Volkslied of Nasionale lied

Illustrasie: https://www.grafika24.com/die-stem-gedig-word-n-eeu-oud/

Die woord “volkslied” verwys gewoonlik na wat in Engels ʼn “folk song” genoem word. Verder word die woord ook gebruik om die patriotiese lied van ʼn volk of land te beskryf. ʼn Volkslied is die patriotiese lied van ʼn volk of ʼn land wat gesing word om ʼn eie identiteit te bevestig.

Die Volkslied het gewild geword met die opkoms van nasiestate in die 19de en 20ste eeue. ʼn Nasiestaat is waar ʼn sekere volk ʼn eie grondgebied het en ʼn eie regering het wat oor daardie gebied regeer, met ander woorde ʼn volkstaat. Talle Europese lande was nasiestate, sommige is nog steeds. Wanneer ʼn land nie ʼn nasiestaat is nie, het hy streng gesproke nie ʼn Volkslied nie maar ʼn Nasionale Lied.

Groot Brittanje se Nasionale Lied is “God save the King / Queen”, maar Wallis se Volkslied is “Land of our Fathers”. Ons het dus die verskynsel by multikulturele state dat die staat se amptelike lied verskil van die patriotiese lied wat deur een van die minderheidsgroepe gesing word.

...

Die Republiek van die Oranje-Vrystaat was die eerste land in Suidelike Afrika om ʼn eie Volkslied in gebruik te neem. Dit was van 1854 tot 1902 in gebruik en die lirieke was geskryf deur HAL Hamelberg en die musiek was gekomponeer deur WFG Nicolai. Die eerste vers is:

Heft, Burgers, ’t lied der vrijheid aan
En zingt ons eigen volksbestaan!
Van vreemde banden vrij,
Bekleedt ons klein gemenebest,
Op orde, wet en recht gevest,
Rang in der Staten rij.
Rang in der Staten rij.

Die Zuid-Afrikaansche Republiek het ʼn eie Volkslied gehad van 1875 tot 1902. Dit was geskryf deur Catharina van Rees en staan bekend as: “Kent gij dat volk”. Die eerste vers, in Afrikaans, is:

Ken jy die Volk vol heldemoed
en tog so lank verkneg
Hy het geoffer goed en bloed
vir Vryheid en vir reg
Kom burgers! laat die vlae wapper
Ons lyding is verby
Roem in die sege van onse dapp’res
‘n Vrye volk is ons!
‘n Vrye volk, ‘n Vrye volk
‘n Vrye, Vrye volk is ons!

Albei liedere spreek van volk en vryheid.

Die Unie van Suid-Afrika het in 1910 ontstaan as ʼn Britse kolonie onder die Britse vlag en met die Nasionale Lied “God save the King / Queen”, CJ Langenhoven het in 1918 die eerste drie verse van “Die Stem” gedig. In 1921 het ML de Villiers die gedig getoonset. Die Hertzog-regering het hierdie lied gekies om met die vlaghysing van die nuwe Unievlag (Die Ou Suid-Afrikaanse vlag) gesing te word. Dit was in 1928. In 1931 het die FAK begin met die hou van “Volksliedvergaderings” en ook ʼn wedstryd uitgeskryf. Die keurkomitee het eenparig “Die Stem” aanbeveel. In 1938 het die parlement besluit dat “Die Stem” en “God save the king” albei by formele geleenthede gespeel sal word. In 1952 is ʼn Engelse vertaling van “Die Stem” goedgekeur. In 1957 het die parlement “Die Stem” tot enigste amptelike lied van Suid-Afrika aanvaar. Dit is in 1996 vervang met die huidige Suid-Afrikaanse Nasionale Lied (“Nkosi Sikelel Afrika”).

Die eerste vers van “Die Stem” is:

Uit die blou van onse hemel,
uit die diepte van ons see,
Oor ons ewige gebergtes
Waar die kranse antwoord gee.
Deur ons ver verlate vlaktes
Met die kreun van ossewa.
Ruis die stem van ons geliefde,
Van ons land Suid-Afrika.
Ons sal antwoord op jou roepstem,
Ons sal offer wat jy vra:
Ons sal lewe, ons sal sterwe
Ons vir jou, Suid-Afrika

Skynbaar spreek die lied van ʼn land en nie van ʼn volk nie.

Is “Die Stem” ʼn Volkslied of is dit ʼn Nasionale Lied? Is dit die lied van die Blanke bevolking of was dit die lied van die staat voor 1994? ʼn Groot gedeelte van ons volk het geen ander patriotiese lied geken nie. Tydens die Bosoorlog was dit die lied wat gesing is deur alle Suid-Afrikaanse troepe. Baie lede van ons volk beskou “Die Stem” as ons eie Volkslied. Daar word steeds ʼn gevoel van patriotisme opgewek deur die sing van “Die Stem” en die vertoon van die Ou Suid-Afrikaanse vlag.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Volksmuseums en -monumente

Foto: Vryheidsmonument in Vereeniging

Ons volk het heelwat monumente en gedenkwaardighede opgerig. Hierdie monumente herinner ons aan die lotgevalle van ons voorgeslagte. Ons het ook museums gestig om items uit ons geskiedenis te bewaar. In 1994 het ons ʼn groot deel van ons erfgoed aan die nuwe regering oorgedra vir bewaring en instandhouding.

Monumente, standbeelde en gedenkstene is opgerig om geskiedkundige gebeure, plekke en mense te herdenk. Hierdie monumente en gedenkwaardighede is deel van ons volk se bouwerk en is ʼn sigbare bevestiging van ons volk se aanspraak op eiesoortigheid. Monumente is dikwels kunstig ontwerp sodat dit ook die voorkoms van die omgewing kon verbeter.

Verskeie gedenkplate is opgerig om die Slagtersnek rebellie van 1815-1816 te herdenk. Naby Cookhouse is ʼn gedenknaald opgerig om die  teregstelling van die vyf vryheidsvegters in gedagte te roep. Dit is opgerig met bydraes deur die publiek en is in 1916 onthul.

...

Daar is verskeie monumente en standbeelde opgerig vir Voortrekkerleiers. Die Voortrekkermonument naby Pretoria is ʼn indrukwekkende gebou wat uittroon oor die omgewing en van ver af gesien kan word. Die gebou is omring met ʼn laer van 64 kakebeenwaens van graniet. By die ingang is daar ʼn groot standbeeld van ʼn Voortrekkermoeder met 2 kinders. Die “grondvloer”, waar die ingang is, staan bekend as die Heldesaal. Die mure daarvan is bedek met ʼn fries van 27 marmerpanele wat die geskiedenis van die Groot Trek uitbeeld. Die Senotaafsaal in die “kelder” bevat die Senotaaf van graniet en ʼn museum met items uit die Groot Trek. Heel bo op die gebou is daar uitkykplekke vanwaar die omgewing besigtig kan word. Buitekant, op elke hoek van die gebou, is daar 4 standbeelde van Voortrekkerleiers.

Behalwe vir die Britse Setlaars was daar ook Duitse Setlaars wat hulle in die Oos-Kaap gevestig het. In 1857 is ʼn Duitse legioen tussen die Amatolaberge en die see gevestig om ʼn buffer tussen die Xhosas en blankes te vorm. Nog 450 families, meeste uit Pommere, het hulle ook aan die Oos-Kaap gevestig. In Oos-Londen is ʼn beeld opgerig van ʼn setlaar, sy vrou en hulle dogter. Brons plate beeld die afskeid uit Duitsland, die reis na Afrika, en die begin van ʼn nuwe boerdery  uit.

Die Paardekraal-monument is geleë in Krugersdorp. Nadat die Britte die ZAR beset het, is ʼn volksvergadering op Paardekraal gehou. Die burgers het ʼn klipstapel opgerig om aan hulle vasbeslotenheid uitdrukking te gee. Dit is gevolg deur die Slag van Majuba waarmee die ZAR weer sy onafhanklikheid herwin het. ʼn Monument is daarna oor die klipstapel opgerig en dit is in 1891 onthul. Tydens die Anglo-Boereoorlog het die Britte die klippe onder die monument verwyder en in die Vaalrivier gegooi.

Die Ou Raadsaal was die Volksraadsgebou van die ZAR en is geleë op Kerkplein, Pretoria. Die styl is Italiaanse Renaissance, met gepleisterde baksteen mure wat geverf is om soos sandsteen te lyk. Daar is ʼn kloktoring met ʼn beeld van ʼn vrou bo-op. Dit is in 1891 voltooi en word tans beskerm as ʼn erfenisterrein.

