentlik as Engelssprekende Suid-Afrikaners beskryf. Die Boere het hulle Britte of Engelse genoem. Deesdae word daar gepraat van Wit Engelssprekende Suid-Afrikaners – oftewel Wesas.

Na 1820 het nog nuwe immigrante uit die Britse Ryk hulle in Suidelike Afrika kom vestig. Hulle het aansluiting gevind met die reeds bestaande Britse bevolking. Nie almal was etnies Engels nie, daar was ook mense van ander etnisiteite wat verkies het om Engelstalig en Brits te wees.

Die Wit Engelssprekende Suid-Afrikaners het hiernatoe gekom met ‘n nostalgiese idee van “home” en hulle omgewing Brits gemaak deur middel van argitektuur, meubels en plante. Hulle het hulle sportsoorte, politieke stelsel, feeste en lewenswyse gevestig. Hulle was trots daarop om Brits te wees. Hierin is hulle versterk deur Brittanje se invloed op Suid-Afrika. Die Engelssprekendes was lojaal aan hulle vors en aan die Britse Ryk. Begrippe soos “home” en “King and country” was algemeen gebruik.

Anders as by die Boerevolk, was etnisiteit en godsdiens nie so belangrik vir Engelssprekendes nie. Om Brits te wees, moes jy lojaal wees aan die Kroon, die Ryk en die Britse kultuur. Jy moes ook aan Engels voorkeur gee. Afrikaanssprekendes kon ook Brits wees as hulle angliseer. So ook mense uit ander wit volke, byvoorbeeld Jode.

Britsheid het nie die Engelssprekendes verhinder om terselfdertyd Suid-Afrikaners te wees nie. Daar was by hulle geen konflik tussen hierdie twee identiteite nie. Suid-Afrikanisme is aangemoedig deur sosiale kontak tussen Engelssprekendes en Afrikaanssprekendes. Onder andere kon hulle saam sport beoefen onder die naam Springbokke. Oorwinnings in die twee Wêreldoorloë het Suid-Afrikanisme versterk. Hierdie ideologie se groot vyand was Afrikaner-Nasionalisme en het groot terugslae beleef met die verkiesing van 1948 en Republiekwording van 1961.

Na Republiekwording het daar ‘n vervreemding tussen Engelssprekende Suid-Afrikaners en Brittanje ontstaan. Brittanje moes haar leierskap in die Engelssprekende wêreld afstaan aan die Verenigde State. Verder het die gevoel ontstaan dat Brittanje die koloniale Engelssprekendes in die steek gelaat het, soos gedemonstreer met Rhodesië. Die Engelssprekendes het hulle veiligheid en lewenswyse so belangrik geag dat hulle gewillig was om die Bosoorlog te ondersteun. Met die Bosoorlog het ‘n nuwe verhouding tussen Afrikaanssprekendes en Engelssprekendes ontstaan. Tweetaligheid het algemeen geword en daar was meer huwelike tussen die twee groepe. Nog Engelssprekendes het verafrikaans.

Vandag is daar min Engelssprekendes wat hulle groep se identiteit kan omskryf en ‘n visie vir hulle as ‘n eiesoortige groep kan uitspel. In Suid-Afrika is Engels nie meer hulle eie taal nie, hulle is nou ‘n minderheid onder die Engelssprekende bevolking. Hulle sien Suid-Afrika steeds as ‘n eenheidstaat volgens die oorspronklike Britse koloniale grense. Dit is hulle land. Na 1994 was hulle eufories oor die ekonomiese welvaart wat hulle verwag het. Nou het hulle sinies geword oor die verswakkende ekonomie, toenemende misdaad en korrupsie. Hulle leef hulle uit in besigheid, sport en buitelug aktiwiteite.  Emigrasie na ander, hoofsaaklik wit, Engelssprekende lande vind ook plaas.

Die Wit Engelssprekende Suid-Afrikaners het ‘n groot invloed op die kultuur en lewenswyse van die Afrikaanssprekende Suid-Afrikaners uitgeoefen. Sommige Engelssprekendes het deel van die Boerevolk geword. Sommige Afrikaanssprekendes het verengels en Engelssprekende Suid-Afrikaners geword. As gevolg van Suid-Afrikanisme het baie Afrikaanssprekende blankes vervreemd geraak van hulle etniese bande. Van die vele dinge wat uit die Britse kultuur ontleen is, sluit in die viering van Kersfees, die tradisies rondom huwelike, ‘n politieke stelsel met politieke partye, ensovoorts.

Is die Wit Engelssprekendes ‘n volk?  Of moet ons eerder vra: is die Ander Wit Suid-Afrikaners ‘n volk? Die Boerevolk het ‘n eie taal ontwikkel, ons het ‘n eie geskiedenis, ons het die trauma van nederlaag en vernedering, ons het ‘n eie stoflike kultuur geskep, ons het ‘n eie geestelike kultuur. Die Ander Wit Suid-Afrikaners het dit nie. Die grootste saambindende eienskap van die Ander Wit Suid-Afrikaners is die ideologie van Suid-Afrikanisme.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Volkloses stig ‘n volk

Hoe het dit gebeur dat ons Duitse stamouers hulle aan die Kaap van Goeie Hoop kom vestig het? Wou hulle ‘n kolonie vir Duitsland kom oprig? Was dit so beplan of was dit toevallig? Of was daar vir hulle geen ander keuse nie?

