SES!!! weergawes van die Bloedrivier Gelofte

Foto: Pieter Bruwer se gedigte: https://www.facebook.com/105602099564678/posts/1186153381509539/


Dit is al lank bekend dat die Gelofte van 9 tot 16 Desember 1838 wat by meeste Geloftefeeste voorgelees word, foutief is. Nogtans word dit nie reggestel nie en jaar na jaar word die foutiewe Gelofte herhaal.

Daar is ses verskillende weergawes van die Gelofte en hulle verskil van mekaar. Daarom moet ons vasstel wat die verskille is en watter weergawe die korrekte een is.

J.G. (Jan) Bantjes was die klerk van die Volksraad in Natal en is gesekondeer om Hoofkommandant A.W.J. Pretorius se amptelike sekretaris te wees. Hy het ʼn joernaal in die vorm van ʼn dagboek gehou van 27 November tot 27 Desember 1838. Hy was ʼn lid van die Wenkommando en ʼn eerstehandse getuie van wat gebeur en gesê is. Sy joernaal is op 14 Junie 1839 in De Zuid-Afrikaan gepubliseer soos in die Gelofte onderneem is. Sy weergawe is die oudste en is op 9 Desember 1838, die eerste dag waarop die Gelofte afgelê is, opgeteken.

A.W.J. (Andries) Pretorius was die Hoofkommandant van die ekspedisie, bekend as die Wenkommando, en doen op 22 Desember 1838 verslag aan die Volksraad. Sy verslag, met die bewoording van die Gelofte word in De Zuid-Afrikaan op 15 Februarie 1839 gepubliseer. Dit stem ooreen met Bantjes se weergawe.

S.A. (Sarel) Cilliers was ook teenwoordig by Bloedrivier. Hy was een van die drie kapelane. Sy herinneringe word omstreeks 1870/1871 (meer as dertig jaar later en kort voor sy dood) deur ds. W.S. Van Rijneveld opgeteken. Die oorspronklike dokument het weggeraak, maar H.J. Hofstede het ʼn kopie bekom. Cilliers se weergawe is sedert 1891 op Geloftefeeste gebruik en het die tradisie geskep dat Geloftedag “as ʼn Sabbatdag” gevier moet word.

H.J. Hofstede publiseer in 1876 sy boek “Geschiedenis van den Oranje-Vrijstaat”. Sy boek bevat ʼn kopie van Cilliers se weergawe. Hofstede het sy weergawe opgestel vir gebruik deur gemeentes op grond van Cilliers se weergawe..

G.B.A. Gerdener publiseer in 1919 ʼn biografie oor Sarel Cilliers: “Sarel Cilliers Die Vader van Dingaansdag”. Hierin verskyn Gerdener se gerekonstrueerde weergawe van die Gelofte.

W.E.G. Louw se verwerkte vertaling van die Gelofte word in 1962 aan die Uitvoerende Raad van die F.A.K. verskaf. Hierdie weergawe verskyn ook op ʼn muurpaneel in die Voortrekker-Gedenkkerk in Pietermaritzburg. Hierdie weergawe is deur die F.A.K. uitgegee en versprei. Dit is ‘n vertaling van Gerdener se Nederlandse weergawe.

Die weergawes van Hofstede, Gerdener en Louw het ontstaan uit die Cilliers-weergawe. As Cilliers en Bantjes se weergawes vergelyk word, kan gesien word hoe groot die verskil werklik is.

Jan Bantjes se joernaal: “dat hy aan den Almagtigen eene gelofte doen wilde (indien allen wel wilden),—“om zoo de Heere ons de overwinning geven mogt, een Huis tot zynes Grooten Naams gedachtenis te stichten, alwaar het Hem zal behagen”— en dat zy ook moesten afsmeken, de hulp en bystand van God, om deze gelofte zeker te kunnen volbrengen, en dat wy den dag der overwinning, in een boek zullen aantekenen, om dezelve bekend te maken, zelfs aan onze laatste nageslachten, op dat het ter Eere van God gevierd mag worden.”

Sarel Cilliers se herinnering: “Mijne Broeders en mede-landgenoten, hier staan wij thans, op eene Ogenblik voor een Heilige God, van Hemel en aarde, om een belofte aan hem te beloven, als hij met zijne bescherming, met ons zal wezen, en onze vijand in onze handen, zal geven dat wij hem overwinnen, dat wij die dag, en de datum, elk jaar als een verjaarsdag, en een dankdag, zoo als een Sabbath, en zijne eere, dienen zal, doorbrengen en dat wij het ook aan onzen kinderen zal zeggen, dat zij met ons er in moeten deelen, tot gedachtenis, ook voor ons opkomende geslagten, en als iemand is die er onder bezwaard bevind, dat die dan van deze plaats, weg moeten gaan, Want de eere van zijn naam, daardoor zal verheerlijk worden, dat de roem en eer van overwinning, aan hem zal worden gegeven, Ik zeide ook verder, dat wij in de gebed zamen moeten deelen, die tot den troon van Zijne Genade zal worden opgezonden, en zoo voor, en ik bereyde mijne handen, na de Hemel uit, in naam van ons allen”

Cilliers se herinnerings is (meer as 30 jaar later) foutief op ʼn paar punte. Die eerste is die invoeging van: “dat wij die dag, en de datum, elk jaar als een verjaarsdag, en een dankdag, zoo als een Sabbath, en zijne eere, dienen zal, doorbrengen”.

Hofstede voeg die volgende by Cilliers:  “een tempel ter zijne eer stichten zoude, waar het Hem zoude behagen,” Dit word dan herhaal deur Gerdener en Louw. Louw se weergawe stel dit so: “dat ons ʼn huis tot Sy eer sal oprig waar dit Hom behaag”. Die oorspronklike weergawe van Bantjes lui soos volg: “een Huis tot zynes Grooten Naams gedachtenis te stichten, alwaar het Hem zal behagen”. Die oorspronklike gebruik “huis” nie “tempel” nie (dus ook nie kerk nie). Die oorspronklike onderneem om ʼn huis te “stig” en nie die “oprig” van ʼn huis nie. Die oorspronklike bedoeling was iets anders as om ʼn gebou op te rig.

Die derde fout is dat Bantjes se: “in een boek zullen aantekenen, om dezelve bekend te maken” weggelaat word by die latere weergawes. Bantjes se Joernaal is gepubliseer en is die “boek” waarvan melding gemaak word. Dit bevestig dat sy weergawe die outentieke weergawe is.

ʼn Verwante kwessie is watter persoon die bewoording van die Gelofte gedoen het. Een bron meen dit was Eerwaarde Erasmus Smit want hy was die Natalse Voortrekkers se predikant. Die probleem is dat hy nie ʼn lid van die kommando was nie. Hy was nie teenwoordig nie.

Gerdener se boek “Sarel Cilliers. Die vader van Dingaansdag” (1919 en 1925) noem Cilliers die geestelik-godsdienstige profeet van die Groot Trek. Cilliers was ʼn ouderling en lekeprediker wat een van die drie kapelane van die Wenkommando was. Hy was blykbaar welsprekend en kon moontlik die Gelofte voorgelees het. Sy rol word dikwels oorskat by Geloftefeeste. Daar word beweer dat hy die bewoording van die Gelofte opgestel het en dat hy die “held van Bloedrivier” was. Gerdener het skynbaar ʼn groot heldeverering vir Cilliers gehad.

Jan Bantjes se joernaal van Sondag 9 Desember 1838 stel die gebeure soos volg: “Des Zondags morgens, vóordat de godsdienst begon, liet de Hoofd-Kommandant degenen die de godsdienst zouden verrigten, by malkander komen, en verzocht  hen, met de gemeente te spreken, dat zy allen volyverig in geest en in waarheid, tot God mogten bidden, om Zyne hulp en bystand, in het slaan tegen de vyand; dat hy aan de Almagtigen ‘n gelofte doen wilde” En dan verder: “De heeren Cilliers, Landman en Joubert, waren opgeruimd in het gemoed, om zulks te horen; zy onderhielden hunne gemeentens hierover en verkregen hunne algemene toestemming.”

Die gedagte aan ʼn Gelofte en die bewoording daarvan moet aan Hoofkommandant Pretorius toegeskryf word. Hy het op voorafgaande dae aan al sy offisiere gemeld dat hulle nie sonder die hulp van God sal oorwin nie en almal aangespoor tot gebed en Christelike gedrag.

Wat nou? Is die presiese woorde van die Gelofte belangrik of nie? Is die presiese nakoming van die Gelofte belangrik of nie? Wanneer gaan die huis gestig word of hoef dit nie gedoen te word nie?