Tydens die Anglo-Boereoorlog het ʼn groot aantal gewone burgers helde geword. Daar is verskeie standbeelde en gedenktekens vir hulle opgerig. Een van hierdie groot helde was die baasverkenner Danie Theron. Die Danie Theron-monument is ʼn indrukwekkende gedenknaald aan die Gatsrand, vyftig meter vanwaar hy gesneuwel het. Die Voortrekkerbeweging het ʼn belangrike rol gespeel in die oprigting van die monument en hulle het ʼn landswye fondsinsameling gehou. Die monument is in 1950 onthul. Die simboliek stel die eenvoud, krag en vryheidsin van Danie Theron voor.

Talle Europeërs het saam met die Boeremagte teen Groot Brittanje geveg. Een so ʼn groep was Iere. Die Ierse Vrywilligersmonument is in Johannesburg opgerig om aan hulle hulde te bring. Die monument het verwaarloos en moes gesloop word. Vier pilare is gered en is in Orania heropgerig.

Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein is opgerig om die 27 000 Boerevroue en –kinders wat tydens die Anglo-Boereoorlog in konsentrasiekampe gesterf het te onthou. Oud President MT Steyn, sy vrou Tibbie en Emily Hobhouse het ʼn belangrike rol gespeel by die oprigting van die monument. Die beeldegroep is die herinnering van iets wat Emily Hobhouse in ʼn konsentrasiekamp ondervind het en wat sy nie kon vergeet nie. Dit is van ʼn vrou sonder ʼn kappie wat haar uitgeteerde sterwende kind vashou, met ʼn tweede vrou wat God aanroep. Sedert die 1960’s is standbeelde van burgers, krygsgevangenes en bittereinders op dieselfde terrein opgerig.

Die Vryheidsmonument in Vereeniging se naam is om politieke redes na 1994 verander na die Vredesmonument. Dit is ook verskuif van sy oorspronklike plek in ʼn parkie tot by die munisipale kompleks en is so geplaas dat die bewoording daarop nie deur verbygangers gesien kan word nie. Die monument is van ʼn jong gewonde boerekryger in graniet met ʼn simboliese vlekvrye staal figuur wat uit hom oprys. Die woorde daarop is: “Gewond maar onoorwonne, Vereeniging 31 Mei 1902”. Dit verwys na die Vrede van Vereeniging. Die boodskap is dat hoewel die Boerevolk oorwin is, daar steeds  ʼn vryheidsgees bestaan wat tot ʼn nuwe opstanding sal lei.

Die Dorslandtrekmonument by Swartbooisdrif in Namibië herdenk die terugtrek van Dorslandtrekkers uit Angola na Namibië. Daar het hulle ʼn klipstapel gepak. Die eerste Swartbooisdrif fees is in 1953 gehou.

Die Trekmonument 1904-1954 herdenk lede van ons volk wat hulle na die Anglo-Boereoorlog in Tanganjika (Tanzanië) gaan vestig het. Dit is opgerig op die plaas Kampfontein in Tanzanië. ʼn Replika daarvan is by die Voortrekkermonument in Pretoria opgerig.

Die Afrikaanse Taalmonument by Paarl is opgerig om die taalstryd te herdenk wat in 1925 tot die erkenning van Afrikaans as selfstandige taal gelei het. Die sin “Dit is ons erns” is ontleen aan Gustav Preller se artikels “Laat ‘t Ons Toch Ernst Wezen”.

ʼn Museum is ʼn gebou waarin goed versamel en uitgestal word sodat besoekers dit kan besigtig. ʼn Volksmuseum versamel goed wat op ʼn sekere volk betrekking het.

Die Hugenote-gedenkmuseum by Franschhoek gedenk die Hugenote wat hulle aan die Kaap gevestig het. Die museum beskik oor meubels, eetgerei, kombuisgereedskap, dokumente en Bybels.

Die Pionier-opelugmuseum in Pretoria vertoon die lewensstyl van die Voortrekkers. Die opstal is in 1848 gebou van klei en plaaslike materiaal, met ʼn grasdak en grondvloer. Die meubels is van die 19de eeuse plattelandse styl. Aktiwiteite sluit in die maak van tradisionele brood en botter en demonstrasies met voorlaaiers.

Boekenhoutfontein was die plaas van pres. Paul Kruger naby Rustenburg. Hy het ʼn verdiepinghuis gebou in dieselfde styl as wat die Karoo huise van daardie tyd was. Eenvoudige boumetodes met plaaslike materiaal is gevolg. Daar is ook ʼn waenhuis, buitegeboue, ʼn varkhok en ʼn lemoenboord. Die huis is gemeubileer met meubels uit daardie jare. Daar is ook ʼn huisorrel, pres. Kruger se geweer en ander items.

Krugerhuis was die privaat woning van pres. Kruger in Pretoria wat ook as presidensie gedien het. Die huis se boustyl bestaan uit ʼn mengsel van style, dit het twee ontvangsvertrekke aan die voorkant en ʼn groot stoep. Die president het gereeld soggens op die stoep gesit en besoekers ontvang. Die oorspronklike meubels, geskenke en aandenkings word vertoon. Van die items wat daar bewaar word, is geskenke wat aan pres. Kruger se volk gegee is en deur hom bewaar is namens sy volk. Tans bestuur die staat die museum.

Fort Klapperkop was een van drie forte wat deur die ZAR om Pretoria opgerig is. Dit is in 1963 in ʼn militêre museum omskep. Dit bevat ʼn uitstalling van gewere en ander items uit die Anglo-Boereoorlog.

Daar is nog  museums en gedenkplekke wat deur ons volk opgerig is en op ons betrekking het. Sommige is in privaatbesit, sommige behoort aan kultuurorganisasies en sommige behoort nou aan die Suid-Afrikaanse staat. Daar is tans ʼn verwoede aanslag teen ons erfgoed en verskeie gedenkwaardighede is deur oproeriges beskadig. Verskeie daarvan moes van hulle oorspronklike plekke na Orania verskuif word.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Ons Volksweermag

Illustrasie: Boerekommando op Spionkop tydens die Tweede Boereoorlog (Foto: Howard C. Hillegas / Wikimedia Commons)

Die kommandostelsel is eie aan ons volk en is deel van ons kultuur. Die woord “commando” in Engels is ʼn leenwoord uit Afrikaans. In die militêre magte van die meeste lande is kommando’s eenhede wat spesialiseer in aanvalle op onkonvensionele teikens. Ons Boerekommando’s was iets heel anders, dit was altyddeur ʼn doeltreffende metode van plaaslike beveiliging.

Die VOC kon nie ʼn groot garnisoen aan die Kaap bekostig nie. Die garnisoen is toe aangevul deur ʼn Burgermilisie. Die Burgermilisie moes die garnisoen aanvul in geval van buitelandse aanvalle en plaaslike misdade soos veediefstal. Reeds in 1658 is die weerbare burgers in ʼn kompanie skutters met dieselfde struktuur as die garnisoen georganiseer. Die Burgermilisie het sy eie offisiere gehad maar was onder die beheer van die kaptein van die garnisoen. Die Burgermilisie het bestaan uit dragonders (berede soldate) en infanteriste (voetsoldate). Simon van der Stel het ʼn jaarlikse kermis op Stellenbosch ingestel. Die papegaaiskiet item was om die burgers aan te moedig om met hulle wapens te oefen. Vir die duur van die kermis moes die hele Burgermilisie op die dorp wees om militêre oefeninge te doen. Die Politieke Raad het gratis ammunisie verskaf.

Toe die vryburgers al verder die binneland intrek, het die behoefte verander na meer dragonders en minder infanteriste. Later het die burgers net as perderuiters opgetree. Hulle het verskil van die tradisionele kavallerie in ander lande. Hulle was eintlik berede infanteriste want hulle het te perd rondbeweeg en te voet geveg. In 1676 word  die naam “kommando” vir die eerste keer gebruik. In 1715 word die Burgermilisie afgeskaf en die kommandostelsel ingestel. In 1739 word kommandodiens verpligtend vir almal in die buitedistrikte. In 1774 word ʼn hoër offisiersrang ingestel, naamlik die veldkommandant (of veldkornet) wat bevel voer oor die veldkorporale. In 1795 met die Eerste Britse Besetting en in 1806 met die Tweede Britse Besetting was kommando’s opgeroep om die Kaap te help verdedig.

...

Na die Tweede Britse Besetting het die Britte steeds die kommandostelsel gehandhaaf en is kommando’s saam met Britse troepe en hulle Burgermag in die grensoorloë gebruik. Die Burgermag het uit vrywilligers bestaan. Die ligte, beweeglike Boerekommando’s was meer geskik vir plaaslike oorlogvoering as die stadig bewegende Britse Troepe.