Die wêreld van 1652 het heeltemal anders gelyk as wat dit vandag lyk. Die moderne staat Duitsland het eers in 1871 tot stand gekom toe Otto von Bismarck daarin geslaag het om ‘n klomp kleiner state te verenig. Voor 1871, het “Duitsland” bestaan uit ‘n klomp vorstedomme wat onafhanklik van mekaar was. Die mense van die vorstedomme het kultureel, godsdienstig en taalgewys van mekaar verskil.

Die eerste verskil tussen die noordelike en die suidelike Duitse state was taal. Die Hoogduitse klankverskuiwing het tot gevolg gehad dat die noord-westelike state Nederduits gepraat het en dat die suid-oostelike state Hoogduits gepraat het. Nederduits, ook bekend as Platduits, is naby aan Nederlands. Van hierdie gebiede waar Nederduits gepraat was, sluit in Neder-Sakse, Noordryn-Wesfale, Lippe, Hamburg, Bremen, Schleswig-Holstein, Mecklenburg, Wes-Pommeranië, Sakse-Anhalt, Brandenburg en Pruise. Daar was ook minderhede in Hesse, Nassau, Rynland-Palts wat Nederduits gepraat het. Selfs buite die huidige Duitsland is Nederduits gepraat in Poland, Oos-Pruise, Latvië en Estonië.  Indien ‘n stamouer uit een van hierdie gebiede gekom het, was hy of sy vir alle praktiese doeleindes Nederlands-sprekend.

‘n Tweede verskil tussen die noordelike en suidelike Duitse vorstedomme was godsdiens. Die noordelike state het Protestants geword en die suidelike state het Katoliek gebly. Die Protestante het bestaan uit Lutherane, Calviniste, Mennoniete en Arminiane. Daar was ook minderhede Protestante in Katolieke state. Daar was aanvanklik relatiewe vrede tussen Katoliek en Protestant na die Godsdiensvrede van Augsburg in 1555. Mettertyd het die verhoudings versleg en tot spanning tussen die twee groepe gelei.

Die Dertigjarige Oorlog begin in 1618 en eindig met die vrede van Wesfale in 1648. Die meeste Europese moondhede was betrokke. Die hoofoorsaak was die spanning wat tussen Duitse Katolieke en Duitse Protestantse state geheers het. Die Protestante het hul verenig in die Protestantse Unie en die Katolieke het hulle verenig in die Katolieke Liga. Die Katolieke aanslag was gelei deur die Oostenrykse en Spaanse Ryke teen die Protestantse state. Denemarke, Swede en Frankryk het die Protestante gesteun.

Oorlog het uitgebreek nadat Ferdinand II, koning van Bohemië en toekomstige keiser van die Heilige Romeinse Ryk, probeer het om Katolisisme af te dwing op sy onderdane. Die Protestantse adel in Bohemië het hierteen in opstand gekom en die koning se verteenwoordigers gedefenestreer (by die venster uitgesmyt).

Die Dertigjarige Oorlog was een van die mees verwoestende godsdiensoorloë in Europa, tussen ses en twaalf miljoen mense het gesterf. Hele streke se bevolkings is deur hongersnood en siektes uitgewis. Die soldate, waarvan baie huursoldate was, is gefinansier deur plundery en afpersing. Dit het enorme swaarkry en lyding vir die burgerlikes veroorsaak. Gesinne en hele families is uitgewis. Plase en dorpe was onbewoonbaar. Baie mense het nie meer huise gehad nie, hulle was sonder enige heenkome. Die oorlog het geëindig met die verdrae van Osnabrück en Münster, wat deel was van die Vrede van Wesfale.

Terwyl die Duitse state in ellende gedompel is, het dit met Nederland aansienlik beter gegaan. Die Nederlandse Goue Eeu het in 1648 begin. Die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie is al in 1602 gestig en was die grootste maatskappy in die wêreld. Die Kompanjie het werksgeleenthede gebied oral waar hulle bedrywig was, ook aan die Kaap van Goeie Hoop.

Baie Duitsers het na die Kaap gekom, maar nie almal het gebly nie. Die wat hulle aan die Kaap gevestig het, het nie net uit die noordelike state gekom het nie, ‘n minderheid het uit die suidelike state gekom. Daar was ook ‘n paar Duitse predikante wat na die Kaap gekom het. Die stamvaders van sommige bekende families was afkomstig uit Noordryn-Wesfale, Hesse, Schleswig-Holstein, Hamburg, Bremen, Magdeburg, en Hameln – dus van die noordelike state.