Koning Dawid het ʼn huis gestig, koning Salomo het ʼn tempel opgerig. Daar is ʼn groot verskil.

Die volgende studiestuk bevat verdere inligting: Die outentieke weergawe van die Bloedrivier Gelofte (1838), deur P.R. Swanepoel en P.C. Groenenstein (26 Augustus 2011)

SPESIALE AANBIEDING: GRATIS E-BOEKE

Bestel enige van die boeke aan die regterkant by buitepos@minderheidsverslag.co.za. Kies tussen PDF of EPUB.

Die Regte Weg na die nuwe lewe in Christus

Hierdie foto het 'n leë alt kenmerk; die lêernaam is bht7k-GCyxvjTyUpmME3sA-0001-13523570142.png

Hierdie is die bekendstelling van my nuwe e-boek: “Die Regte Weg”. 

Die boek wil weer die grondslae van die Christelike geloof neerlê. In hierdie dae vind ons dat daar by baie mense verwarring heers oor wat die lewe in Christus behels. Dit wemel van valse leraars en profete en vele afwykings en misleidings word verkondig en geglo.

Gevolglik is die boek meer leerstellig van aard: 2 Tim. 4:1-4: Ek besweer jou dan voor God en die Here Jesus Christus, wat die lewende en die dode sal oordeel by sy verskyning en sy koninkryk: verkondig die woord; hou aan tydig en ontydig; weerlê, bestraf, vermaan in alle lankmoedigheid en lering; want daar sal ʼn tyd wees wanneer hulle die gesonde leer nie sal verdra nie, maar, omdat hulle in hul gehoor gestreel wil wees, vir hulle ʼn menigte leraars sal versamel volgens hulle eie begeerlikhede, en die oor sal afkeer van die waarheid en hulle sal wend tot fabels.

Om ʼn oorsig van die boek te gee, verskaf ek die inhoudsopgawe:

INHOUDSOPGAWE

1. DIT IS ʼn FONDAMENT             

2. GOD EN MENS            

  2.1 Die Opperwese:  Wat verstaan ons met die begrip “Opperwese”; Wat noem ons die Opperwese?; Wat is die Drie-eenheid van God?; Oor watter eienskappe beskik God?; Hoe is God se aard en karakter?           

  2.2 Die mens:  Waar pas die mens in?; Wat beteken dit om na die beeld van God geskape te wees?; Wat is die “asem van die lewe”?; Wat is die doel van die mens?;  Wat beteken “sekerlik sterwe”?

  2.3 Die val van die mens:  Wat het gebeur?; Wie is die slang?; Wat was die gevolge van die Sondeval?; Hoekom het God dit toegelaat?         

  2.4 Die gevolge van die mens se val: Wat was die onmiddellike gevolge?; Wat was God se reaksie?; Wat was die gevolge vir die mensdom?          

  2.5 God wil steeds Sy doel bereik: Wanneer het God besluit op ʼn ander plan?; Wat behels God se plan?; Hoe maak God sy plan bekend?   

  2.6 Die Heilige Skrif: Wat is die verskil tussen “die Heilige Skrif” en “die Bybel”?; Wat is die “kanonieke boeke”?;  Watter ander godsdienstige boeke is daar nog?; Waaraan moet ʼn boek voldoen om kanoniek te wees?; Wat is Sola Scriptura?; Uit watter manuskripte word die Skrif vertaal?; Hoe word die Skrif vertaal?; Uit watter boeke bestaan die Heilige Skrif?  

  2.7 God se werkswyse: Wie kan die mens verlos?; Wat moet mense doen om verlos te word?; Op grond van wat word mense gered?; Wie moet erkenning vir die verlossing kry?;

3. SONDE           

  3.1 Algemene en Individuele Sonde: Wat is Algemene Sonde?; Wat is Individuele Sonde?; Hoe weet mense wat hulle Individuele Sonde is?; Wat is die vlees?; Wat is liefde vir die wêreld?   

  3.2 Die Tien Gebooie: Wat is die Tien Gebooie?; Op wie is die Tien Gebooie van Toepassing?; Hoe dink God oor sonde?; Kan sonde oorwin word?           

4. STRUIKELBLOKKE       

  4.1 Teenstand en vervolging: Hoekom is daar teenstand?; Wat word bedoel met “die wêreld”?; Waarom is daar vyandskap van die wêreld?; Hoekom is daar teenstand van vriende en familie?    

  4.2 Foute, dwalings en misleidings: Wat is foute?; Wat is dwalings?; Wat is misleidings?;

  4.3 Die onderskeid tussen die etniese volk Israel en die Gemeente van Christus: Is dit belangrik om tussen Israel en die Gemeente te onderskei?; Wie is Israel?; Wie is die Gemeente van Christus?; Is die Gemeente nie net ʼn voortsetting van Israel nie?; Wat is die teenstelling tussen Israel en die Gemeente?; Hoe weet Israel en die Gemeente wat sonde is?; Moet die Gemeente nie die Ou Testamentiese wette nakom nie?    

5. BAKENS OP DIE PAD NA DIE NUWE LEWE      

  5.1 Bekering en Wedergeboorte: Wat is bekering?; Wat is wedergeboorte?  

  5.2 Die Doop: Wat is die doop met water?; Wat beteken die doop met water?; Wat is die doop van die Heilige Gees?               

  5.3 Die Heilige Gees: Wie is die Heilige Gees?; Hoe help die Heilige Gees ons?              

  5.4 Gebed: Wat is gebed?; Hoe verskil gebede in die Ou en Nuwe Testamente?; Hoe moet die “Onse Vader” verstaan word?; Wat is aanbidding in gees en waarheid?              

  5.5 Bybelstudie: Waarom moet ons die Heilige Skrif lees en bestudeer?; Hoe moet ons die Heilige Skrif lees?; Wat van die Ou Testament?; Hoe moet ons die Heilige Skrif bestudeer?

  5.6 Gemeenskap met mede-gelowiges: Wat is die gemeenskap van gelowiges?; Wat is die gemeente van gelowiges?; Wat doen gemeentes tydens byeenkomste?; Wat is die nagmaal?; Wat is die liggaam van Christus?            

6. GESKIEDENIS VAN DIE WESTERSE CHRISTENDOM      

  6.1 Die ontstaan van die Christendom

  6.2 Die Apostels            

  6.3 Na die Apostels: Wat het na die Apostels gebeur?; Hoe het die Nuwe Testament ontstaan?; Hoe het die Apostels se boodskap verder versprei?       

  6.4 Die ontstaan van die kerk en die Oos-Wes Skeuring: Hoe het die georganiseerde kerk ontstaan?; Wat het tot skeuring in die kerk gelei?; Waarheen het die kerk sendelinge gestuur?; Wie was die Paulisiane?           

  6.5 Die Westerse Kerk en die Reformasie: Wie was die voorlopers van die Reformasie?; Wie was die Waldense?; Hoe het die kerkhervorming gebeur?    

  6.6 Die Christendom in die Nuwe Wêreld: Wat was die effek van ontdekkingsreise?; Wat is Millennialisme?  ; Wat was die Verligting?; Hoe het die hervorming verder ontwikkel?              

  6.7 Die Christendom in die moderne tyd: Wat het die afgelope eeu plaasgevind?; Wat is die hedendaagse wêreldgees?; Wat is kerkvernuwing en huiskerke?; Wil die mens soos God wees?    

Ek bied die e-boek gratis aan. Bestel asseblief by buitepos@minderheidsverslag.co.za en meld of PDF of EPUP formaat verkies word.

Ons voorgeslagte en ons toekoms

Voorblad van een van my boeke

Is daar hoop vir ons as volk? Dink jy daaroor, sit jy op Moedverloor se vlakte. Ondersoek jy jou binneste, sien jy ʼn dowwe liggie voor in die wapad. Hoop word nie bepaal deur die huidige situasie nie. Ten spyte van die realiteit, ten spyte van die skynbaar onmoontlike, gee jy nie moed op nie, beur jy vorentoe, sien jy wat kan wees.

Ek het die laaste ruk heelwat tyd aan die afhandeling van geslagsregisters spandeer. Ek het die geleentheid gehad om dit waarmee ek al donkiejare besig was, nou te voltooi. Wat my vantevore gekortwiek het, was ʼn tekort aan inligting. Net een klein stukkie inligting en ek sou verder kon gaan. Intussen het dinge verander. Ander persone het met hulle navorsing voortgegaan en kon inligting bekom waaroor ek nie beskik het nie. Die internet het gekom en navorsers se inligting is daar beskikbaar gestel. Die hoop om hierdie geslagsregisters te voltooi het nie beskaam nie.