Tydens die Groot Trek was kommando’s steeds in gebruik. Met die stigting van die Boererepublieke is die kommandostelsel gereguleer met kommandowette. Alle mans tussen 16 en 60 was verplig om kommandodiens te doen. Elke kommando was verbonde aan ʼn dorp, elke dorp was verantwoordelik vir ʼn distrik en elke distrik was verdeel in wyke. Die wyk het bestaan uit korporaalskappe van omtrent 20 burgers. Die kommando van die distrik was onder die bevel van ʼn kommandant en elke wyk was onder die bevel van ʼn veldkornet. Elke burger was verplig om wanneer hy vir kommandodiens opgeroep was, homself met perd, saal, geweer, ammunisie en proviand aan te meld. Kommandolede het nie uniforms gedra nie, hulle was in hul eie burgerlike drag geklee.

Die republikeinse stelsel wat in die Boererepublieke gegeld het, was soortgelyk aan die Amerikaanse republikeinse stelsel van daardie tyd. Daar was ʼn sterk beginsel dat die staat nie ʼn sterk staande weermag mag hê nie. Die rede was dat die staat dit teen sy eie burgers kan gebruik. Deur die kommandostelsel was die burgers medeverantwoordelik vir die handhawing van veiligheid en orde. Die Veldkornet was verantwoordelik vir die oproep van burgers, die polisiëring van sy wyk, vordering van belastings en uitreiking van wapens en ammunisie. Die Veldkornet was onder die bevel van die Kommandant, die Kommandant was onder die bevel van die Generaal, die Generaal was onder die bevel van die Hoofkommandant (Vrystaat) of Kommandant-Generaal (Transvaal). Die Hoofkommandant of Kommandant-Generaal het direk aan die President gerapporteer.

Die kommando se offisiere is verkies deur die lede van die kommando en is nie deur die regering aangestel nie. Dit het soms gebeur dat onbekwame persone as offisiere verkies is. Aan die anderkant het dit ook gebeur dat bekwame leiers, wat nie bekend was vir leierseienskappe nie, ontdek is en groot roem behaal het. Dissipline was moeilik afdwingbaar en leiers moes opgewasse wees om dit te hanteer.

Net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog is die range van offisiere verander. In die ZAR was daar assistent-veldkornet, veldkornet, kommandant en kommandant-generaal. Daar is ook as oorlogsmaatreël assistent-kommandante-generaal aangestel vir die verskillende gevegsfronte. Daar is ook veggeneraals aangestel in gevalle waar verskillende kommando’s as ʼn leërafdeling moes optree. In die Vrystaat kon elke leërafdeling sy eie kommandant-generaal kies wat sy opdragte van die Staatspresident sou ontvang. Die Staatspresident was die opperbevelvoerder. Die ander range was assistent-veldkornet, veldkornet en kommandant.

Na die Vrede van Vereeniging in 1902 is die kommandostelsel afgeskaf. In 1912 is die Burgermag ingestel  as ʼn komponent van die Unie-Weermag. Die Unieweermag was die staande professionele weermag. Die Burgermag was die voortsetting van die Britte se vrywilliger mag. Vorige lede van die Boerekommando’s kon by skietverenigings aansluit. In 1940 het die kommando’s onder beheer van die Vrywillige Reserwemag gekom. In 1948 is die Kommando’s weer geaktiveer as ʼn onderdeel van die Suid-Afrikaanse Weermag.

Onder beheer van die Suid-Afrikaanse Weermag, was die kommando’s nie meer selfstandig nie. Hulle het SAW uniforms en kentekens gedra en het ander range gekry. Die SA Leër was saamgestel uit ʼn voltydse mag en ʼn deeltydse mag. Die Voltydse Mag was die Staande Mag en Dienspligtiges. Die Deeltydse Mag het bestaan uit die Burgermag en die Kommando’s. Die Gebiedsmag was ʼn samestelling van gebiedsgebonde Kommando’s en die Burgermag wat operasioneel aangewend kon word. Die Kommando’s is as ligte infanterie toegerus en is opgelei vir teeninsurgensie. Dit het ingesluit die voorkoming van insypeling deur terroriste en gebiedsbeskerming teen terreur en sabotasie. Hulpverlening in tye van nood en na natuurrampe was ook deel van hulle verantwoordelikhede.

In 1960 was die bevelvoerder van ʼn plaaslike kommando ʼn kommandant. Hy was bygestaan deur ʼn kaptein / adjudant en ʼn administratiewe sersant. Daar was twee of meer veldkornetskappe in elke kommando, elk onder die bevel van ʼn kaptein. Die sterkte van ʼn veldkornetskap was 6 offisiere en 205 onderoffisiere en burgers. Kommando’s was in groepe ingedeel op grond van geografiese gebiede. Die aanvoerder van ʼn groep was ʼn groepkommandant. Die rang van groepkommandant is later verander na kolonel.

Onder die ANC bewind is die Kommando’s in 2003 afgeskaf. Dit sou vervang word met gespesialiseerde polisie eenhede.

Die Boerekommando’s was ons volksweermag en kon vinnig plaaslik optree indien ons veiligheid bedreig word. Vandag is daar baie van ons volksgenote wat meen dat ons weer kommando’s benodig. Dit wil voorkom asof hulle die SAW se kommandostelsel met Boerekommando’s verwar.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Tradisionele volksdrag

Illustrasie: http://mirageswar.com/uploads/posts/1206108333_w861.gif

Indien jy ʼn geleentheid moet bywoon geklee in tradisionele drag, wat gaan jy aantrek?

Kakieklere is nie tradisioneel nie, kort broeke en lang kouse ook nie, tweekleurhemde ook nie. Ontspanningsdrag is ook nie tradisionele drag nie.

Daar is skynbaar geen konsensus oor wat ons volksdrag is nie. Sommiges sê Voortrekkerdrag is tradisioneel, ander sê die drag tydens die Anglo-Boereoorlog is tradisioneel, en daar mag nog ander menings ook wees. Tradisionele drag is dit wat tydens ʼn heroïese tydperk in ʼn volk se geskiedenis gedra is.

...

Die Volkspelebeweging se kleredrag is gebaseer op die kleredrag van die Voortrekkers, maar is nie identies daaraan nie. Omdat dit gedra word by opvoerings is dit meer swierig as wat gewone drag sou wees. Volkspele was in 1938 gewild, maar belangstelling het sedertdien afgeneem. Die drag van volkspelers het ook nie algemene inslag by die volk gevind nie.

Een beskrywing van kleredrag direk na die Groot Trek vertel dat daar twee soorte kleredrag was: Kisklere en alledaagse klere. Kisklere was spesiale drag vir kerk en spesiale geleenthede, alledaagse klere was vir werk. Daar was verskille tussen persone en hulle kleredrag het van mekaar verskil volgens vermoë en smaak. Dorpe is min besoek en baie klere was tuisgemaak.

Mans se kisklere het bestaan uit broeke met ʼn groen- of donkergeelbaadjie met ʼn ry knope van bo tot onder. saam met ʼn onderbaadjie. Daarmee saam het hulle kouse en handgemaakte velskoene gedra, met ʼn smalrand bolhoed op die kop. Hulle het ook molvelpakke, velpakke en fluweelpakke met velskoene of velstewels gedra. Vrouens se kisklere was tabberds met wye moue en wye rompe wat versier was met valletjies. Rokke was lank met net die skoene wat wys. Tjalies en mantels was gewild en skoene was netjiese velskoene. Vir handskoene is moffies gedra. Hare was lank en is met houthaarnaalde of skilpaddopkamme vasgesteek. Vir hoofbedekkings het hulle veelkleurige kappies gedra. Seuns- en dogtersklere was soortgelyk aan die klere van volwassenes.

Daar is ook beskrywings van die kleredrag wat net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog gedra is. Die burgers van die republieke het ʼn beter lewenstandaard as die Voortrekkers gehad en kon ook beter aantrek as voorheen. Party was meer welgesteld as ander en gevolglik het kleredrag verskil van persoon tot persoon. Plaaslike kleremakers en winkels se klere was volgens die heersende Europese modes.

Die snit van manspakke en baadjies was eenvoudig. Manspakke het bestaan uit ʼn baadjie, ʼn onderbaadjie en ʼn langbroek. Baadjies was langer en het geronde punte voor gehad. Die dra van kruisbande was algemeen. Hemde was van eenvoudige snit met hoë, gestyfde boortjies. Strikdasse of wye losgeknoopte dasse is gedra. Bykomstighede was horlosiekettings, wandelstokke en sambrele. Mans het gewoonlik hoed gedra: strooihoede, panamas, stetsons en pette. Fabrieks en ingevoerde skoene was geredelik beskikbaar, maar velskoene was ook populêr. Meeste mans se hare was kort en hulle het ʼn snor of baard gedra. Seuns onder tien het kniebroeke gedra, daarna dieselfde klere as volwassenes. Al die klere was in ʼn verskeidenheid van gedempte kleure, effe en gestreep, beskikbaar. Formele klere vir spesiale geleenthede het van deftige drag verskil.