Die eerste Duitsers aan die Kaap was soldate in diens van die Kompanjie. So gou moontlik het hulle vryburgers geword. Nie almal was landbouers nie. Baie van hulle het ambagte beoefen. Hulle was kleremakers, messelaars, skrynwerkers, skoenmakers, smitte, meulenaars, bakkers, en tuiniers.   Daar was ook dokters en aptekers.  Omtrent die helfte van die onderwysers aan die Kaap was Duitsers.

Dit was meestal Duitse mans wat na die Kaap gekom het. Hier het hulle ondertrou met meisies van Nederlandse en Franse afkoms. Taal was nie ‘n probleem nie, Nederduits en Nederlands (die amptelike taal van die Kompanjie) was baie na aan mekaar. Die Kompanjie het nie godsdiensvryheid toegelaat nie, daar was net een kerk – die Nederduitse Hervormde Kerk wat Calvinisties was. Baie van die Duitsers was waarskynlik reeds Calviniste sodat daar nie ‘n probleem hiermee was nie. Die Duitsers het verspreid tussen die Nederlanders en Franse gewoon en het dieselfde omstandighede en omgewing gedeel. Enige ander kultuurverskille het of aanvaarding by almal gevind, of dit het uitgesterf.

Ons merk dus dat ons vroeë stamouers, hoewel hulle van verskillende streke in Europa gekom het, heelwat eienskappe in gemeen gehad het. Net sommige Franse moes Nederlands leer, die res was eintlik eentalig. Al hierdie stamouers was Calviniste. Normaalweg sal ons Calvinisme as ‘n teologiese stroming beskou, maar in hierdie verband het dit ‘n kulturele rol gespeel. Die lewensbeskouing en waardestelsel van ons stamouers was almal dieselfde en dit was wat hulle aan hulle nageslagte oorgedra het. Verder is dit opmerklik dat hulle almal duur betaal het vir hulle godsdienstige oortuigings.

Dit wil amper lyk asof ons stamouers nie op ‘n lukraak wyse in die Kaap beland het nie. Vir elkeen van hulle was dit uitkoms uit verskrikking, ‘n redding uit nood. Is dit toevallig dat ons wesenlik uit ‘n eensoortige groep mense ontstaan het?  Is daar voorbeelde van ander volke wat so ontstaan het?

Ons stamouers en ook hulle nageslagte het deur groot beproewings gegaan. Dit het hulle gevorm en hulle taai gemaak. Was hulle lyding en standvastigheid vergeefs? Sal die volk wat uit hulle ontstaan het, bly voortbestaan?

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die Boerevolk van Suidwes

Een van my oumagrootjies was ‘n Dorslandtrekker. Ek het lank gesoek na inligting oor haar, en ek meen ek het haar opgespoor onder die oorlewendes van die rampspoedige tweede Dorslandtrek. Dit was die trek wat bestempel is as “the most painful chapter in the whole history of the Afrikaner race“.

Reeds in 1738 het die eerste blanke pioniers hulle oorkant die Oranje, in die latere Suidwes-Afrika, gevestig. In 1786 het sewe gesinne hulle naby Keetmanshoop gevestig. Ander klein groepe het voor 1870 hulle ook daar gevestig. Die Dorslandtrekkers het eers na Angola getrek, maar later verhuis na Suidwes-Afrika.

Wanneer daar van die Dorslandtrek gepraat word, word daar verwys na ‘n reeks trekke uit die Transvaal, deur die Kalahari, tot in Angola. Hierdie trekke het tussen 1874 en 1927 plaasgevind. Die “dorsland” is die sentrale deel van die Kalahari.

Een van die redes vir die trekke was godsdienstig van aard. President T.F. Burgers was ‘n Vrymesselaar en sy regering was gesien as ongodsdienstig en liberaal. Die predikante van veral die Gereformeerde Kerk se leierskap was gebrekkig en bedenklik. ‘n Gedeelte van die trekkers was “Jerusalemgangers” wat geglo het hulle moet aanhou trek totdat hulle Jerusalem bereik het. Profete, visioene en drome het ‘n belangrike rol gespeel in besluitneming. Nog ‘n rede was dat daar teen 1890 nie meer grond beskikbaar was in Transvaal nie. Daar word gesê die meerderheid Dorslandtrekkers was welaf en leiers in die gemeenskap, maar was ook bywoners as gevolg van die min grond.

Die eerste drie trekke was tussen 1874 en 1877 toe omtrent 700 mense plus hulle arbeiders die Transvaal verlaat het. In 1881 het hulle in Angola aangekom en hulle daar gevestig. Die eerste trek van 60 mense het groot veeverliese gelei. Die tweede trek was omtrent 600 mense. As gevolg van swak beplanning en twiste tussen leiers het alles verkeerd geloop en het hulle ongekende lyding beleef. Dors, malaria en tsetsevlieë het hulle geteister. Een van die probleme was dat hulle nie in klein groepe getrek het nie, en dus nie die waterputte toegelaat het om weer nuwe water te kry nie. Los beeste het weggehol en wanneer die mense by die putte kom, moes hulle eers dooie beeste uithaal voor hulle kon water kry. Party mense het skape keelafgesny om bloed vir hulle kinders te gee om hulle dors mee te les. Panne is deur die beeste tot modder getrap en die mense moes probeer om vog uit die modder te suig vir die dors. Sterftes was nie direk van dors nie maar hoofsaaklik weens malaria. Die derde trek het uit 40 mense bestaan. In 1878 het die drie groepe verenig. Na hulle ‘n ruk lank by Etoshapan en Kaokoland oorgestaan het, het hulle na Angola getrek. Slegs 370 persone het hul bestemming bereik. Omtrent 230 het gesterf en die res het teruggekeer Transvaal toe.