Wanneer jy ʼn geslagsregister opstel, doen jy dit want jy het hoop vir die toekoms. Jy hoop die nageslag sal belangstel om te weet wie hulle is en waar hulle vandaan kom. Die familie wat jy navors se geskiedenis maak saak, op daardie geskiedenis moet die toekoms gebou word. Dit herinner jou aan die mense waaruit jy kom en wat hulle deurleef het.

My eie stamvader het daarin geslaag om uit die godsdienstige vervolging in Frankryk te ontsnap en veiligheid in Nederland te vind. Hier het hy ʼn heenkome gevind en is hy getroud en is sy kinders gebore. Na ʼn klompie jare het hy ʼn betrekking by die VOC gekry en is na Batavia gestuur. Aan boord die skip het hy ernstig siek geword en moes hy aan die Kaap van Goeie Hoop agtergelaat word. Sy siekte was van so ʼn aard dat hy nooit weer verder sou kon reis nie. Hy kon nie verder reis na Batavia toe nie, hy kon ook nie terugkeer na Nederland toe nie. Wat van sy vrou en kinders? Sal hy hulle ooit weer sien? Eers na sewe jaar kon sy gesin by hom aansluit. My familie het nie ontstaan uit fortuinsoekers of kolonialiste nie, ons is hier in Suidelike Afrika deur die Voorsienigheid geplant. Ons kon nêrens anders heengaan nie.

My vertakking van die familie was Voortrekkers. In Natal was een van my direkte voorouers saam met Piet Retief deur Dingaan vermoor. Genadiglik het sy gesin die daaropvolgende massamoorde vrygespring. Voor Bloedrivier was die oorblywendes oortuig dat hulle in ʼn onmoontlike situasie was. Op hulle eie sal hulle nie oorleef nie. Bloedrivier het letterlik my familie se voortbestaan verseker. As dit nie vir Bloedrivier was nie, was ek nooit gebore nie.

My een oumagrootjie het die Tweede Dorslandtrek oorleef. Sy was omtrent 13 jaar oud toe haar ouers die trek onderneem het. Sy het beleef hoe daar nie skoon water was nie en hoe daar nie genoeg kos was nie. Sy het gesien hoe mense sterf van malaria, gifappels, honger en dors. Net ʼn paar lede van die gesin het oorleef en het skuiling gevind by ʼn afgeleë sendingstasie in Namibië. Wat gaan nou van hulle word? Hulle kon nie terugkeer na hulle eie land, die Transvaal, toe nie. Hulle kon nie hulle familie laat weet dat hulle nog lewe nie. Die Kaapse regering het gehoor van die Dorslandtrekkers en het ʼn amptenaar gestuur om ondersoek in te stel. Die amptenaar, ʼn sekere Haybittel, het my oumagrootjie en die ander oorlewendes by die sendingstasie opgespoor en gehelp (op koste van die Kaapse regering) om na die Transvaal terug te keer.

My oupagrootjies het tydens die Anglo-Boereoorlog teen die Britse Ryk geveg. Een is as krygsgevangene dood op St. Helena. My stief-oupagrootjie was ook op St. Helena en was een van die onversetlikes wat nie ’n eed van getrouheid aan Brittanje wou aflê nie. Hulle gesinne was in konsentrasiekampe opgeneem. Daar was nie hensoppers en joiners in my familie nie. Na die oorlog, was die getroue burgers verarmd, hulle huise was afgebrand en hulle boerdery was vernietig. My een oupagrootjie het sy plaas verloor en sy kinders moes ongeskoolde arbeiders word. Weereens het voortbestaan onmoontlik gelyk. As jy nie eers weet of jy sal kan voortbestaan nie, is dit nutteloos om te dink hoe enige iets beter kan word. Nogtans het hulle daarin geslaag om uit ellende en vyandskap uit op te staan en het uiteindelik ʼn toekoms aan hulle nageslag gebied.

Baie mense se familiegeskiedenis is soortgelyk aan myne. Ander families se geskiedenis verskil van myne. Hulle het hul eie wel en weë deurleef. Deur met mekaar te ondertrou het uiteenlopende familiegeskiedenisse verenig. Al sou iemand se direkte voorouers nie Voortrekkers was nie, kon sy ouma aan moederskant van Voortrekkers afgestam het. Verskillende familiegeskiedenisse word saam een volksgeskiedenis.

Wat is die nut van geslagsregisters opstel en volksgeskiedenis bestudeer as ons nie gaan voortbestaan nie? Dit word nie gedoen ter wille van ons nuuskierigheid nie, dit word gedoen om ons te inspireer.

In die wêreldgeskiedenis was daar volke wat heeltemal verdwyn en opgehou bestaan het. Ek hoop nie dit gebeur met ons nie. Ek hoop ons sal bly voortbestaan. Dit sal vir my tragies wees as ons voorgeslagte se lyding, opofferings en strewe tevergeefs was.

Ek hoop ons en ons nageslag sal weer uitvind wie ons is en wat ons doel as volk is. Ek hoop dat ons weer sal terugkeer na onsself en ons eie toe en dat ons ons  roeping sal vervul. Al lyk dit nou onmoontlik.

SPESIALE AANBOD

My boeke verskyn aan die regterkant van hierdie bladsy.

Hierdie boeke kan gratis bestel word deur ‘n e-pos te stuur aan: Buitepos@minderheidsverslag.co.za

Die boeke is in beide PDF en EPUB beskikbaar. Noem asb. watter formaat verkies word.

 

 

 

Nuwe e-boek: Die Storie van ons Volk

Daar is ‘n rede waarom mense sê dat die voltooiing van ‘n nuwe boek soos die geboorte van ʼn baba is. Want dit is. My nuwe boek handel oor ons – die Afrikaners of Boere of Boere-Afrikaners. Dit is ‘n beskrywing van ons kenmerke, ons volkskarakter, ons kultuur en sulke dinge.

Ek het al in die vroeë 1990’s begin met my studie van hierdie onderwerp. In daardie dae was ek aangewese op die plaaslike biblioteek – waar ek nogal heelwat oor die onderwerp kon kry.

My boekelys het meer as ‘n honderd werke  waar ek inligting kon bekom. Dan was daar ook sienings en inligting uit koerantuitknipsels en algemene webwerwe wat ek geraadpleeg het.

‘n Deel van die inhoud van die boek het ek ook as artikels hier gepubliseer, maar binne ‘n ander konteks. Die boek bevat alles wat ons as volk uniek maak. Gewoonlik kan mens ‘n volk beskryf tot by die vorige geslag, dit wil sê tot so 25 jaar gelede – toevallig 1994. Nogtans het ek my bes probeer om ons tot vandag toe te beskryf. Dit is moeilik om presies te sê hoe ons vandag is, want ons is nog in ‘n veranderingsproses.

Dit is uiters belangrik dat ons ons in etniese terme moet kan beskryf, want dit is slegs op grond van ons etnisiteit dat ons kan aanspraak maak op ons voortbestaan as ‘n volk.

Om ‘n beter idee te gee van die boek se inhoud, sluit ek die inhoudsopgawe hier in.