Dames wou graag mooi aantrek en het oorsese tydskrifte geraadpleeg. Die tydskrifte was al oud toe dit die republieke bereik het, en was eintlik reeds oudmodies. Damesklere kon in winkels gekoop word of dit kon by ʼn kleremaakster laat maak word. Die rompgedeelte van die rok het uit ʼn aantal bane bestaan, nousluitend om die middel en heupe, en het uitgeklok tot op die grond. Die lyfie is versier, dit was nousluitend en die neklyn was hoog. Die fokus was op die dame se dun middel en dit is deur ʼn gordel of versiering beklemtoon. Die rok is dikwels vervang met ʼn afsonderlike romp en bloes in dieselfde styl as die rok. Moue was groot en gepof van die skouer tot die elmboog en van elmboog tot pols nousluitend. Strooihoede met ʼn wye rand of kleiner hoede met ʼn smal rand was gedra. (Kappies is meestal tuis gedra as beskerming teen die son.) Die hoede is versier met ʼn lint of veer. Dames het meestal swart kouse onder die rokke gedra met stewels wat met veters of knopies vasgemaak word. Bykomstighede was serpe, handskoene en juweliersware. Dogters het jurkrokke met ʼn voorskoot gedra.

Die drag tydens die Anglo-Boereoorlog was onderhewig aan spesiale omstandighede. Burgers op kommando se drag was skynbaar die beter drag wat hulle sou gedra het in vredestyd, maar dit moet in gedagte gehou word dat klere verslete geraak het en nie behoorlik versorg kon word nie. Op ʼn stadium het hulle die Britte se klere gebuit omdat hul eie klere nie meer geskik was nie. Die vrouens in die konsentrasiekampe het slegs die klere gehad wat hulle kon saambring. Vrouens wat in swart geklee was, kon moontlik in rou gewees het.

Daar is talle swart-en-wit foto’s uit die tydperk voor en na die oorlog. Daar is tans ʼn persoon wat die ou foto’s op ʼn professionele manier inkleur. Dit gee aan ons pragtige voorbeelde van die tipe drag wat in daardie tyd gedra is.

In die besluit oor wat tradisionele volksdrag moet wees, sal die volgende riglyne van hulp kan wees. Dit moet die volkskarakter weerspieël, dit moet nie duur spesiaal gemaakte klere wees nie (dit moet bekostigbaar wees), dit moet daarvoor voorsiening maak dat elke persoon ook sy eie smaak kan volg, dit moet aantreklik lyk en dit moet aanpasbaar wees. Moontlik kan moderne klere relatief maklik aangepas word na die styl en voorkoms van volksdrag.

Wat dink jy? Hoe gaan jy aantrek?

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Sedeloosheid by ons volk

Illustrasie: https://anethadewet.wordpress.com/2013/10/27/n-verlore-wereld/

Na die Tweede Wêreldoorlog het daar sedelike verval in die Westerse wêreld ingetree. Dit was ʼn geleidelike proses en vooroorlogse sedes is stuk-stuk afgebreek. Dit het oor die wêreld versprei deur publikasies, rolprente en musiek. Ons volk was nie immuun daarteen nie en het dit mettertyd nagevolg.

In 1963 is die Wet op Publikasies en Vermaaklikhede aanvaar om ons sedes te beskerm. Die doel was om publikasies ongewens te verklaar wat onbetaamlik of onwelvoeglik is, godslasterlik is of enige godsdiens aanstoot gee, wat enige bevolkingsgroep belaglik of veragtelik maak en wat nadelig is vir veiligheid of vrede. In 1974 is hierdie wet vervang met ʼn nuwe wet. Die redes vir die nuwe wet was dat die publiek nie meer vertroue in die bestaande stelsel gehad het nie en dat die vervlakking van die volk se moraal en goeie sedes kommunisme kon bevorder. Hierdie wet was drakonies en is veral deur Afrikaanse skrywers en kunstenaars gekritiseer. In 1995 is weer ʼn nuwe wet aanvaar wat groter verdraagsaamheid wou skep vir sedeloosheid. Die wet het die begrip sosiaal aanvaarbaar vervang met die begrip skadelik. Met ander woorde, dit maak nie saak of iets sosiaal onaanvaarbaar is nie, solank dit net die skadelik is nie. Of enige van hierdie wette tot verbetering van sedes gelei het, is te betwyfel. Ten spyte van sensuur, het die algemene sedes vervlak en verval. Verder het sensuur tot inperking van vryheid van spraak, wat ʼn hoeksteen van republikanisme is, gelei.

Ons sedelike verval hou ook verband met die ideologiese veranderinge tussen 1948 en 1994 binne die regerende Nasionale Party. Die tydperk van 1948 tot 1966 was gekenmerk deur die ideologie van Afrikaner-Nasionalisme, die jare van 1966 tot 1979 was gekenmerk deur Verligtheid, van 1979 tot 1989 was gekenmerk deur Hervorming en van 1989 tot 1994 was gekenmerk deur Magsdeling.

Tydens die tydperk van Afrikaner-Nasionalisme het ons steeds die tradisionele sedes van ons voorgeslagte gevolg. Tydens Verligtheid het ons geleidelik moderne Westerse liberalisme begin navolg. Hierdie soort liberalisme moet nie met klassieke liberalisme verwar word nie. Gedurende die tydperk van Hervorming was daar groot druk en protes om toe te gee aan moderne Westerse liberalisme. Onder Magsdeling is toegegee aan al die eise wat gestel is. Die volk het die owerheid gekies wat oor hom regeer het. Gevolglik is ons self medeverantwoordelik vir ons sedelike verval. Ons het veranderinge goedgekeur en sonder kritiek nagevolg, die minderheid het probeer wal gooi maar kon nie daarin slaag om die hele volk te oortuig nie.

...

Suid-Afrika het in 1976 televisie gekry. Aanvanklik was goeie programme uitgesaai, maar in later jare het dit verswak en uiteindelik net dit ʼn wegbereider vir moderne Westerse liberalisme geword. Televisie het so populêr geword dat mense hulle aandetes voor die televisie genuttig het. Dit het die samesyn en gemeenskaplikheid van die gesin grootliks vernietig. Indirek het dit ook die gesin se godsdiensbeoefening laat skipbreuk lei. Dit het ook sosiale verkeer benadeel, soveel so dat jy amper ‘n tyd moes bespreek om vir vriende en familie te gaan kuier.

ʼn Baken in ons sedelike verval was die Egskeidingswet van 1979. Van antieke tye af, was die basiese  regsbeginsel die skuldbeginsel: in geval van egskeiding was een party skuldig en die ander party was onskuldig. (Dit was ook moontlik dat albei partye skuldig was). Onder die ou egskeidingswet was die hoofgronde van egskeiding owerspel en kwaadwillige verlating. Regsgeleerdes, predikante en sosioloë het gemeen dat die ou wet hervorm moet word. Die 1979 wet het die skuldbeginsel afgeskaf en vervang met ʼn moderne beginsel: onherstelbare verbrokkeling van die huwelik (niemand het skuld daaraan nie, dit is ʼn normale ding dat huwelike misluk). Die gevolg was nie dat egskeidings verminder het nie, maar dat egskeiding makliker geword het en vermeerder het. Die verandering in die wet het verder veroorsaak dat die huwelik self nie meer so belangrik is nie, en beslis ook nie heilig is nie. Mense het, in navolging van Westerse tendense, begin om saam te woon sonder dat hulle getroud is. Hele gesinne het verbrokkel en kinders het sonder een ouer grootgeword. Die gesin en gesinslewe het in baie gevalle in duie gestort en dit het ook godsdiensonderrig benadeel.

Binne ʼn betreklike kort tyd het daar by ons ‘n toegeeflikheid en verdraagsaamheid ten opsigte van seksuele sake ingetree. Kinders en jongmense het meer selfstandig teenoor hulle ouers geword en respek vir hulle meerderes, ook buite die gesin, het verdwyn. Skoolgaande kinders het swanger geword en buite-egtelike kinders het algemeen geword. Die vrou het geëmansipeerd geword, baie moes weens ekonomiese behoeftes voltydse betrekkings aanvaar. In vaderlose gesinne het die vrou die broodwinner geword. Dit alles het die rol van die vader afgebreek en die tradisionele gesinslewe benadeel.

Wanneer is goed goed en sleg sleg? Die moderne mens vind dat hy nie ‘n vaste fondament het waarop hy die vraag kan beantwoord nie en dit skep by hom verwarring en onsekerheid oor sy sedelike oortuigings en oor die goed-of-kwaad van sy doen en late. Die resultaat is dat hy sy sedelikheid of onsedelikheid as sy private saak beskou en dat hy kan doen wat hy wil. Sy standpunt is dat hy nie skuldig aan enige iets is nie, want sedes is in die moderne lewe nie meer geldig nie, goed en kwaad bestaan nie meer nie.