In 1884 het sommige Dorslandtrekkers besluit om Angola te verlaat. Dit was of terug Transvaal toe, of vestiging in Suidwes-Afrika. In 1885 het hulle grond in Grootfontein bekom. Hier het hulle die Republiek van Upingtonia gestig. Die mense het aanvanklik bymekaar gebly en hutte rondom die fonteine by Grootfontein bewoon. Later het hulle hartbeeshuisies gebou. In laagliggende gebiede het hulle koring, mielies en tabak verbou. Na ‘n aantal moorde deur Herero’s en voortdurende aanvalle deur Boesmans (San), is Upingtonia se naam verander na Lydensrust. Malaria was steeds ‘n probleem. Hoewel hulle in 1886 onder Duitse beskerming gekom het, het dit niks beteken nie omdat daar nog nie beskermingstroepe was nie. Teen 1887 het etlike mense Grootfontein verlaat. Sommiges het hulle op Omaruru gevestig as transportryers.

Die wat in Angola gebly het, het hulle op die waterryke hoogland by Humpata gevestig. In 1883 was daar 325 blankes en 43 swart arbeiders. Mettertyd het party hulle op ander plekke gaan vestig en klein Boeregemeenskappe gevorm. Hulle het ‘n bestaan uit landbou, transportry en jag gemaak.

Die vierde trek was ‘n klompie kleiner trekke wat verenig het en in 1892 in Humpata aangekom het. Die vyfde trek het in 1893 in Humpata aangekom.

Hoewel Upingtonia nie meer bestaan het nie, het Grootfontein die basis gevorm vir die vestiging van nog Boere. Die gebied het in 1892 behoort aan die Suidwes-Afrika Maatskappy. Die maatskappy was die Boere goedgesind en wou hulle graag daar hou. Die Boere was toegelaat om grond te koop en te betaal met kontant of plaasprodukte. Die Boere moes hulle verbind tot permanente vestiging, militêre diens en hulle moes Duitse burgers word. Nadat die moerasse gedreineer is, het Grootfontein meer geskik geword vir bewoning. In 1899 het Grootfontein ‘n eie distrik geword.

Die sesde trek het in 1893 begin. Een groep was onder die leierskap van die bekende kommandant J.M. Lombard. 100 gesinne het getrek, 70 na Angola en die res na Suidwes-Afrika. Die wat na Angola is, het in die sentrale dele gaan woon. Hulle het min kontak met die Boere in Humpata gehad. Die sewende trek was in 1905 en het uit 31 volwassenes en 27 kinders bestaan. Van 1880 tot 1927 was daar kleiner trekke en individue wat hulle by die Boere in Angola aangesluit het.

Na die Anglo-Boereoorlog het ‘n aantal individue na Angola verhuis. Hulle was meestal enkellopende mans wat alles in die oorlog verloor het. Van die Boere het na die oorlog nie kans gesien om Britse onderdane te wees nie. Hulle het hul in Suidwes-Afrika, wat toe ‘n Duitse kolonie was, hervestig. Een van hulle was genl. Andries de Wet. Hy het hom beywer vir ‘n georganiseerde vestiging van Boere in Duits-Suidwes-Afrika. Met die Eerste Wêreldoorlog het hy die Vrykorps gestig om Duits-Suidwes-Afrika teen die Britsgesinde  Suid-Afrika te beskerm. Die Vrykorps het dan ook met die leiers van die Rebellie saamgewerk. In later jare het hy hom beywer vir die repatriasie van die Boere in Angola na Suidwes-Afrika.

In 1928 het die Boerebevolking besluit om Angola te verlaat. In 1929 is die oorgrote meerderheid na Suidwes-Afrika gerepatrieer. Hulle word gevestig op plase in die omgewing van Gobabis, Aranos, Grootfontein en Otjiwarongo. Hulle was geprys vir hulle christelike lewenswaardes en die suiwer gebruik van hulle taal. Die omtrent 400 mense wat agtergebly het, is in 1958 na Suid-Afrika en Suidwes-Afrika gerepatrieer.

Die leiers van Suid-Afrika het die Boerevolk van Suidwes-Afrika in die steek gelaat en in 1990 word Suidwes-Afrika die onafhanklike staat Namibië. Afrikaanse kultuurorganisasies het oornag uit Suidwes-Afrika onttrek. Daar was nie meer Afrikaanse skole nie. Die getalle van die Boerevolk het erg gekrimp. Erfenisterreine het verlate geword.