INHOUDSOPGAWE

  1. Die eerste 50 jaar
  2. Ons Volksnaam
  3. Ons voorgeskiedenis

3.1 Waar kom Europeërs vandaan?

3.2 Ons is van Germaanse afkoms

3.3 Die nageslag van Geuse

3.4 Die nageslag van Platduitsers

3.5 Die nageslag van Hugenote

3.6 Die nageslag van Nonkonformiste

3.7 Die nageslag van latere aankomelinge

  1. Een groot familie

4.1 Familie uitleg

4.2 Familiegeskiedenis

4.3 Familiewapens

  1. Ons Volkstaal

5.1 Die voorgeskiedenis van ons volkstaal

5.2 Die ontstaan van ons eie taal

5.3 Hoe ons die volkstaal gebruik

5.4 Van volkstaal tot kultuurtaal

5.5 Ons hou daarvan om nuwe woorde te skep

  1. ʼn Godsdienstige volk

6.1 Die erfenis van ons stamouers

6.2 Die protestantse leefwyse

6.3 Die gelofte

6.4 Afrikaanse kerkgenootskappe

6.5 Andertalige kerkgenootskappe

6.6 Die ware Boerekerk

7 Geesteskultuur     

7.1 Algemeen

7.2 Volksgelowe

7.3 Boerewetenskap

7.4 Boererate

7.5 Van geboorte tot begrafnis

7.6 Hoe ons verjaardae vier

7.7 Plesierige geleenthede

  1. Stoflike kultuur

8.1 Eers was ons plaasjapies

8.2 Toe word ons stadsjapies

8.3 Woningbou

8.4 Volksvervoermiddels

8.5 Volksdrag

8.6 Volkshandwerk

8.7 Boerekos

8.8 Boeredans

8.9 Boerebrandewyn

8.10 Volksmonumente en –museums

8.11 Ons eie volksweermag

  1. Volksimbole

9.1 Het ons ʼn Volksvlag?

9.2 Het ons ʼn Volkslied?

9.3 Het ons ander Volksimbole ook?

10 Volksfeeste         

10.1 Die eiesoortigheid van ons volksfeeste voor 1994

10.2 Feeste wat in 1994 afgeskaf is

10.3 Geloftefees

10.4 Kersfees

10.5 Nuwejaarsfees

10.6 Paasfees

11 Volksaard

11.1 Karakter eienskappe

11.2 Sosiale onderskeid

12 Volksverval         

12.1 Die adder in die boesem

12.2 Sedelike verval

12.3 Godsdienstige verval

12.4 Die gevolge van verval

13 Bedreigings vir ons voortbestaan      

13.1 Kwynende getalle

13.2 Alles is vernietig

13.3 Ons het nie ʼn land nie

13.4 Die verlore vryheidsdrang

13.5 Volksverdeeldheid

14 Die laaste 50 jaar

Boekelys

Indien iemand graag die boek wil bekom maar dit nie kan of wil koop nie, kan ‘n motivering gestuur word aan ons borg by: buitepos@minderheidsverslag.co.za.   

...

Die invloed van Protestantisme op ons volk

Illustrasie: https://stad.gent/bibliotheek/dossiers/vroeger-en-nu/500-jaar-protestantisme

Daar is hoofsaaklik drie groot vertakkinge in die Christelike geloof: die Ortodokse siening, die Rooms-Katolieke siening en die Protestantse siening.

Ons stamouers was die nageslag van die oorspronklike wegbrekers uit die Rooms-Katolieke Kerk. Ons stamouers het groot geword as Protestante en hulle nageslag ook so opgevoed. Die een geslag het die volgende geslag, tot betreklik onlangs toe, ook so opgevoed. Die Protestantisme is so geheel en al deel van ons volksaard dat ons nie onsself kan verstaan of beskryf daarsonder nie. Protestantisme het nie net ons geloof bepaal nie, dit het ook ʼn invloed op ons kultuur uitgeoefen.

Daar was nog nooit net een Protestantse kerk nie, daar was nog altyd verskillende strominge binne die Protestantisme. Van die strominge wat by ons voorkom is die Gereformeerde, Baptistiese, en Pinkster strominge. Ten opsigte van kerkregering kan ons onderskei tussen die Presbiteriaanse, die Kongregasionalistiese en die Episkopaalse vorms. Die Anabaptisme (Wederdopers) het glad nie by ons voorgekom of invloed uitgeoefen nie.

...

As daar dan soveel verskille tussen Protestante bestaan, wat het hulle dan in gemeen? Die Protestantse leiers het oorspronklik nie bedoel om ʼn nuwe kerk te stig nie, hulle wou die Rooms-Katolieke Kerk van binne af hervorm. Dit het gelei tot konflik tussen hulle en die Rooms-Katolieke Kerk, dit weer het gelei tot vervolging en godsdiensoorloë. Protestante se een gemeenskaplike ooreenkoms is hulle teenstand teen die Roomse kerk. Ondermeer het hulle nie die oppergesag van die Pous erken nie, hulle het nie die verering van Moeder Maria en kerklike heiliges erken nie, hulle het slegs twee sakramente (die doop en nagmaal) as Bybels korrek erken en hulle het nie met die Roomse kerkregering saamgestem nie.

Dit wat alle Protestante onderskryf word saamgevat in vyf Latynse uitsprake, naamlik Sola Christus, Sola Scriptura, Sola Fide, Sola Gratia en Soli Deo Gloria. Hierdie vyf uitsprake is die kernbeginsels van die Protestantisme.

Met Sola Christus word bevestig dat Jesus Christus die enigste middelaar tussen God en mens is. Daarmee verwerp hulle die Roomse sienings ten opsigte van die Pous as Christus se verteenwoordiger, die belangrikheid van kerklike tradisies en kerklike heiliges.

Sola Scriptura is die standpunt dat slegs die Heilige Skrif as gesaghebbend erken word. Sola Scriptura bevat vier belangrike leerstellings: dat die onderrig van die Heilige Skrif noodsaaklik is, dat die Heilige Skrif voldoende is, dat alles in die Heilige Skrif korrek is en dat gelowiges self die Heilige Skrif kan lees en met die hulp van die Heilige Gees kan verstaan. Die Rooms-Katolieke Kerk se siening was dat slegs sekere persone, die ingewydes, ʼn spesiale status het om die Heilige Skrif te kan interpreteer. Leke kon nie. Hulle het ook geglo dat idees wat baie oud is die Heilige Skrif verklaar. Verder het die Roomse kerk boeke in hulle Bybel ingesluit wat Protestante nie as Goddelik geïnspireerd erken het nie.

Sola fide beteken dat die mens slegs deur geloof in Jesus Christus gered kan word. Daar is geen ander manier nie. Hulle het die Roomse stelsel van goeie werke, boetedoening, kwytskelding deur priesters en die vagevuur verwerp.

Met Sola gratia word gesê dat verlossing slegs deur genade geskied. Verlossing kan nie verdien word nie en goeie werke het geen invloed op verlossing nie.

Die uitspraak Soli Deo Gloria beteken dat aan God al die eer toekom vir die redding van mense. Verlossing word slegs deur Sy wil en handelinge bewerk. Dit sluit in die gawe van geloof. Mense, soos die Pous en die kerklike heiliges is nie eer waardig nie.

Die Protestantse lewensuitkyk het die huwelik en gesin, opvoeding, geesteswetenskap en natuurwetenskap, die sosiale en politieke orde, die ekonomie en die kunste ten goede beïnvloed. Protestante se kultuur het grootliks bygedra tot die ontwikkeling van die Westerse Beskawing.

Omdat hulle mense aangemoedig het om self die Heilige Skrif te lees, het Protestante onderwys op alle vlakke bevorder deur skole en universiteite te stig. Die Protestantse konsep van God en mens het gelowiges toegelaat om al hul Godgegewe fakulteite en talente te gebruik, hulle kon God se skepping verken en verantwoordelik gebruik. Gelowiges is aangemoedig om hardwerkend te wees. Daar word gepraat van die spesifieke werksetiek wat by Protestante voorkom. Die Protestantse morele kode het die luukse afgekeur en spaarsamigheid en verstandigheid aangemoedig. Gevolglik het vakmanne, nyweraars en ander sakelui die grootste deel van hulle winste herbelê in beter gereedskap, beter masjinerie, beter produksiemetodes en beter lone vir hulle werkers. Wetenskaplike navorsing is gestimuleer en verskeie baanbreker uitvindings was deur Protestante gedoen. Dit was Protestante wat die republikeinse ideaal ontwikkel en ondersteun het. Hulle het die konsep van ʼn staatskerk verwerp en geglo daar moet skeiding tussen kerk en staat wees. Protestante was vervolg weens hulle geloof en was voorstanders van godsdiensvryheid. Protestante het ook hospitale, tehuise en ander instellings gestig. Prominente komponiste, skilders en skrywers kon uitstaande werk lewer danksy hulle Protestantse agtergrond.

Dit is ons erfenis en het ons volk gevorm. Dit verhoed nie iemand wat nie ʼn Protestant is om deel van ons volk te wees nie, solank hy aanvaar dat die res van sy volksgenote wel Protestante is. Hy is dus ʼn uitsondering en moet homself sonder kritiek daarby neerlê. Dit beteken ook dat hy die volk se erfenis sal respekteer en nie sal probeer aftakel nie.

Ons moet ons erfenis in stand hou en dit oorlewer aan ons nageslag. Dit moet onthou word dat die Gelofte deur Protestante afgelê is.

Ons latere stamouers

Illustrasie: Duitse Setlaarsmonument, Wikipedia

Sedert 1652, toe van Riebeeck aan die Kaap geland het, tot en met die Groot Trek, was die blanke bevolking aan die Kaap van Goeie Hoop hoofsaaklik Nederlanders, Nederduitsers, Franse Hugenote en 1820-Setlaars. Daar was ook enkelinge en gesinne uit ander Europese lande wat hulle ook hier kom vestig het. Ondermeer uit Portugal, Swede en Oostenryk. Uit hulle het daar ook Boerefamilies ontstaan.

Na die Groot Trek het daar nog nuwe bloed bygekom. Daar is doelbewuste pogings deur die Britse kolonies en die Boererepublieke aangewend om nog blankes uit Europa in Suidelike Afrika te vestig. Daar was ook individue en gesinne wat hierheen gekom en wat nie deel was van die groter groepe nie. Met die ontdekking van minerale het nog blankes van oraloor gekom as fortuinsoekers op veral die diamant- en goudvelde.