Die werklikheid is egter dat goedheid, geregtigheid en liefde wel bestaan, maar dat boosheid, haat en wreedheid ook bestaan. Daar is ‘n inherente boosheid in die mens wat hom die kwade laat doen. Dit is nie God wat boosheid pleeg nie, dit is die mens wat dit doen. Die mens is nou eenmaal ‘n sedelike wese en word gekonfronteer met die keuse tussen wat sedelik goed en wat sedelik sleg is.

Die mens wat dink dat sy onsedelikheid en losbandigheid sy private saak is, maak ʼn fout. Sy doen en late het gevolge vir ander mense. Dit is nie net dat hulle sy gedrag afkeurenswaardig vind nie, dit het ʼn praktiese uitwerking op hulle eie, hul gesinne en hul gemeenskap, se lewens. Dit is opmerklik dat  etniese en godsdienstige gemeenskappe nie sulke gedrag spontaan goedkeur nie maar dat hulle op een of ander manier gedwing moet word om dit te doen.

Dit is verblydend dat nie almal van ons volk die hedendaagse sedeloosheid aanvaarbaar vind nie. Daar is nog van ons mense wat sedelik leef en wil leef. Die probleem is daardie lede van ons volk wat sedeloos geword het. Kan dit omgekeer word?

Dit is duidelik dat die agteruitgang van sedes saamgaan met ʼn oortuiging van skuldloosheid. Dit lei daartoe dat mense verskonings gebruik om hulleself te regverdig. Dit is iemand of iets anders se skuld, almal doen dit en daarom is dit nie verkeerd nie, dit is die moderne manier, teenstaanders is net veroordelend, ensovoorts. Om sedes te herstel sal mense ʼn skuldbesef moet ontwikkel. Sonder erkenning van skuld is vergifnis onmoontlik en kan die kwade nie oorwin word nie. As iemand skuldloos is, het hy nie vergifnis en verlossing nodig nie en het Christus tevergeefs vir hom gesterf.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die ware Boerekerk

Illustrasie: http://www.volkstaat.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1137:boere-kerk-werner-kruger&catid=59:laaste&Itemid=109

Toe die VOC moes besluit wie Vryburgers mag word, is daar gelet op goeie sedelike gedrag, voorbeeldige karakter en Protestantse christelikheid. Hierdie kriteria is streng toegepas tot en met 1806, toe die Britte die Kaap beset het. Dit was die karakter van ons voorgeslagte en hierop is ons volk gebou.

Ons stamouers was baie gesteld op ʼn christelike leefwyse en het ʼn patroon ontwikkel waar daar binne die gesin ʼn tafelgebed met elke ete was. Toe hulle na 1715 begin het om die binneland in te trek, het dit moeilik geword om gereeld kerkdienste by te woon. Dit is waar Boekevat en Huisgodsdiens begin het.

Elke aand, na die aandete, was die hele gesin, die kuiermense en huisbediendes teenwoordig. Die vader van die huis het dan die Familiebybel geneem en oopgemaak by ʼn gedeelte wat hy wou lees. Van die kinders is verwag om op te let en na die voorlesing vrae daaroor te kan antwoord. Daarna sluit die vader dit af met gebed en ʼn paar godsdiensliedere word gesing. Dit is wat Boekevat genoem word. Boekevat was tot in die 20ste eeu nog op plase gehou, maar nie meer in die stede nie.

...

Op die voorposte het die werksweek omstreeks 12 uur op die Saterdag geëindig. Die boerderywerk word gestaak, die gereedskap word gebêre en die werf word skoongemaak. Die week se roetine is verbreek, daar word gebad en skoon klere aangetrek. Teen 4 uur drink die gesin koffie. Saterdagaand word daar gekuier of die gesin vermaak hulleself. Indien daar ʼn dans in die omgewing is, was dit bygewoon. Die kinders kon tot donker speel. Die Sondagoggend word begin deur noodsaaklike take te doen, dan word Sondagdrag aangetrek en om 10 uur die oggend kom die gesin bymekaar in die voorkamer vir Huisgodsdiens en die voorlees van ʼn preek. (In later jare kon na ʼn preek oor die radio geluister word). Die res van die dag was rustig, die kinders moes stil wees. Daar was ʼn groot middagmaal en daarna word daar eers gerus. Later die middag word saam met bure en ander mense gekuier. Almal dra hul Sondagklere, drink koffie en gesels.

Mense wat ver van die naaste dorp was, kon maar selde ʼn kerk besoek. Hulle het moeite gedoen om minstens 1 nagmaal per jaar by te woon. Hierdie was ʼn groot geleentheid, die wa moes in gereedheid gebring word, kos moes voorberei word vir die reis en die beddegoed en klere moes nagesien word. Daar moes voorberei word vir alle sake wat op die dorp gedoen moet word. Produkte om verkoop te word (huide, velle, kerse en seep) moes reggekry en gelaai word. Alle kerklike sake sal op die dorp gedoen moet word (soos doop, katkisasie, aanneming, voorstelling en huwelik). Die waens en tente is op die kerkplein opgeslaan. By die nagmaal was daar ʼn blye weersiens van familie en vriende. Jongmense kry kans om lede van die teenoorgestelde geslag te leer ken. In die 20ste eeu het hierdie manier van nagmaalviering verander weens beter vervoer en verstedeliking. Vandag is nagmaal deel van die gewone eredienste en is dit vir almal moontlik om dit gereeld by te woon.

In die 20ste eeu kon selfs die mense op plase Sondae die kerk besoek. Saterdag het ʼn dag van inkopies en georganiseerde sport geword. Voor 1994 was daar Sondagwette wat bepaal het dat slegs noodsaaklike werk op Sondae gedoen mag word. Die meeste mense het nie op Sondae gewerk nie en was tuis by hulle gesinne. Hulle kon nie op Sondae gaan inkopies doen nie want die winkels was toe. Dit was ʼn goeie geleentheid om dorp toe te gaan en te sien wat in die winkelvensters uitgestal word. Voor die koms van televisie was kuier by vriende en familie gewild. Daar was parke waar mense kon gaan piekniek hou en ontspan. Aangesien die regering al die burgers van die land se belange moes behartig en godsdiensvryheid moes waarborg, was wetgewing nie gemik daarop om gewetensvryheid te beperk nie. Sport op Sondae is toegelaat ten spyte van die teenkanting van kerke. Vandag is dit iemand se eie keuse hoe hy Sondae wil deurbring.

In die 20ste eeu het ouers die volle godsdienstige opvoeding van hulle kinders in die hande van die kerk en skool geplaas. Kinders het voor 1994 ʼn Bybelperiode in die skool gehad, Sondae is die kinders Sondagskool en kategese toe. Daar was ook die kinderkrans en KJV. In later jare het kerke jeugbedienings ingestel. Kinders en jongmense is nie meer slegs in die ouerhuis opgevoed nie. Daar was bitter min gesinne wat nog Boekevat gehou het, en nog minder wat Huisgodsdiens gehou het.

Weens die huidige omstandighede is die christelike opvoeding van kinders terug in die ouers se hande, soos dit hoort. Baie mense het die kerkgenootskappe verlaat, baie kerke verkondig dwalinge en die staatskole bied nie ʼn christelike opvoeding aan nie.

Die ware Boerekerk was die gesin wat hulle godsdiens saam tuis of op die wapad beoefen het. Die gesin is die beginpunt waarop ware christelike gemeentes vandag gebou kan word. Verskillende gesinne wat Huisgodsdiens hou kan periodiek bymekaarkom en as ʼn Bybelse gemeente funksioneer, onafhanklik van kerk en staat.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Taal van digters, vakmanne en geleerdes

Illustrasie: https://af.wikipedia.org/wiki/Lys_van_Afrikaanse_vakwoordeboeke_en_terminologielyste

Na die Anglo-Boereoorlog het Lord Alfred Milner sy pogings om die Boerevolk te verengels verskerp. Hy wou graag hê al die Blankes moes goeie Britse onderdane wees en Engels praat, lees en skryf. Om dit te doen het hy gratis onderwys in Engels aangebied. Onderwys in Hollands was net in privaatskole beskikbaar wat die verarmde Boere nie kon bekostig nie. Hy was ook van plan om Engelse Nedersetters in te voer om die Boerevolk te verswelg met getalle. Dit het tot groot ontevredenheid gelei.