Die oorblywende Boere in Namibië het daarop hul eie kultuurorganisasies gestig, hul eie erfenisplekke gebou en hul eie helde ontwikkel. Hulle het ook hul eie simbole. Hulle is nie meer die “vyfde provinsie” van Suid-Afrika nie, hulle staan op hul eie voete.

Dit is merkwaardig dat die Boerevolk, ten spyte van al die trekkery en die ver uitmekaar woon, bitter min van mekaar verskil. Uiterlik is daar verskille, maar innerlik is ons een volk. Indien dit sou gebeur dat die Boerevolk verenig word, sal ons oor heelwat sake moet herbesin. Byvoorbeeld, nie almal sal die ou ZAR-vierkleur as hulle vlag erken nie. Nie almal sal “Die Stem van Suid-Afrika” wil sing nie.

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons Nederlandse stamouers was Geuse

Dat daar Geuzen was, was Martin Luther se skuld. Hy het in 1517 die Kerkhervorming begin. Ekskuus, nee, dit was Johannes Gutenberg se skuld. Hy het die drukpers in 1440 uitgevind. Die drukpers het geletterdheid veroorsaak, ‘n middelklas tot stand gebring, die gebruik van eie tale bevorder en nasionalisme laat ontstaan. En het die Bybel aan die menigtes gebring. Toe vind die kerkhervorming plaas en teen 1560 wemel dit van Protestante in die noorde van Europa.

Op daardie stadium het die Spaanse koning ook die Nederlande besit. En die Protestante was ‘n probleem vir die Spaanse koningshuis wat Rooms-Katoliek was. Die eerste optrede deur die koning teen die Protestante, ook bekend as ketters, was die Nederlandse Inkwisisie. Van 1521 tot 1564 was die Inkwisisie toegerus as die hoogste hof, sonder reg tot appèl, met geen beperkings om mense te arresteer, te martel en tereg te stel nie. Mans het die brandstapel gekry, vrouens is lewend begrawe. Die Anabaptiste het erg deurgeloop.

Teen 1560 het die aantal Protestante vermeerder, en hoewel hulle ‘n minderheid was, het hulle ‘n invloed begin uitoefen. Petisies aan Koning Philip het geen resultate behaal nie. In 1566 het omtrent 400 lede van die adel ‘n petisie aan die goewerneur gerig. Dit was bekend as die Verbond der Edelen. Die vername mense van daardie tyd het Frans gepraat en hierdie 400 is uitgeskel as gueux, oftewel “bedelaars”. Hierop het die Protestante besluit om hulleself Geuzen te noem, om die skeldnaam om te keer in ‘n erenaam. Daar was twee groepe Geuzen, die Bosgeuzen en die Watergeuzen.

In daardie tyd het die Beeldenstorm plaasgevind waar Protestante die beelde in Katolieke kerke vernietig het. Die Protestante was van mening dat hierdie beelde afgodery was. In 1567 het die Spaanse goewerneur die Raad van Beroerten ingestel om die Protestante te straf. Dit het die bynaam Bloedraad gekry omdat daar so baie ter dood veroordeel is. Die Opstand van die Nederlande, ook bekend as die Tagtichjarige Oorlog, het van 1568 tot 1648 geduur. Die oorlog was tussen die Protestante provinsies van Nederland en koning Philip II van Spanje.

Vir die Geuzen was die inname van Den Briel in 1572 ‘n riem onder die hart. Dit was dan ook by Den Briel dat die Prinsevlag (die oranje, blanje, blou) vir die eerste keer gebruik is. Vir die Spanjaarde was die verlies van Vlissingen nog ‘n groter skok. Die Geuze kry ook die steun van Willem die Swyer. Die Unie van Dordrecht kom tot stand. Die Geuze het nou beheer oor die handelsroetes. Spanje kan nie hulle huursoldate betaal nie en dit lei tot die Spaanse Furie, ook bekend as die Plunderingen van Antwerpen, in 1576. Dit lei tot die verlies van 8,000 lewens. In 1579 slaag Willem die Swyer om Holland, Zeeland, Utrecht, Guelders, Groningen, Brabant en Vlaandere in die Unie van Utrecht te verenig. Die 17 Nederlandse provinsies was nou in twee verdeel: die noordelike Protestantse provinsies en die suidelike Katolieke provinsies.

In 1584 word Willem die Swyer vermoor en sy seun, Maurits, word aangestel as kaptein-generaal. In 1585 val Spanje vir Antwerp in en meer as die helfte van die stad se bevolking vlug na die noorde. Die noordelike provinsies was nie in staat om ‘n geskikte koning (uit die bestaande Europese koningshuise) te kry nie en verklaar hulleself tot ‘n republiek. Onder Maurits se leierskap was daar vrede in die noordelike binneland en het dit vooruitgang beleef. Die tydperk van 1602 af word die Gouden Eeuw genoem. Die Vereenigde Oost-Indiesche Compagnie is ook in 1602 gestig.