Na die Anglo-Boereoorlog het sommige van die Britse soldate agterbly en hulle permanent hier gevestig. Gedurende die tydperk 1910 tot 1961, die tydperk van die Unie van Suid-Afrika, het nog individue en gesinne hulle hier kom vestig.

Nadat Europese lande sedert 1960 hulle Afrika-kolonies prys gegee het, was daar burgeroorloë in hierdie lande en moes van die blankes, wat geslagte lank daar gewoon het, vir hulle lewens vlug. Talle vlugtelinge het na Suid-Afrika gekom, veral vanaf Britse en Portugese kolonies. Tydens die Koue Oorlog was daar ook vlugtelinge uit kommunistiese Oos-Europa wat ook hier ʼn veilige hawe gevind het.

...

Britse setlaars tussen die Groot Trek en die Anglo-Boereoorlog

In die jare na die 1820 setlaars na die Kaap gekom het, was daar nog  Britse immigrante wat hulle in Suidelike Afrika kom vestig het.

Tussen 1825 en 1845 was daar geen aanmoediging en hulp vir Britte om na Suidelike Afrika te kom nie. Nogtans het meer as 5 000 op eie koste gekom. Tussen 1847 en 1866 het 11 000 Britse immigrante met hulp van die Britse regering en privaat beleggers hulle in die Kaap en Natal gevestig. Pogings om hierdie mense in die landbou te plaas, het misluk en hulle het later in die stede ‘n heenkome gevind.

In 1857 het 1 000 arm jong ongetroude Ierse vroue met staatshulp na Suidelike Afrika gekom om huisbediendes te wees. Ander skemas het die immigrasie van vroue bevorder om as sendelinge en onderwyseresse te werk.

Tussen 1873 en 1883 het meer as 22 000 Britte met immigrasieskemas na Suidelike Afrika gekom. Van hulle was kunshandwerkers, ambagsmanne, spoorwegwerkers, mynwerkers en ongeskoolde werkers. In 1891 was daar 188 000 mense wat in Brittanje gebore is.

In Suidelike Afrika het ‘n nuwe klasse onderskeid tussen die Britsgebore bevolking ontstaan. Die mynbase en senior bestuurders het ‘n elite gevorm.

Duitse setlaars tussen die Groot Trek en die Anglo-Boereoorlog

In 1857 is 2 000 Duitse Setlaars in Brits-Kaffraria  gevestig om ‘n buffer teen die Xhosas te wees. Uiteindelik het omtrent 4 000 Duitsers hulle in die Oos-Kaap gevestig. Hulle is deur die Britse regering ondersteun. Hierdie groep staan bekend as “die Eerste Golf” van Duitse setlaars.

In 1877 – 1878 is die “Tweede Golf” Duitse setlaars deur ‘n immigrasieprojek op die Kaapse Vlakte gevestig. Nog ‘n groep het in 1883 opgedaag. Hulle was groenteboere. Die meeste was arm kleinboere en ambagsmanne uit Noord-Duitsland.

Die Natal Cotton Company het in Duitsland geskikte immigrante verkry om in Natal met katoen te boer. In 1848 arriveer 35 gesinne en vestig hulle in wat vandag Westville en New Germany is. Die katoenboerdery het misluk en hulle gaan toe oor na groente en suikerriet. Later het ‘n groep van hulle weggetrek en in New Hanover gaan woon.

Die Hermannsburg Sendinggenootskap het ‘n sendingstasie op die grens tussen Natal en Zoeloeland gestig. Saam met sendelinge stuur die genootskap ook koloniste wat by sendingstasies sou help. Die meeste van hulle is Platduitsers. ‘n Hele klomp Afrikaanse vanne is van hulle afkomstig.

In 1853 het die ZAR die Morawiese sendinggenootskap versoek om sendelinge te stuur om onder die Tswanas te werk. In 1857  is die Hermannsburg Genootskap gevra om die Londense Genootskap se ontruimde stasies oor te neem.

In 1882 het ‘n klein groepie Noorse setlaars hulle in Natal gevestig.

Immigrante na die Anglo-Boereoorlog

Tussen 1946 en 1961 het 115 000 Britse burgers hulle in Suid-Afrika gevestig.

Reeds in 1958 het die Viljoen-kommissie bevind dat die ekonomiese groeikoors van daardie tyd net volgehou sal kan word as 25 000 geskoolde immigrante per jaar gewerf kan word. Die Nasionale Party regering het ‘n organisasie gestig met die doel om immigrasie te bevorder. In 1961 is ‘n skema geloods wat finansiële bystand gegee het aan geskoolde immigrante uit Europa.

Tussen 1964 en 1972 was die jaarlikse ekonomiese groei tussen 6 en 8 persent. Gekwalifiseerde persone uit Europa was noodsaaklik. Die jaarlikse aantal Immigrante het van minder as 10 000 in 1960 toegeneem tot 48 000 in 1966.

Amper die helfte van die blanke bevolkingsaanwas tussen 1961 en 1977 was as gevolg van immigrasie.

Blankes in Namibië

In 1884 het Duitsland die gebied wat vandag Namibië genoem word, gekoloniseer as Duits-Wes Afrika. Die nuwe kolonie het immigrante uit Duitsland gelok. Die meeste Afrikaanssprekende blankes is afstammelinge van die Dorslandtrekkers. Die Dorslandtrek was ‘n reeks trekke uit Transvaal na Angola en Duits-Wes wat tussen 1874 en 1927 plaasgevind het. Die Portugese bevolking was vlugtelinge uit Angola.

Volkslied of Nasionale lied

Illustrasie: https://www.grafika24.com/die-stem-gedig-word-n-eeu-oud/

Die woord “volkslied” verwys gewoonlik na wat in Engels ʼn “folk song” genoem word. Verder word die woord ook gebruik om die patriotiese lied van ʼn volk of land te beskryf. ʼn Volkslied is die patriotiese lied van ʼn volk of ʼn land wat gesing word om ʼn eie identiteit te bevestig.

Die Volkslied het gewild geword met die opkoms van nasiestate in die 19de en 20ste eeue. ʼn Nasiestaat is waar ʼn sekere volk ʼn eie grondgebied het en ʼn eie regering het wat oor daardie gebied regeer, met ander woorde ʼn volkstaat. Talle Europese lande was nasiestate, sommige is nog steeds. Wanneer ʼn land nie ʼn nasiestaat is nie, het hy streng gesproke nie ʼn Volkslied nie maar ʼn Nasionale Lied.

Groot Brittanje se Nasionale Lied is “God save the King / Queen”, maar Wallis se Volkslied is “Land of our Fathers”. Ons het dus die verskynsel by multikulturele state dat die staat se amptelike lied verskil van die patriotiese lied wat deur een van die minderheidsgroepe gesing word.

...

Die Republiek van die Oranje-Vrystaat was die eerste land in Suidelike Afrika om ʼn eie Volkslied in gebruik te neem. Dit was van 1854 tot 1902 in gebruik en die lirieke was geskryf deur HAL Hamelberg en die musiek was gekomponeer deur WFG Nicolai. Die eerste vers is:

Heft, Burgers, ’t lied der vrijheid aan
En zingt ons eigen volksbestaan!
Van vreemde banden vrij,
Bekleedt ons klein gemenebest,
Op orde, wet en recht gevest,
Rang in der Staten rij.
Rang in der Staten rij.

Die Zuid-Afrikaansche Republiek het ʼn eie Volkslied gehad van 1875 tot 1902. Dit was geskryf deur Catharina van Rees en staan bekend as: “Kent gij dat volk”. Die eerste vers, in Afrikaans, is:

Ken jy die Volk vol heldemoed
en tog so lank verkneg
Hy het geoffer goed en bloed
vir Vryheid en vir reg
Kom burgers! laat die vlae wapper
Ons lyding is verby
Roem in die sege van onse dapp’res
‘n Vrye volk is ons!
‘n Vrye volk, ‘n Vrye volk
‘n Vrye, Vrye volk is ons!

Albei liedere spreek van volk en vryheid.