Die Boerebevolking het lank reeds twee tale gebruik: Boere-Afrikaans was hulle alledaagse spreektaal (volkstaal) en Nederlands was die geskrewe taal (kultuurtaal). Die ontwikkeling van Boere-Afrikaans tot ʼn volwaardige taal, wat gelykstaande aan Nederlands en Engels sou wees, het begin met die Tweede Afrikaanse Taalbeweging.

Kort na die einde van die oorlog begin ʼn nuwe geslag taalstryders te werk vir die erkenning van Afrikaans. Daar was geen spesifieke leier nie, maar die voortou is geneem deur Gustav Preller in Pretoria en JHH de Waal in Kaapstad. Ander persone wie ook genoem moet word, is Johannes Visscher en ds. Willem Postma in Bloemfontein, Johannes SM Rabie in Pietermaritzburg en DP du Toit in Cradock.

In 1905 word die Afrikaanse Taalgenootskap (ATG) in Pretoria en in 1906 die Afrikaanse Taalvereniging (ATV) in die Kaap gestig. Gustav Preller het die voortou geneem met ʼn reeks artikels in De Volkstem onder die titel Laat’t Ons Toch Ernst Wezen. Dit word beskou as die manifes van die Tweede Afrikaanse Taalbeweging. Preller se standpunt was dat Afrikaans ʼn beter  kans op voortbestaan het as Nederlands, dat daar geen vyandigheid teen Nederlands is nie en dat daar so na as moontlik gehou moet word aan die Vereenvoudigde Nederlandse Spelling (VNS). Hy het heelwat ondersteuning gekry en dit lei tot die stigting van die ATG in Pretoria en Bloemfontein. Die ATV het hulle beywer vir Afrikaans as skryf- en spreektaal en samewerking met ander liggame wat Afrikaans wou bevorder.

...

Daar was hewige teenstand teen die bevordering van Afrikaans deur De Zuid Afrikaansche Taalbond, predikante, die Afrikaanssprekende elite en Onze Jan Hofmeyr. Die Taalbond het Nederlands as volkstaal beskou. Die teenstanders se argument was dat die Afrikaanssprekendes saam met die Nederlanders en Vlaminge ʼn groter kultuurgroep kon vorm wat beter kultuurprodukte sou kon lewer. Die voorstanders van Afrikaans as kultuurtaal het aangevoer dat Afrikaans sterk van Nederlands afwyk en dat hulle volksgenote nie regtig Nederlands magtig was nie. ʼn Volkstaal word nie bepaal deur die elite nie, dit word bepaal deur die gewone mense.

Die Taalbeweging het dadelik steun gekry deur letterkundige werk van kwaliteit deur persone soos Gustav S Preller, Eugene N Marais, Jan FE Celliers, Totius en C Louis Leipoldt. Van die groepe wat hulle beywer het vir Afrikaans het saamgewerk en die Suid-Afrikaanse Akademie in 1909 gestig. Die Akademie het begin werk aan ʼn Afrikaanse woordelys en spelreëls. Hierna kon Afrikaans as skryftaal vooruit gaan. In 1914 is Afrikaans erken as skooltaal in die Kaap, Transvaal en Vrystaat. In 1916 word Afrikaans as kerktaal erken. In 1918 het die staat Afrikaans erken, maar nie in wette en amptelike dokumente nie. Van 1925 af erken die staat Afrikaans ook in wette. Die Federasie van Afrikaanse Kultuurverenigings (FAK) is in 1929 gestig.

Die Nederduitse kerke was aanvanklik sterk gekant teen Afrikaans as kultuurtaal. Predikante is opgelei in Nederlands, hulle het ook in Nederlands gepreek. Hulle het Afrikaans as ʼn “barbaarsch patios” beskou. Nadat die staat Afrikaans erken het, is daar in 1919 deur die kerke aanvaar dat Afrikaans naas Nederlands erkenning moes kry. Daar was ook verset teen ʼn vertaling van die Bybel in Afrikaans, maar uiteindelik het daar in 1933 die eerste Afrikaanse Bybel verskyn. Dit is gevolg deur die Psalmboek in 1937 en die Gesangeboek in 1944.

Die Boere van die 19de eeu was selfonderhoudend en het al die werk self gedoen, hulle moes feitlik alle beroepe beoefen. Hy was veeboer, akkerbouer en veearts. Dan was hy ook smid, wamaker, messelaar en skoenmaker. Verder was hy ʼn jagter, ʼn handelaar en soms ʼn krygsman. Sy vrou was die kok, die kleremaakster, verpleegster en dikwels die onderwyseres. Die vakwoorde van al hierdie beroepe het hulle geken. Hulle het ook die kerk se taal geken. Die Republieke se administrasie en wette was in Nederlands en die Boere het dit ook geken. Afrikaans was ʼn ryk volkstaal met ʼn reeds bestaande en uitgebreide woordeskat.

Nadat Afrikaans staatstaal in 1925 geword het, is besef dat daar baie vertaalwerk gedoen sal moet word. Die wette en staatsdokumente sal nou ook in Afrikaans beskikbaar moes wees. Baie Boere het verstedelik en in die stede was daar gespesialiseerde beroepe met Engelse terminologie. In 1930 word die Sentrale Vaktaalburo gestig. Aanvanklik is staat gemaak op Nederlandse woordeboeke. Vandag is dit moeilik om te onderskei tussen woorde wat reeds in die volkstaal was, woorde wat uit Nederlands geneem is en vindingryke skeppings deur vertalers. In 1948 word die verskillende woordelyste verenig en in 1951 kom die Vaktaalburo tot stand. Hulle koördineer alle terminologiese werk. Hulle gebruik ʼn nuwe werkswyse deurdat die vakman betrek word en medeverantwoordelik word vir die vaktaal. Hulle het ook die publiek en ander taalgebruikers betrek hierby. Sedertdien het daar talle woordelyste en woordeboeke verskyn wat elke vakgebied dek. Boere-Afrikaans het Standaard-Afrikaans geword.

Vandag beskik Afrikaans oor ʼn vakterminologie vir haas elke bedryf en aktiwiteit. Behalwe die terminologie, is ook handboeke van elke beroepsrigting en studierigting beskikbaar. Of dit letterkunde is, of meganika is, of wiskunde is – dit kan in Afrikaans gedoen word. Afrikaans is in staat om in die moderne wêreld alles te doen wat Nederlands en Engels kan doen.

Dit is tragies dat al hierdie werk wat gedoen is, weggesmyt is deur politieke dwaasheid. Weer word Afrikaans bedreig en word die opofferings en werk van vorige geslagte ongedaan gemaak. Dit is ʼn groot skande wat oor ons gekom het en weer reggemaak sal moet word.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Die stamboom van Afrikaans

Illustrasie: http://www.oocities.org/hugenoteblad/geskSA.htm?201921

Ons taal word weereens aangeval en verneder, dikwels ook deur Afrikaanssprekende taalkundiges. Dit het mode geword om Afrikaans die skuld te gee vir politiek van die verlede deur dit politiek van die hede te maak. Daarom is dit nodig dat ons weer onsself moet herinner oor waar ons taal vandaan kom.

Dit is nie net mense wat stambome het nie, tale het dit ook. Afrikaans is ʼn Germaanse taal wat familie is van al die ander Germaanse tale. Germaanse tale is weer familie van ander tale en die stamboom gaan ver terug in die geskiedenis.

...

Hier aanvaar ons die Bybel as gesaghebbend en ons beginpunt is Genesis 10:2-5: Die seuns van Yefet was: Gomer, Magog, Madai, Yavan, Tuval, Meshekh en Tiras. Die seuns van Gomer was: Ashkenaz, Rifat en Togarmah. Die seuns van Yavan was: Elíshah, Tarshish, die Kittiërs en Dodaniete. Vanuit hierdie is die streke van die nasies verdeel in hulle lande, elkeen volgens sy taal, volgens hulle families, volgens hulle nasies. (PWL).

Noag het drie seuns (Sem, Gam en Jafet) gehad waaruit alle mense op aarde afstam. Jafet se afstammelinge het hulle gevestig aan die noordelike kant van die Middellandse See, die hele Europa, die Britse eilande, Skandinawië en die grootste deel van Rusland. Dieselfde familie het hulle ook in Persië en tot in Indië gevestig. Die verwantskap tussen al hierdie volke uit Jafet word bevestig deur die tale wat hulle praat. Aanvanklik het vakkundiges die groep tale Indo-Germaans of Aries genoem. Later is die naam verander na Indo-Europees. Die gemeenskaplike voorouerlike taal word Proto-Indo-Europees (PIE) genoem.