Die Twaalfjarig Bestand was ‘n wapenstilstand wat in 1609 tussen die noordelike en suidelike provinsies gesluit is. In hierdie tyd het die noordelike provinsies moeite gedoen om hulle vloot op te bou. Die oorlog met Spanje het voortgeduur. In 1625 is Maurits dood en word opgevolg deur sy halfbroer Frederik Hendrik. Frederik Hendrik het heelwat suksesse behaal, maar die grootste was die verowering van die Spaanse Silwervloot deur Piet Hein. Nog ‘n groot oorwinning was die Slag bij Duins in 1639 toe Maarten Tromp en Witte de With ‘n groot Spaanse oorlogsvloot verslaan het.

Die Tachtigjarige Oorlog eindig in 1648 met die Vrede van Münster. Die Republiek der Verenigde Provinciën word as ‘n soewereine staat erken. Die Vrede van Münster was ‘n onderdeel van die Vrede van Westfalen wat die Dertigjarige Oorlog beëindig het. By Westfalen is die begrip “soewereine staat” opnuut gedefinieer en het ‘n nuwe stelsel van buitelandse verhoudings ontstaan. Die Huis van Habsburg het sy seggenskap oor die Duitse vorste verloor. Verdraagsaamheid tussen Katolieke en Protestante het verpligtend geword.

Die Dertigjarige Oorlog het ‘n enorme slagting veroorsaak. Hele stede en streke was verwoes. Noordelike Nederland het ‘n veilige hawe vir Protestante geword en daar was ekonomiese voorspoed en werksgeleenthede. As gevolg van die Tachtigjarige Oorlog en die Dertigjarige Oorlog was baie mense se lewens verwoes en het hulle hul tuisgebiede, waar hulle geslagte lank gewoon het, verlaat en ‘n heenkome in die Republiek der Verenigde Provinciën gevind.

In daardie jare was daar, in wat vandag Duitsland is, ‘n groot aantal klein state, elkeen met sy eie vors. Daar was ‘n verskeidenheid dialekte wat gepraat is. Standaardduits en Standaardnederlands het nog nie bestaan nie. Van die “Duitse” dialekte was naby aan die Nederlandse dialekte. Destyds was die bewoners van hierdie “Duitse”state, in ‘n etniese sin, naby verwant aan die Nederlanders. Die “Duitsers” wat na die Kaap gekom het was dus van dieselfde etnisiteit as die Nederlanders. Dit is dus absurd om ons volk te sien as ‘n bastervolk.

Wanneer ons ons stamouers se plekke van herkoms soek, moet ons hierdie verstrooing van die bevolking in gedagte hou.  Geboorte- en dooprekords sal wees waar iemand gebore is. Baie mense het die plekke waar hulle gebore is, verlaat. Selfs kinders het nie noodwendig groot geword waar hulle gebore is nie. Dieselfde geld vir registers van sterftes.

Die Nederlanders wat hulle aan die Kaap kom vestig het, was nie van die welvarendes nie. Hulle was meestal middelklas Protestante wat bereid was om van voor af te begin. Die Nederlanders, ook genoem Hollanders, wat na die Kaap gekom het, was die kinders en kleinkinders van die Geuzen. Die Geuzen se bloed is in ons are.

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons stamouers was vlugtelinge

Wat op aarde het die Hugenote besiel om na die Kaap te kom? Hulle het tog nie ‘n kolonie kom stig nie. Hulle was nie setlaars nie. Hulle was ook nie fortuinsoekers nie. Hulle was opgevoede en opgeleide mense in beskaafde Europa, hoekom het hulle na wilde Donker Afrika gekom? Sekerlik nie vir avontuur nie, hulle was gesinsmense wat na die toekoms van hulle kinders moes omsien. Ek, met my Franse van, is van Hugenote afkoms. Omtrent almal van die Boerevolk, al het hulle nie ‘n Franse van nie, het ook Hugenote bloed in hulle are.

Ons Hugenote voorouers was vlugtelinge. Of hulle word in Frankryk uitgemoor of hulle vlug, dit was die keuses voor hulle. Hulle was nie politieke vlugtelinge nie, ook nie misdadigers nie. Volgens hulle koning, het hulle die verkeerde godsdiens beoefen en moes hulle uitgeroei word. Watter soort koning, van alle dinge, laat sy volksgenote uitmoor? Die koning was Rooms-Katoliek en die Hugenote was Protestante. Hulle kon ook nie na enige land toe vlug nie, hulle is slegs toegelaat om na Protestantse lande te vlug. Switserland, Duitssprekende state, Engeland, Nederland en enkele ander was veilig. As vlugtelinge was hulle armoedig, hulle het al hulle besittings verloor. Hulle was middelklas mense met huise, plase of besighede. Van hulle kon in die veilige lande geakkommodeer word, ander is aangemoedig om na nedersettings in Amerika, Afrika en die Ooste te gaan. So het dit gebeur dat ‘n klein klompie na die Kaap gekom het om met niks van voor af te begin. My eie stamvader wou nie Kaap toe kom nie, maar hy het met die seereis so siek geword dat hy nie verder kon nie. Hy was verplig deur omstandighede om aan die Kaap te bly.