Die Unie van Suid-Afrika het in 1910 ontstaan as ʼn Britse kolonie onder die Britse vlag en met die Nasionale Lied “God save the King / Queen”, CJ Langenhoven het in 1918 die eerste drie verse van “Die Stem” gedig. In 1921 het ML de Villiers die gedig getoonset. Die Hertzog-regering het hierdie lied gekies om met die vlaghysing van die nuwe Unievlag (Die Ou Suid-Afrikaanse vlag) gesing te word. Dit was in 1928. In 1931 het die FAK begin met die hou van “Volksliedvergaderings” en ook ʼn wedstryd uitgeskryf. Die keurkomitee het eenparig “Die Stem” aanbeveel. In 1938 het die parlement besluit dat “Die Stem” en “God save the king” albei by formele geleenthede gespeel sal word. In 1952 is ʼn Engelse vertaling van “Die Stem” goedgekeur. In 1957 het die parlement “Die Stem” tot enigste amptelike lied van Suid-Afrika aanvaar. Dit is in 1996 vervang met die huidige Suid-Afrikaanse Nasionale Lied (“Nkosi Sikelel Afrika”).

Die eerste vers van “Die Stem” is:

Uit die blou van onse hemel,
uit die diepte van ons see,
Oor ons ewige gebergtes
Waar die kranse antwoord gee.
Deur ons ver verlate vlaktes
Met die kreun van ossewa.
Ruis die stem van ons geliefde,
Van ons land Suid-Afrika.
Ons sal antwoord op jou roepstem,
Ons sal offer wat jy vra:
Ons sal lewe, ons sal sterwe
Ons vir jou, Suid-Afrika

Skynbaar spreek die lied van ʼn land en nie van ʼn volk nie.

Is “Die Stem” ʼn Volkslied of is dit ʼn Nasionale Lied? Is dit die lied van die Blanke bevolking of was dit die lied van die staat voor 1994? ʼn Groot gedeelte van ons volk het geen ander patriotiese lied geken nie. Tydens die Bosoorlog was dit die lied wat gesing is deur alle Suid-Afrikaanse troepe. Baie lede van ons volk beskou “Die Stem” as ons eie Volkslied. Daar word steeds ʼn gevoel van patriotisme opgewek deur die sing van “Die Stem” en die vertoon van die Ou Suid-Afrikaanse vlag.

Volksmuseums en -monumente

Foto: Vryheidsmonument in Vereeniging

Ons volk het heelwat monumente en gedenkwaardighede opgerig. Hierdie monumente herinner ons aan die lotgevalle van ons voorgeslagte. Ons het ook museums gestig om items uit ons geskiedenis te bewaar. In 1994 het ons ʼn groot deel van ons erfgoed aan die nuwe regering oorgedra vir bewaring en instandhouding.

Monumente, standbeelde en gedenkstene is opgerig om geskiedkundige gebeure, plekke en mense te herdenk. Hierdie monumente en gedenkwaardighede is deel van ons volk se bouwerk en is ʼn sigbare bevestiging van ons volk se aanspraak op eiesoortigheid. Monumente is dikwels kunstig ontwerp sodat dit ook die voorkoms van die omgewing kon verbeter.

Verskeie gedenkplate is opgerig om die Slagtersnek rebellie van 1815-1816 te herdenk. Naby Cookhouse is ʼn gedenknaald opgerig om die  teregstelling van die vyf vryheidsvegters in gedagte te roep. Dit is opgerig met bydraes deur die publiek en is in 1916 onthul.

...

Daar is verskeie monumente en standbeelde opgerig vir Voortrekkerleiers. Die Voortrekkermonument naby Pretoria is ʼn indrukwekkende gebou wat uittroon oor die omgewing en van ver af gesien kan word. Die gebou is omring met ʼn laer van 64 kakebeenwaens van graniet. By die ingang is daar ʼn groot standbeeld van ʼn Voortrekkermoeder met 2 kinders. Die “grondvloer”, waar die ingang is, staan bekend as die Heldesaal. Die mure daarvan is bedek met ʼn fries van 27 marmerpanele wat die geskiedenis van die Groot Trek uitbeeld. Die Senotaafsaal in die “kelder” bevat die Senotaaf van graniet en ʼn museum met items uit die Groot Trek. Heel bo op die gebou is daar uitkykplekke vanwaar die omgewing besigtig kan word. Buitekant, op elke hoek van die gebou, is daar 4 standbeelde van Voortrekkerleiers.

Behalwe vir die Britse Setlaars was daar ook Duitse Setlaars wat hulle in die Oos-Kaap gevestig het. In 1857 is ʼn Duitse legioen tussen die Amatolaberge en die see gevestig om ʼn buffer tussen die Xhosas en blankes te vorm. Nog 450 families, meeste uit Pommere, het hulle ook aan die Oos-Kaap gevestig. In Oos-Londen is ʼn beeld opgerig van ʼn setlaar, sy vrou en hulle dogter. Brons plate beeld die afskeid uit Duitsland, die reis na Afrika, en die begin van ʼn nuwe boerdery  uit.

Die Paardekraal-monument is geleë in Krugersdorp. Nadat die Britte die ZAR beset het, is ʼn volksvergadering op Paardekraal gehou. Die burgers het ʼn klipstapel opgerig om aan hulle vasbeslotenheid uitdrukking te gee. Dit is gevolg deur die Slag van Majuba waarmee die ZAR weer sy onafhanklikheid herwin het. ʼn Monument is daarna oor die klipstapel opgerig en dit is in 1891 onthul. Tydens die Anglo-Boereoorlog het die Britte die klippe onder die monument verwyder en in die Vaalrivier gegooi.

Die Ou Raadsaal was die Volksraadsgebou van die ZAR en is geleë op Kerkplein, Pretoria. Die styl is Italiaanse Renaissance, met gepleisterde baksteen mure wat geverf is om soos sandsteen te lyk. Daar is ʼn kloktoring met ʼn beeld van ʼn vrou bo-op. Dit is in 1891 voltooi en word tans beskerm as ʼn erfenisterrein.

Tydens die Anglo-Boereoorlog het ʼn groot aantal gewone burgers helde geword. Daar is verskeie standbeelde en gedenktekens vir hulle opgerig. Een van hierdie groot helde was die baasverkenner Danie Theron. Die Danie Theron-monument is ʼn indrukwekkende gedenknaald aan die Gatsrand, vyftig meter vanwaar hy gesneuwel het. Die Voortrekkerbeweging het ʼn belangrike rol gespeel in die oprigting van die monument en hulle het ʼn landswye fondsinsameling gehou. Die monument is in 1950 onthul. Die simboliek stel die eenvoud, krag en vryheidsin van Danie Theron voor.

Talle Europeërs het saam met die Boeremagte teen Groot Brittanje geveg. Een so ʼn groep was Iere. Die Ierse Vrywilligersmonument is in Johannesburg opgerig om aan hulle hulde te bring. Die monument het verwaarloos en moes gesloop word. Vier pilare is gered en is in Orania heropgerig.

Die Nasionale Vrouemonument in Bloemfontein is opgerig om die 27 000 Boerevroue en –kinders wat tydens die Anglo-Boereoorlog in konsentrasiekampe gesterf het te onthou. Oud President MT Steyn, sy vrou Tibbie en Emily Hobhouse het ʼn belangrike rol gespeel by die oprigting van die monument. Die beeldegroep is die herinnering van iets wat Emily Hobhouse in ʼn konsentrasiekamp ondervind het en wat sy nie kon vergeet nie. Dit is van ʼn vrou sonder ʼn kappie wat haar uitgeteerde sterwende kind vashou, met ʼn tweede vrou wat God aanroep. Sedert die 1960’s is standbeelde van burgers, krygsgevangenes en bittereinders op dieselfde terrein opgerig.

Die Vryheidsmonument in Vereeniging se naam is om politieke redes na 1994 verander na die Vredesmonument. Dit is ook verskuif van sy oorspronklike plek in ʼn parkie tot by die munisipale kompleks en is so geplaas dat die bewoording daarop nie deur verbygangers gesien kan word nie. Die monument is van ʼn jong gewonde boerekryger in graniet met ʼn simboliese vlekvrye staal figuur wat uit hom oprys. Die woorde daarop is: “Gewond maar onoorwonne, Vereeniging 31 Mei 1902”. Dit verwys na die Vrede van Vereeniging. Die boodskap is dat hoewel die Boerevolk oorwin is, daar steeds  ʼn vryheidsgees bestaan wat tot ʼn nuwe opstanding sal lei.

Die Dorslandtrekmonument by Swartbooisdrif in Namibië herdenk die terugtrek van Dorslandtrekkers uit Angola na Namibië. Daar het hulle ʼn klipstapel gepak. Die eerste Swartbooisdrif fees is in 1953 gehou.

Die Trekmonument 1904-1954 herdenk lede van ons volk wat hulle na die Anglo-Boereoorlog in Tanganjika (Tanzanië) gaan vestig het. Dit is opgerig op die plaas Kampfontein in Tanzanië. ʼn Replika daarvan is by die Voortrekkermonument in Pretoria opgerig.