Indo-Europees bestaan uit omtrent 443 tale en dialekte. Dit sluit die meeste van die groot taalfamilies in Europa en westelike Asië in. Indo-Europees bestaan uit twee subgroepe: ʼn Satem- of ‘n Kentumgroep. Die groepe is vernoem na die woord vir 100: centum in Latyn (as ‘kentum’ uitgespreek) en satem in Avesties. Oor die algemeen is die “oostelike” tale Satemtale (Indo-Irans, Balto-Slawies), en die “westelike” tale Kentumtaal (Germaans, Italies, Kelties). Voorbeelde van moderne Satemtale is Hindi, Persies en Russies. Voorbeelde van moderne Kentumtale is Grieks, Spaans en Duits.

Die gemene voorouer van Germaans is Proto-Germaans. Een unieke eienskap van Proto-Germaans is die Tweede Germaanse klankverskuiwing wat tot die totstandkoming van Hoog-Duits gelei het. Die grootste Germaanse tale is Engels en Duits, met onderskeidelik ongeveer 400 en 100 miljoen moedertaalsprekers. Nederlands en Afrikaans is ook Germaanse tale.

Daar is twee groepe Germaanse tale: Wes-Germaans en Noord-Germaans. Wes-Germaans sluit Engels, Duits en Nederlands in. Noord-Germaans is die Skandinawiese tale Deens, Noors en Sweeds. Daar is omtrent 53 verskillende Germaanse tale en dialekte.

Die naam Nederduits of Platduits verwys na dialekte wat in Noord-Duitsland en Nederland deur omtrent 5 miljoen mense gepraat word. Mennoniete-gemeenskappe in Noord- en Suid-Amerika praat nog steeds Nederduitse dialekte wat as Plautdietsch bekend staan. Vroeër is die term Nederduits dikwels ook in Nederland gebruik as sinoniem vir Nederlands.

Nederfrankies is die tale en dialekte wat in Nederland, België, Suriname en Suidelike-Afrika gepraat word. Dit word ook in ʼn deel van Duitsland gepraat. Die moderne Nederfrankiese tale is Standaard-Nederlands en Standaard-Afrikaans. Nederfrankiese dialekte is Brabants, Hollands, Seeus, Suid-Gelders, Limburgs, Wes-Vlaams en Oos-Vlaams.

Taalkundiges sê vir ons daar is drie soorte Afrikaans: Kaapse-Afrikaans, Oranjerivier-Afrikaans en Boere-Afrikaans. Al drie het apart uit Nederlands ontstaan.

Kaapse-Afrikaans het by slawe, wat deur die VOC ingevoer is, ontstaan. Hierdie slawe het van verskillende plekke gekom en verskillende moedertale gehad. Maleis-Portugees was die lingua franca van die slawe. Die VOC het dit belangrik geag dat die slawe Nederlands moes leer en het in 1658 ʼn skool gestig vir slawekinders. Verder was dit ʼn vereiste dat slawe Nederlands moes praat indien hulle hul vryheid wou terugkoop. Uit hierdie mengelmoes het ʼn kreoliseringsproses plaasgevind wat tot ʼn nuwe taal, Kaaps-Nederlands of Kaaps-Afrikaans gelei het.

Oranjerivier-Afrikaans het ontstaan uit die kontak van die Khoi-Khoi en Nederlandssprekende veeboere in die noordelike binneland. Hierdie kontak was deur handeldryf en seisoenwerk. Die blankes het dit moeilik gevind om die Khoi-Khoi se taal aan te leer, met die gevolg dat die Khoi-Khoi hulle taal moes leer.

Boere-Afrikaans (wat Standaard-Afrikaans geword het), was ʼn voortsetting van die Nederlands wat die Vryburgers gepraat het. Dit was in wese Suid-Hollands wat vereenvoudig is. Dit is die taal wat aan die Oosgrens gepraat is en wat na die Groot Trek in die Boererepublieke gepraat is. Tot omtrent 1925 was sprekers van Boere-Afrikaans oortuig dat hulle Hollands praat.

Terloops: die name Diets, Duits, Duuts, en Dutch kom van die woord Germaanse woord “diet” wat volk beteken.

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Van Bittereinders en Onversetlikes

Dit is nie presies seker hoeveel Boere aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem het nie. Daar word bereken dat met die uitbreek van die oorlog die Republieke 55 000 man onder wapen gehad het. Daar het omtrent 13 000 rebelle uit die Britse kolonies en 2 000 Europeërs by hulle aangesluit. In totaal was daar dan 70 000 man aan Boerekant.

Omtrent 4 000 het gesneuwel en omtrent 1 000 het weens siekte gesterf. Tussen 20 000 en 30 000 Boere is gevange geneem en na kampe vir Krygsgevangenes gestuur. Ongeveer 5 500 Boere het as Joiners oorgeloop na die Britte toe en ʼn verdere 15 000 het as Hensoppers oorgegee. Die oorblywendes wat aanhou veg het, is Bittereinders genoem. Daar was 20 000 Bittereinders oor met die Vrede van Vereeniging.

In die Krygsgevangenekampe het daar later twee faksies ontstaan, die Onversetlikes (of Onversoenbares) en die Inskiklikes. Die Britte het groot druk op die Krygsgevangenes uitgeoefen om ʼn eed van getrouheid aan die Britse Koning af te lê. Die wat nie wou nie was die Onversetlikes, die wat wou was die Inskiklikes. Die wortel wat die Britte voor die Boere se neuse gehou het, was dat diegene wat die eed neem, sou kon huis toe gaan. Dit het tot groot onmin tussen die Krygsgevangenes gelei. Dit was ʼn gewetensvraag oor lojaliteit en elkeen moes in homself die antwoord kry.

...

Die Joiners het verraad gepleeg deur na die vyand oor te loop. Was dit omdat hulle hulself as Britte beskou het of was dit vir eie gewin? Die Hensoppers het die wapen neergelê en nie verder aan die oorlog deelgeneem nie. Die meerderheid het dit gedoen vir eie voordeel. Hulle was nie lojaal aan die land waarvan hulle burgers was nie. Hulle was ook nie lojaal aan hulle volk nie. Hulle eie belange en gerief het die swaarste geweeg.

Die Kaapse en Natalse Rebelle was nie lojaal aan Brittanje nie, maar was wel lojaal aan hulle volk. Hulle het geen voordeel daaruit getrek nie, net nadeel. By hulle was daar geen eie gewin nie.

Bykans een derde van die republikeinse Boere, die Joiners en Hensoppers, was ontrou aan hulle eie mense. Dink daaraan: een derde van die mense in die kerk, een derde van die ouers by die skool, een derde van die bure, een derde van die vriende en familie. Een derde van die bekendes voor die oorlog was dislojaal en kon nie vertrou word nie. Voor die oorlog was dit nie bekend wie hulle was nie.

Wat van iemand wat bang geword en weggehardloop het? Al was hy lafhartig, was hy nie dislojaal nie. En ʼn pasifis? Hy hoef nie dislojaal te wees nie.

Lojaliteit, in alledaagse gebruik, beteken toewyding en getrouheid aan ʼn volk, land, groep of persoon. Dit is nie getrouheid aan ʼn ideaal of ideologie nie. Ook nie aan ʼn politieke party of staat nie. ʼn Kind moet van kleins af leer om lojaal aan sy gesin, familie en vriende te wees. Later in sy lewe moet hy dit ontwikkel tot waardes en deugde. Lojaliteit – of die gebrek daaraan – is ʼn karaktereienskap. Dit is ʼn goeie karaktertrek om lojaal te wees, dit is ʼn waarde waarvolgens iemand leef, dit is ʼn deug waaroor hy beskik.

Die groot Boerehelde van die Anglo-Boereoorlog was die Bittereinders op kommando, die Onversetlikes in die Krygsgevangenekampe en die Rebelle. Hulle het volksbelang bo eiebelang gestel. Daarvoor het hulle persoonlik ʼn prys betaal en geen voordeel ontvang nie. Was hulle nie dalk dwaas nie? As lojaliteit ʼn karaktereienskap geword het, kan daardie persoon nie anders nie. As hy dislojaal optree, verraai hy nie net ander mense nie, maar ook homself.

Tydens die Anglo-Boereoorlog was daar geen middeweg nie. Jy was of ʼn Bittereinder of jy was ʼn Hensopper. Jy was of ʼn Onversetlike of ʼn Inskiklike. Daar was nie ʼn grys gebied nie. Jy kon nie op die draad sit nie. Jy is of lojaal of jy is dislojaal. Jy kan nie jou keuse geheim hou nie, almal gaan weet. Jyself gaan ook weet.

Vandag is ons weer daar waar ons voorouers was. Weer word ons getoets oor lojaliteit. Wie gaan die inbors hê om by sy volk te staan? Wie gaan die innerlike krag hê om staande te bly? Wie gaan vir homself voordeel soek ten koste van sy volk? Wie is die koring en wie is die kaf?

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin

Word die Boerevolk deur God gestraf?