Die moeilikheid in Frankryk het begin toe mense die Bybel begin lees het. Dit is gevaarlik wanneer daar Bybels beskikbaar is, dit is hoogs gevaarlik wanneer dit wel gelees word. Voorheen, voor die Bybel vertaal was en voor die drukpers uitgevind is, was die Bybel slegs in Latyn beskikbaar en daar was maar net hier en daar ‘n Bybel op ‘n boekrak. In omtrent 1294 het ‘n priester, Guyard de Moulin, ‘n Franse vertaling gedoen. In die 12de eeu het Pierre de Vaux (ook bekend as Pieter Waldo) ‘n Provensaalse vertaling gedoen. Die moeilikheid met Waldo was dat hy nie net die Bybel gelees het nie, maar dat hy oortuig was dat dit in die praktyk toegepas moes word. Hy word dikwels beskou as die een wat die kerkhervorming vooruitgegaan het. Olivetan het in 1488 ‘n Franse Bybel vir die Waldense gepubliseer. Jacques Lefevre het in 1523 die Nuwe Testament in Frans vertaal en in 1528 die hele Bybel. Nie almal kon lees en skryf nie, maar die adel en middelklas kon. Hulle het die Bybel begin lees en dit met mekaar bespreek. Toe hulle self die Bybel lees, sien hulle alles wat verkeerd en onbybels was in die die Rooms-Katolieke Kerk. Van die Katolieke praktyke was as afgodery beskou. Hulle het standpunt ingeneem en hewige kritiek uitgespreek. Die getalle mense wat wou hê dat die kerk hervorm moet word, het toegeneem en hulle vyande het hulle “Hugenote” genoem. Waar die benaming vandaan kom is onseker.

Die Protestante se invloed en ywer teen wat hulle as afgodery beskou het, het toegeneem en die Katolieke teenreaksie het meer gewelddadig geword. Daar het uiteindelik agt burgeroorloë uitgebreek (die Godsdiensoorloë). Twee belangrike adelike families het betrokke geraak. Die Huis van Guise was Katoliek en die Huis van Bourbon was protestants. Die Hugenote het ‘n gedugte weermag, onder die leierskap van Admiraal Gaspard de Coligny, op die been gebring. Hendrik van Navarre en die Bourbons het hulle ondersteun. Die massamoord op Hugenote vind plaas op Bartholomeüsnag in 1572. Die massamoord was uitgevoer op bevel van Koning Karel IX.

In 1589 word Hendrik van Navarre koning van Frankryk as Hendrik IV. In 1598 het hy die Edik van Nantes uitgereik wat ‘n einde aan die vyandelikhede gemaak het. Dit het geduur tot sy kleinseun, Lodewyk XIV, aan bewind gekom het. Lodewyk XIV het die Edik van Nantes herroep in 1685. Hierna het Hugenote in groot getalle (skattings wissel van 200,000 tot 1,000,000) gevlug uit hulle geboorteland.

Nederland het toe 2.5 miljoen inwoners gehad en word toegeval met tussen 50,000 en 70,000 vlugtelinge. Daar was groot meegevoel by die Nederlanders teenoor die Hugenote en hulle het veel gedoen om die vlugtelinge te help. Die VOC (Verenigde Oos-indiese Kompanjie) het, onder meer, ‘n verversingstasie aan die Kaap van Goeie Hoop bedryf. Hoewel dit ‘n maatskappy met ‘n winsmotief was, het hulle gekyk hoe hulle die Hugenote vlugtelinge kon akkommodeer. Die eerste groot groep Hugenote het in 1688/89 in die Kaap aangekom. Voor 1688 was daar reeds enkele Hugenote vryburgers. Na die aankoms van die groot groep het kleiner groepe gevolg.

Die Boerevolk stam van hierdie Hugenote af. Die dogters van die Hugenote het met Hollanders en Duitsers ondertrou en hulle kinders was gevolglik ook Hugenote-afstammelinge. Hierdie voorsate van ons het hulle geloof belangriker geag as hulle aardse besittings en hulle liggaamlike veiligheid. Hulle sou eerder omkom as om hulle oortuigings af te sweer.

Daar word soms die romantiese idee geopper dat van die Hugenote adelikes was. Ongelukkig nie, hulle was almal van die middelklas. Dit beteken hulle kon lees en skryf. Voorheen was hulle van beroep boere en vakmanne, opgeleide en geleerde mense. Die mense wat gewoonlik as die rugmurg van ‘n volk beskou word.

Die Hugenote was die mense wat die Bybel gelees het, tot die gevolgtrekking gekom het dat dit ernstig opgeneem moet word en die oortuiging gehad het dat dit in die alledaagse lewe prakties toegepas moet word. Die meeste ander Europeërs aan die Kaap het presies dieselfde siening gehad en die Hugenote kon gemaklik by hulle aansluiting vind.