Die Afrikaanse Taalmonument by Paarl is opgerig om die taalstryd te herdenk wat in 1925 tot die erkenning van Afrikaans as selfstandige taal gelei het. Die sin “Dit is ons erns” is ontleen aan Gustav Preller se artikels “Laat ‘t Ons Toch Ernst Wezen”.

ʼn Museum is ʼn gebou waarin goed versamel en uitgestal word sodat besoekers dit kan besigtig. ʼn Volksmuseum versamel goed wat op ʼn sekere volk betrekking het.

Die Hugenote-gedenkmuseum by Franschhoek gedenk die Hugenote wat hulle aan die Kaap gevestig het. Die museum beskik oor meubels, eetgerei, kombuisgereedskap, dokumente en Bybels.

Die Pionier-opelugmuseum in Pretoria vertoon die lewensstyl van die Voortrekkers. Die opstal is in 1848 gebou van klei en plaaslike materiaal, met ʼn grasdak en grondvloer. Die meubels is van die 19de eeuse plattelandse styl. Aktiwiteite sluit in die maak van tradisionele brood en botter en demonstrasies met voorlaaiers.

Boekenhoutfontein was die plaas van pres. Paul Kruger naby Rustenburg. Hy het ʼn verdiepinghuis gebou in dieselfde styl as wat die Karoo huise van daardie tyd was. Eenvoudige boumetodes met plaaslike materiaal is gevolg. Daar is ook ʼn waenhuis, buitegeboue, ʼn varkhok en ʼn lemoenboord. Die huis is gemeubileer met meubels uit daardie jare. Daar is ook ʼn huisorrel, pres. Kruger se geweer en ander items.

Krugerhuis was die privaat woning van pres. Kruger in Pretoria wat ook as presidensie gedien het. Die huis se boustyl bestaan uit ʼn mengsel van style, dit het twee ontvangsvertrekke aan die voorkant en ʼn groot stoep. Die president het gereeld soggens op die stoep gesit en besoekers ontvang. Die oorspronklike meubels, geskenke en aandenkings word vertoon. Van die items wat daar bewaar word, is geskenke wat aan pres. Kruger se volk gegee is en deur hom bewaar is namens sy volk. Tans bestuur die staat die museum.

Fort Klapperkop was een van drie forte wat deur die ZAR om Pretoria opgerig is. Dit is in 1963 in ʼn militêre museum omskep. Dit bevat ʼn uitstalling van gewere en ander items uit die Anglo-Boereoorlog.

Daar is nog  museums en gedenkplekke wat deur ons volk opgerig is en op ons betrekking het. Sommige is in privaatbesit, sommige behoort aan kultuurorganisasies en sommige behoort nou aan die Suid-Afrikaanse staat. Daar is tans ʼn verwoede aanslag teen ons erfgoed en verskeie gedenkwaardighede is deur oproeriges beskadig. Verskeie daarvan moes van hulle oorspronklike plekke na Orania verskuif word.

Ons Volksweermag

Illustrasie: Boerekommando op Spionkop tydens die Tweede Boereoorlog (Foto: Howard C. Hillegas / Wikimedia Commons)

Die kommandostelsel is eie aan ons volk en is deel van ons kultuur. Die woord “commando” in Engels is ʼn leenwoord uit Afrikaans. In die militêre magte van die meeste lande is kommando’s eenhede wat spesialiseer in aanvalle op onkonvensionele teikens. Ons Boerekommando’s was iets heel anders, dit was altyddeur ʼn doeltreffende metode van plaaslike beveiliging.

Die VOC kon nie ʼn groot garnisoen aan die Kaap bekostig nie. Die garnisoen is toe aangevul deur ʼn Burgermilisie. Die Burgermilisie moes die garnisoen aanvul in geval van buitelandse aanvalle en plaaslike misdade soos veediefstal. Reeds in 1658 is die weerbare burgers in ʼn kompanie skutters met dieselfde struktuur as die garnisoen georganiseer. Die Burgermilisie het sy eie offisiere gehad maar was onder die beheer van die kaptein van die garnisoen. Die Burgermilisie het bestaan uit dragonders (berede soldate) en infanteriste (voetsoldate). Simon van der Stel het ʼn jaarlikse kermis op Stellenbosch ingestel. Die papegaaiskiet item was om die burgers aan te moedig om met hulle wapens te oefen. Vir die duur van die kermis moes die hele Burgermilisie op die dorp wees om militêre oefeninge te doen. Die Politieke Raad het gratis ammunisie verskaf.

Toe die vryburgers al verder die binneland intrek, het die behoefte verander na meer dragonders en minder infanteriste. Later het die burgers net as perderuiters opgetree. Hulle het verskil van die tradisionele kavallerie in ander lande. Hulle was eintlik berede infanteriste want hulle het te perd rondbeweeg en te voet geveg. In 1676 word  die naam “kommando” vir die eerste keer gebruik. In 1715 word die Burgermilisie afgeskaf en die kommandostelsel ingestel. In 1739 word kommandodiens verpligtend vir almal in die buitedistrikte. In 1774 word ʼn hoër offisiersrang ingestel, naamlik die veldkommandant (of veldkornet) wat bevel voer oor die veldkorporale. In 1795 met die Eerste Britse Besetting en in 1806 met die Tweede Britse Besetting was kommando’s opgeroep om die Kaap te help verdedig.

...

Na die Tweede Britse Besetting het die Britte steeds die kommandostelsel gehandhaaf en is kommando’s saam met Britse troepe en hulle Burgermag in die grensoorloë gebruik. Die Burgermag het uit vrywilligers bestaan. Die ligte, beweeglike Boerekommando’s was meer geskik vir plaaslike oorlogvoering as die stadig bewegende Britse Troepe.

Tydens die Groot Trek was kommando’s steeds in gebruik. Met die stigting van die Boererepublieke is die kommandostelsel gereguleer met kommandowette. Alle mans tussen 16 en 60 was verplig om kommandodiens te doen. Elke kommando was verbonde aan ʼn dorp, elke dorp was verantwoordelik vir ʼn distrik en elke distrik was verdeel in wyke. Die wyk het bestaan uit korporaalskappe van omtrent 20 burgers. Die kommando van die distrik was onder die bevel van ʼn kommandant en elke wyk was onder die bevel van ʼn veldkornet. Elke burger was verplig om wanneer hy vir kommandodiens opgeroep was, homself met perd, saal, geweer, ammunisie en proviand aan te meld. Kommandolede het nie uniforms gedra nie, hulle was in hul eie burgerlike drag geklee.

Die republikeinse stelsel wat in die Boererepublieke gegeld het, was soortgelyk aan die Amerikaanse republikeinse stelsel van daardie tyd. Daar was ʼn sterk beginsel dat die staat nie ʼn sterk staande weermag mag hê nie. Die rede was dat die staat dit teen sy eie burgers kan gebruik. Deur die kommandostelsel was die burgers medeverantwoordelik vir die handhawing van veiligheid en orde. Die Veldkornet was verantwoordelik vir die oproep van burgers, die polisiëring van sy wyk, vordering van belastings en uitreiking van wapens en ammunisie. Die Veldkornet was onder die bevel van die Kommandant, die Kommandant was onder die bevel van die Generaal, die Generaal was onder die bevel van die Hoofkommandant (Vrystaat) of Kommandant-Generaal (Transvaal). Die Hoofkommandant of Kommandant-Generaal het direk aan die President gerapporteer.

Die kommando se offisiere is verkies deur die lede van die kommando en is nie deur die regering aangestel nie. Dit het soms gebeur dat onbekwame persone as offisiere verkies is. Aan die anderkant het dit ook gebeur dat bekwame leiers, wat nie bekend was vir leierseienskappe nie, ontdek is en groot roem behaal het. Dissipline was moeilik afdwingbaar en leiers moes opgewasse wees om dit te hanteer.

Net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog is die range van offisiere verander. In die ZAR was daar assistent-veldkornet, veldkornet, kommandant en kommandant-generaal. Daar is ook as oorlogsmaatreël assistent-kommandante-generaal aangestel vir die verskillende gevegsfronte. Daar is ook veggeneraals aangestel in gevalle waar verskillende kommando’s as ʼn leërafdeling moes optree. In die Vrystaat kon elke leërafdeling sy eie kommandant-generaal kies wat sy opdragte van die Staatspresident sou ontvang. Die Staatspresident was die opperbevelvoerder. Die ander range was assistent-veldkornet, veldkornet en kommandant.

Na die Vrede van Vereeniging in 1902 is die kommandostelsel afgeskaf. In 1912 is die Burgermag ingestel  as ʼn komponent van die Unie-Weermag. Die Unieweermag was die staande professionele weermag. Die Burgermag was die voortsetting van die Britte se vrywilliger mag. Vorige lede van die Boerekommando’s kon by skietverenigings aansluit. In 1940 het die kommando’s onder beheer van die Vrywillige Reserwemag gekom. In 1948 is die Kommando’s weer geaktiveer as ʼn onderdeel van die Suid-Afrikaanse Weermag.

Onder beheer van die Suid-Afrikaanse Weermag, was die kommando’s nie meer selfstandig nie. Hulle het SAW uniforms en kentekens gedra en het ander range gekry. Die SA Leër was saamgestel uit ʼn voltydse mag en ʼn deeltydse mag. Die Voltydse Mag was die Staande Mag en Dienspligtiges. Die Deeltydse Mag het bestaan uit die Burgermag en die Kommando’s. Die Gebiedsmag was ʼn samestelling van gebiedsgebonde Kommando’s en die Burgermag wat operasioneel aangewend kon word. Die Kommando’s is as ligte infanterie toegerus en is opgelei vir teeninsurgensie. Dit het ingesluit die voorkoming van insypeling deur terroriste en gebiedsbeskerming teen terreur en sabotasie. Hulpverlening in tye van nood en na natuurrampe was ook deel van hulle verantwoordelikhede.

In 1960 was die bevelvoerder van ʼn plaaslike kommando ʼn kommandant. Hy was bygestaan deur ʼn kaptein / adjudant en ʼn administratiewe sersant. Daar was twee of meer veldkornetskappe in elke kommando, elk onder die bevel van ʼn kaptein. Die sterkte van ʼn veldkornetskap was 6 offisiere en 205 onderoffisiere en burgers. Kommando’s was in groepe ingedeel op grond van geografiese gebiede. Die aanvoerder van ʼn groep was ʼn groepkommandant. Die rang van groepkommandant is later verander na kolonel.

Onder die ANC bewind is die Kommando’s in 2003 afgeskaf. Dit sou vervang word met gespesialiseerde polisie eenhede.

Die Boerekommando’s was ons volksweermag en kon vinnig plaaslik optree indien ons veiligheid bedreig word. Vandag is daar baie van ons volksgenote wat meen dat ons weer kommando’s benodig. Dit wil voorkom asof hulle die SAW se kommandostelsel met Boerekommando’s verwar.

Tradisionele volksdrag

Illustrasie: http://mirageswar.com/uploads/posts/1206108333_w861.gif

Indien jy ʼn geleentheid moet bywoon geklee in tradisionele drag, wat gaan jy aantrek?

Kakieklere is nie tradisioneel nie, kort broeke en lang kouse ook nie, tweekleurhemde ook nie. Ontspanningsdrag is ook nie tradisionele drag nie.

Daar is skynbaar geen konsensus oor wat ons volksdrag is nie. Sommiges sê Voortrekkerdrag is tradisioneel, ander sê die drag tydens die Anglo-Boereoorlog is tradisioneel, en daar mag nog ander menings ook wees. Tradisionele drag is dit wat tydens ʼn heroïese tydperk in ʼn volk se geskiedenis gedra is.

...

Die Volkspelebeweging se kleredrag is gebaseer op die kleredrag van die Voortrekkers, maar is nie identies daaraan nie. Omdat dit gedra word by opvoerings is dit meer swierig as wat gewone drag sou wees. Volkspele was in 1938 gewild, maar belangstelling het sedertdien afgeneem. Die drag van volkspelers het ook nie algemene inslag by die volk gevind nie.

Een beskrywing van kleredrag direk na die Groot Trek vertel dat daar twee soorte kleredrag was: Kisklere en alledaagse klere. Kisklere was spesiale drag vir kerk en spesiale geleenthede, alledaagse klere was vir werk. Daar was verskille tussen persone en hulle kleredrag het van mekaar verskil volgens vermoë en smaak. Dorpe is min besoek en baie klere was tuisgemaak.

Mans se kisklere het bestaan uit broeke met ʼn groen- of donkergeelbaadjie met ʼn ry knope van bo tot onder. saam met ʼn onderbaadjie. Daarmee saam het hulle kouse en handgemaakte velskoene gedra, met ʼn smalrand bolhoed op die kop. Hulle het ook molvelpakke, velpakke en fluweelpakke met velskoene of velstewels gedra. Vrouens se kisklere was tabberds met wye moue en wye rompe wat versier was met valletjies. Rokke was lank met net die skoene wat wys. Tjalies en mantels was gewild en skoene was netjiese velskoene. Vir handskoene is moffies gedra. Hare was lank en is met houthaarnaalde of skilpaddopkamme vasgesteek. Vir hoofbedekkings het hulle veelkleurige kappies gedra. Seuns- en dogtersklere was soortgelyk aan die klere van volwassenes.

Daar is ook beskrywings van die kleredrag wat net voor die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog gedra is. Die burgers van die republieke het ʼn beter lewenstandaard as die Voortrekkers gehad en kon ook beter aantrek as voorheen. Party was meer welgesteld as ander en gevolglik het kleredrag verskil van persoon tot persoon. Plaaslike kleremakers en winkels se klere was volgens die heersende Europese modes.

Die snit van manspakke en baadjies was eenvoudig. Manspakke het bestaan uit ʼn baadjie, ʼn onderbaadjie en ʼn langbroek. Baadjies was langer en het geronde punte voor gehad. Die dra van kruisbande was algemeen. Hemde was van eenvoudige snit met hoë, gestyfde boortjies. Strikdasse of wye losgeknoopte dasse is gedra. Bykomstighede was horlosiekettings, wandelstokke en sambrele. Mans het gewoonlik hoed gedra: strooihoede, panamas, stetsons en pette. Fabrieks en ingevoerde skoene was geredelik beskikbaar, maar velskoene was ook populêr. Meeste mans se hare was kort en hulle het ʼn snor of baard gedra. Seuns onder tien het kniebroeke gedra, daarna dieselfde klere as volwassenes. Al die klere was in ʼn verskeidenheid van gedempte kleure, effe en gestreep, beskikbaar. Formele klere vir spesiale geleenthede het van deftige drag verskil.

Dames wou graag mooi aantrek en het oorsese tydskrifte geraadpleeg. Die tydskrifte was al oud toe dit die republieke bereik het, en was eintlik reeds oudmodies. Damesklere kon in winkels gekoop word of dit kon by ʼn kleremaakster laat maak word. Die rompgedeelte van die rok het uit ʼn aantal bane bestaan, nousluitend om die middel en heupe, en het uitgeklok tot op die grond. Die lyfie is versier, dit was nousluitend en die neklyn was hoog. Die fokus was op die dame se dun middel en dit is deur ʼn gordel of versiering beklemtoon. Die rok is dikwels vervang met ʼn afsonderlike romp en bloes in dieselfde styl as die rok. Moue was groot en gepof van die skouer tot die elmboog en van elmboog tot pols nousluitend. Strooihoede met ʼn wye rand of kleiner hoede met ʼn smal rand was gedra. (Kappies is meestal tuis gedra as beskerming teen die son.) Die hoede is versier met ʼn lint of veer. Dames het meestal swart kouse onder die rokke gedra met stewels wat met veters of knopies vasgemaak word. Bykomstighede was serpe, handskoene en juweliersware. Dogters het jurkrokke met ʼn voorskoot gedra.

Die drag tydens die Anglo-Boereoorlog was onderhewig aan spesiale omstandighede. Burgers op kommando se drag was skynbaar die beter drag wat hulle sou gedra het in vredestyd, maar dit moet in gedagte gehou word dat klere verslete geraak het en nie behoorlik versorg kon word nie. Op ʼn stadium het hulle die Britte se klere gebuit omdat hul eie klere nie meer geskik was nie. Die vrouens in die konsentrasiekampe het slegs die klere gehad wat hulle kon saambring. Vrouens wat in swart geklee was, kon moontlik in rou gewees het.

Daar is talle swart-en-wit foto’s uit die tydperk voor en na die oorlog. Daar is tans ʼn persoon wat die ou foto’s op ʼn professionele manier inkleur. Dit gee aan ons pragtige voorbeelde van die tipe drag wat in daardie tyd gedra is.

In die besluit oor wat tradisionele volksdrag moet wees, sal die volgende riglyne van hulp kan wees. Dit moet die volkskarakter weerspieël, dit moet nie duur spesiaal gemaakte klere wees nie (dit moet bekostigbaar wees), dit moet daarvoor voorsiening maak dat elke persoon ook sy eie smaak kan volg, dit moet aantreklik lyk en dit moet aanpasbaar wees. Moontlik kan moderne klere relatief maklik aangepas word na die styl en voorkoms van volksdrag.

Wat dink jy? Hoe gaan jy aantrek?