Illustrasie: https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/soveel-sterf-al-vanjaar-in-plaasaanvalle/

Ek het die afgelope week vir die eerste keer gehoor van ʼn prediker met die naam Roger Teale. Daar word gesê dat hy ʼn profeet is. Hy het Suid-Afrika in 1993 of 1994 besoek en voorspel dat daar groot moeilikheid kom. Sy besoek was dus tussen die 1992 ja-stem referendum en die 1994 “eerste demokratiese verkiesing”. Die ja-stemmers sou beslis nie met hom saamgestem het nie, hulle het toe vertel van die groot voorspoed wat kom, die regverdigheid wat kom, en sulke dinge.

Roger Teale het twee punte gemaak in sy voorspelling. Eerstens het hy gesê dat die moeilikheid wat kom God se oordeel oor ons is. Tweedens het hy twee tekens gegee wat sal gebeur: alles sal brand en niemand sal kan vlug nie want binnelandse vliegtuie sal nie vlieg nie. Deesdae sien ons heelwat brande orals.

Wat my pla is die stelling dat dit God se oordeel is. Veral ten opsigte van die Boerevolk. Kan dit wees dat God die Boerevolk straf? Indien wel, waarvoor?

...

Blykbaar is daar baie mense wat nie daarvan hou as mens sulke vrae vra nie. Hulle voel ongemaklik daarmee. Daar is ook baie mense wat meen dat dit vanselfsprekend is dat God aan ons kant is. Dit is ondenkbaar dat God teen ons is. Nog ʼn standpunt is dat God die wat Hy liefhet, tugtig. Dit is waar, God dissiplineer die wat aan Hom behoort, maar tugtiging en straf is twee heeltemal verskillende sake. Tugtiging is om op te voed, om reg te stel, dit is dissipline. Straf is oordeel en wraak.

Die wat bekend is met die Ou Testament, sal weet dat God die “uitverkore volk” Israel eers getugtig het en uiteindelik gestraf het. Vir tugtiging het God droogtes en ander rampe gebruik om hulle na Hom toe terug te bring. Hy het ook profete gestuur, maar hulle is doodgemaak. Om hulle te straf het Hy hulle land en eie regering weggevat, Hy het hulle in ballingskap laat wegvoer, net die heel armstes het in die land oorgebly. God het hulle oorgegee in die hande van hulle vyande. Hy het toegelaat dat hulle vyande, heidene wat afgode dien, sterker en ryker kan word sodat hulle Israel kan verpletter. Israel het hulle taal, Hebreeus, verloor en Arameessprekend geword.

As ek hieraan dink, kry ek ʼn hol kol op my maag en ʼn koue rilling gaan langs my ruggraat af. Word ons, die Boerevolk, deur God gestraf? Is dit wat aan die gang is?

Ek kan niks sê oor Roger Teale nie want ek weet niks van hom af nie. Maar indien God ons straf, moet ons weet waaroor ons gestraf word. Dan was daar sekerlik ook waarskuwings aan ons gerig waarna ons nie geluister het nie.

Daar mag dalk nog ʼn verdwaalde linkse wees wat sal sê dat Apartheid ons groot sonde was. Maar ek dog dan ons het amper 30 jaar gelede dit self afgeskaf. Dit kan nie die groot sonde wees nie. Dalk was die afskaffing van Apartheid die groot sonde? Dit kan wees dat God ons wou straf en toe iemand gestuur het om ons te mislei sodat ons aan ons vyande oorgelewer kan word. In hierdie geval sou ons sonde verder terug in die geskiedenis moet wees.

Ons kan met veiligheid sê dat God by Bloedrivier met ons was en ons gehelp het. Ons sonde of sondes moes dan iewers tussen 1838 en 1990 plaasgevind het. Ons weet dat die kerk niks met die Voortrekkers te doen wou hê nie en gevolglik niks met Bloedrivier of die Gelofte te doen het nie. Dit is eers nadat die Voortrekkers ʼn eie land kon bekom dat die kerk in hulle begin belangstel het. Dalk was dit ons sonde dat ons kerke toegelaat het om hulle neuse in volksake te steek.

Ek het ook al gewonder oor die Anglo-Boereoorlog. Het ons die oorlog verloor weens sonde by ons? Tot dusver kon ek geen inligting kry wat aantoon dat daar so ʼn groot sonde by ons aanwesig was nie. Sover ek kan sien moes dinge tussen 1902 en 1990 verkeerd gegaan het.

Die Afrikaner-Broederbond het in 1918 ontstaan in Johannesburg. Dit is nie vir my duidelik of hulle ʼn afdeling van die Vrymesselaars is en of hulle ʼn losstaande organisasie is nie. Ek het ook al gewonder oor die stigters se herkoms. Meeste van ons mense was erg verarmd en ook nie geleerd nie. Die meer welvarendes was dikwels die Hensoppers en Joiners. In ieder geval, die Broederbond het ongelooflike groot invloed binne ons volk verkry en hulle tentakels was orals.

Daar word vermoed dat die Broederbond ʼn leidende rol gespeel het in die verandering van die bewoording van die Gelofte, die ontwerp van die Voortrekkermonument as ʼn tempel, die moord van Dr. Verwoerd. Wat waar is en wat nie, weet ek nie. Hulle het sedert 1968 beheer oor die regering gekry en selfs beleid begin bepaal. Die eerste daarvan was die nuwe sportbeleid. (Dit moet in gedagte gehou word dat die Apartheidswandade wat tussen 1968 en 1990 plaasgevind het, die Broederbond se eie beleid en wandade was.) Hulle het ook die Nasionale Persgroep help opbou. Verder het hulle agter die skerms gewerk vir die afskaffing van Apartheid en om van PW Botha ontslae te raak. Dit was hulle, dit was nie ek nie en miskien ook nie jy nie. Word ons gestraf vir al die sondes van die Broederbond?

Wat ek wel van kan praat is dat ons volk sedert 1968 sportbeheb geword het. Ek weet nie presies hoe dit gebeur het nie. Voorheen was sport ontspanning, toe word dit vermaak en nou gaan dit oor geld. Na my mening het sport ʼn afgod geword, sportliefhebbers is bereid om enige iets op te offer vir die behoud daarvan. As dit nie ʼn afgod is nie, moes sportliefhebbers lankal ʼn streep getrek het en gesê het: tot hiertoe en nie verder nie.

Ek en my tydgenote kan nog ons ouers en grootouers se doen en late onthou. Hulle was eerlik, jy kon hulle woord neem, moraliteit was hulle riglyn in hulle daaglikse omgang met ander. Egskeidings en buite-egtelike kinders was skaars. Ons geslag was nie meer so nie. Die geslag na ons het nog verder verval. Daar is ʼn reg en verkeerd en dit word nie meer toegepas nie.

Dan is daar die liefde vir geld. Ons voorouers was arm in wêreldsgoed en het geld en besittings nie te hoog geag nie. Die Voortrekkers het dit wat hulle nie op ʼn wa kon laai nie, so te sê verniet weggegee. Met die Anglo-Boereoorlog was die makliker en meer voordeliger weg om nie oorlog te verklaar teen die magtige Britse Ryk nie. Maar vryheid en onafhanklikheid was vir hulle meer werd. Sedert ons verstedelik het, is ons nie meer so nie. Geld gee aan ons goeters en gerief, maar dit gee ook aan ons aanvaarding en status. Maar dit is nie die besit van geld wat ons probleem is nie, die probleem is dat ons nie bereid is om daarvan afstand te doen nie. Nie vir vryheid nie, nie vir selfbeskikking nie, nie vir moraliteit nie, nie vir dit wat reg is nie.

Die ergste is die afvalligheid van God af. Ja, daar is kerke en daar is mense op die kerkbanke, maar kerke is nie God nie. In plaas van “wat moet ek vir God doen?” vra ons “wat kan God vir my doen?”. God vra jou alles, jy kan nie met Hom onderhandel nie, jy kan nie met Hom redeneer nie. Jy kan Hom vra, maar Hy kan jou weier. Solank ons saak met Hom nie reg is nie, gaan Hy ons nie help nie. Hy sal ook nie Sy straf opskort nie.

Is die Boerevolk voor 1992 gewaarsku? Ek meen so. Die meerderheid het nie geluister nie Maar daar was tog ander wat gehoor het en magteloos moes toekyk hoe ons die afgrond ingelei word. Die wat ons gewaarsku het, was dikwels Engelssprekendes wat Afrikaans met ʼn Engelse aksent gepraat het. Onder ons eie mense is die wat gewaarsku het, verguis. Wie was toe uiteindelik reg: Terre’Blanche of de Klerk?

In die lig hiervan, wat is jou gevolgtrekking? Is dit God wat die Boerevolk straf? Of is dit iemand anders se skuld?

Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedinyoutube
Facebooktwittergoogle_pluspinterestlinkedin