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Dag Neef. Wie se neef is jy?

By die Boerevolk was familie uitlê ‘n algemene praktyk. My oupa het dit nog gedoen. Vir verskillende redes was dit destyds ook noodsaaklik. Om te weet wie jou eie familie is en wat hulle verwantskap met jou is, moes jy familie kon uitlê. Gesinne was groot en families nog groter. Wanneer jy ‘n vreemdeling ontmoet, wou jy graag weet waar hy inpas en gevolglik was familie uitlê ‘n waardevolle hulpmiddel.

‘n Meisie bring ‘n nuwe kêrel, wat sy op universiteit ontmoet het, huistoe. Oupa sal vra: “Van watter Smitte is jy?” Die jongman sal dan antwoord: “Oom, ek kom van Bloemhof af.” Oupa sal wil weet wie sy ouers is. Die kêrel sal hulle name noem. Oupa wil dan weet of hulle dalk familie is van Jan Smit van Kromdraai. Kêrel sal antwoord dat dit sy pa se neef is. Nou begin dinge vir Oupa in plek val. Hy onthou Jan se oupa en sy kinders en wie nou eintlik wie is.

Vandag doen ons nie meer familie uitleg nie. Ons het nou ‘n ander manier om ‘n nuweling te leer ken. Ons sal wil weet wat die jongman studeer, waar hy woon en sal ander soortgelyke vrae stel. Andersins vra ons waar werk hy en wat sy beroep is. Wanneer dit kom by vreemdelinge ontmoet, was familie uitleg bloot ‘n manier om iemand te leer ken. Daar was nie bybedoelings nie. Op grond van hierdie inligting kon jy dan ‘n verdere gesprek voer.

Wanneer dit by eie familie kom, is dit om persone binne hulle verwantskappe te kan plaas. Daar is twee soorte verwantskappe: bloedverwante en aanverwante. Jou bloedverwante is almal wat dieselfde voorouers het as jy, wat ten minste een voorouer met jou deel. Aanverwante is aangetroude familie. Dit is persone wat met een van jou bloedverwante getroud is of iemand wat ‘n bloedverwant van jou man of vrou is. Jou vrou se broer is ‘n aanverwant, maar sy vrou se broer is nie.

Bloedverwantskap word uitgedruk in grade van verwantskap. Tussen ouer en kind is dit die eerste graad, tussen grootouers en kleinkind is dit die tweede graad. Verwantskappe sywaarts word gevind deur die aantal geboortes te tel van jou af tot by die eerste gemeenskaplike voorouer en dan van daar af na die ander persoon. Broers en susters is in die tweede graad verwant, ooms en tantes in die derde graad en vol neefs en niggies in die vierde graad. Kinders van jou broer of suster is in die derde graad aan jou verwant.

By aanverwantskap bestaan dieselfde grade van verwantskap. Swaer en skoonsuster is aanverwant in die tweede graad, aangetroude ooms en tantes in die derde graad ensovoorts. Die aangetroude verwantskap word nie deur egskeiding tot niet gemaak nie.

‘n Halfbroer of -suster is in grade van verwantskap dieselfde as ‘n volbroer of -suster. Stiefouers en -kinders is aanverwante. ‘n Aangenome kind is vir alle praktiese doeleindes ‘n bloedverwant. ‘n Buite-egtelike kind is ‘n halfbroer of -suster.

In Afrikaans het “neef” twee betekenisse. Dit is die seun van jou broer of suster of die seun van jou swaer of skoonsuster (Engels nephew). Dit kan ook die seun van jou oom of tante wees (Engels cousin). Die seun van jou neef word kleinneef of agterneef genoem. Met niggie is dit dieselfde as met neef, net vroulik. (Neef en niggie is ook ‘n beleefde aanspreekvorm vir persone van ongeveer dieselfde ouderdom, net soos oom en tannie is vir ouer persone).

Ons gebruik die term agterneef en -niggie wanneer die verwantskap verder terug is. Ons praat ook van oupa- en oumagrootjie. Verder terug is dit oorgrootjies.

By die Boerevolk was familie verwantskap, voor ons verstedelik het,  belangrik. Die families was groot en het dikwels in dieselfde omgewing gewoon en waar nodig saamgestaan. Met die Groot Trek het families dikwels saam getrek en saam laer opgeslaan. By ons is families amper soos die Skotse clans.

Dit is nogal merkwaardig dat blanke Suid-Afrikaners oor sulke omvattende geslagsregisters beskik. Hoewel daar nog baie is om na te vors, kon baie van ons families ons voorgeslagte tot in Europa terugspoor.

Teoreties behoort elke indiwidu aan ‘n gesin, elke gesin aan ‘n familie en elke familie aan ‘n volk. Ongelukkig is dit nie in die praktyk so nie. Indiwidue en gesinne het vir die volk verlore geraak. Dit wil sê dat gedeeltes van families, en miskien selfs hele families, vir die volk verlore is.

 

 

 

Save

Save

Save

Save

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin